Дома цябе ўжо чакаюць: дзьверы адчыненыя, водар печаных яблыкаў. Жонка не глядзіць, але ганарыцца мужам-храбрацом. Дзеці паважліва тоўпяцца. Браты паціскаюць руку, пляскаюць па плячы, цокаюць языкамі. Сёстры вышываюць узоры. Дзядуля сьпіць.
103. Злавесны сон. Пра соннага дзядулю
«Дзядуля! Дзядуля! Дзядуля! Толькі не засынай зараз! Прашу цябе! Дзядуля! Калі ласка! Вось ужо й мэтро блізка! Толькі не засынай, толькі не засынай!» Хіліцца, хіліцца сівая галава. «Охохо, унучак...» Сьнег у складках пледу. «Дзядуля!» Вось ужо й галасы гандлярак чуваць. Відаць, як гандлярка нахіляецца й лашчыць сонную сабаку.
104. Уцёкі ды туляньні. У палаце
За акном ляцелі пералескі, плылі аблокі. Дрыжала фіранка, пазьвяквала лыжачка ў шклянцы. Белы Паляўнік маўчаў, сашчапіўшы пальцы на каленях, а я плакаў, маліў яго, церабіў ільняную калашыну:
– Спыніся! Адпусьці! Пашкадуй мяне! Мне страшна – нейкія сабакі, нейкі дзядуля... Навошта ты служыш гэтым пачварам?.. Гэтым злачынным праграмарам? Бо ты ж такі моцны! А моцны мусіць быць добры!
– Рудольф, паслухай мяне: ты сам праграмар. Ты проста захварэў і зьлёгку трызьніш. Падтрызьніваеш, я б сказаў.
– Я не Рудольф! – віскнуў я. – Што за брыдота!
– Рудольф. Ты добры сумленны праграмар, ты проста падхварнуў і зьлёгку тэмпэратурыш. Глядзі: у цябе нават нумарацыя па шаснаццатковай сыстэме ідзе. Глядзі: кожная шаснаццатая – як ты ў нас у шпіталі, а кожная дзесятая – як ты ўцякаеш. Стаў бы я табе хлусіць! Бо я – твой лекар. Я цябе вылечу, абяцаю.
– Які ж ты лекар! Лекары ходзяць у халатах, а ты – у гарнітуры!
– У касьцюме мне зручней. Дый табе ня так перад людзьмі сорамна. Бо як ганебна – зь лячэбніцы зьбегчы! З санаторыя!
– Хлусьня! Хлусьня! Я не хачу назад! Выпусьці мяне зь цягніка! Я скокну, зьнікну, і ніхто ніколі не пачуе пра мяне! Я пакачуся па насыпу!
– Які яшчэ цягнік? – ён моршчыўся і чухаў пахвіну. – Мы ў палаце, у лязарэце, стаім грунтоўна, нікуды ня едзем.
– Зьлітуйся! Пашкадуй! Ёсьць жа ў табе хоць кропля? Усё разбураецца! Усё на мяжы сьмерці! Яшчэ трохі, і я страчу усіх да адзінага, нават матухну! – рыдаў я.
– Затое мы знойдзем тваю сапраўдную маці, – і ён зь бязьлітаснай усьмешкай працягнуў мне фотакартку: крывыя чорныя крэслы, пажылая пара з хваравіта худымі тварамі, з вачыма ў рэзкай рэтушы.
– Не! Не!
Але правадыры ўжо ўносілі падносы: тлусты боршч з ватрушкамі, гарлачык сьмятаны, пругкія пельмені, барановая нага ў карычневых грыбах. Усе не мясьціліся, тоўпіліся ў калідоры. Ану адчыняй раток! Ням-ням! Як смачна будзе нашаму Рудольфіку! Скажы доктару АА! Ня хочаш? Чакай жа, непакора! І ён выхапіў з сакваяжа сталёвую лінейку, і ўціснуў мне яе між зубоў.
105. Гісторыі бясхмарнага дзяцінства. Пра надмагільлі
Калі мы былі маленькія, мы аднойчы паспрачаліся – ці ахоўвае могілкі патруль? Колік сьцьвярджаў, што без патруля шукальнікі скарбаў распатрашылі б усе магілы; Толік сьмяяўся і заяўляў, што ніякага могілкавага патруля не існуе; Валік даводзіў, што патруль існуе, але ахоўвае ня могілкі, а горад, на выпадак паўстаньня мерцьвякоў; мы ж з Хуліё спрачаліся пра іншае – ці на самой справе на могілках растуць суніцы, ці паэткі выдумляюць?
Пасьля абеду мы пачалі зьбірацца, але адцягваліся то на зэфір, то на кацянятак, то на мультфільмы і ў выніку выправіліся а палове на сёмую, а дабраліся да могілак у пачатку дзевятай, ужо ў лёгкім прыцемку. Ні хвацкіх марпехаў, ні спэцназаўцаў, як спадзяваўся Валік, мы ня ўбачылі, але вакол паласатай каравульнай будкі сапраўды шпацыраваў патруль – састарэлы вусаты грэнадзёр, у фуражцы й доўгім шэрым дажджавіку з шырокім каўняром, са штыкавой стрэльбай за сьпіной. Мы запыталіся ў яго, ці не было здарэньняў, і ён лагодна запэўніў, што сёньня ўсё спакойна. На пытаньне пра суніцы ён разьвёў рукамі – ня ведаю дзей, не цікавіўся. Мы падзякавалі яму за службу й рушылі ўглыб кладоў, узіраючыся ў траву вакол магілаў. Нам трапляліся кветкі, завялыя і штучныя, вянкі, лямпадкі, сьвечкі, цукеркі, чарачкі, але ніякіх суніцаў не было, ні буйных, ні дробных. Хутка нават Хуліё кінуў шукаць, выказаўшы здагадку, што ў змроку яна хаваецца, а ўраніцу на сьвятле зноў выглядае. Гэта называецца геліятрапізм. А яшчэ бывае геліямарфізм, дадаў Толік. Мы папляліся назад, разглядаючы надмагільлі, і ўжо амаль дайшлі да брамы, як раптам на адным з помнікаў я заўважыў знаёмыя твары. У адну сэкунду я кінуўся туды, схіліўся і ў жаху закрычаў. Брацікі падбеглі да мяне і таксама закрычалі: на надмагільлях былі высечаныя партрэты нашых таты й мамы! Конікі змоўклі, з капліцы ўзьляцела зграя крумкачоў, а грэнадзёр засьвістаў і затупаў да нас, набіваючы на хаду стрэльбу. Пераканаўшыся, што нам ніхто не пагражае, ён з палёгкай крэкнуў, высьветліў адрас і бязь лішніх размоў адправіў нас дадому на таксі.