Выбрать главу

24 CEur., 287.

25 LVis., V, 4, 16. Если кто-нибудь выкупал раба, а потом обнаруживалось, что тот был выкуплен на средства из его же пекулия, бывший господин мог требовать возвращения своего раба (см также LVis., V, 4, 15).

26 LVis., II, 1, 8 Erv.

27 LVis., V, 7, 16; X, 2, 4 Recces.; X, 2, 5 Egica; Conc. Tol., III, can. 21.

28 LVis., V, 7, 16; IX, 2, 9 Erv.

29 Conc. Tolet., III, can. 15: Si quis ex servis fiscalibus fortasse ecclesias construxerint easque de sua paupertate ditaverint, hoc procuret episcopus prece sua auctoritate regia confirmari. При этом сервам фиска не разрешалось дарить церквам и беднякам земли и рабов. На прочее же имущество этот запрет не распространялся.

30 LVis, IX, 2, 2; IX, 2, 5.

31 LVis., II, 4, 4 Ch.

32 Ibid., V, 7, 16: ...servis nostris mancipia sua aut terras ad liberos homines non liceat vinditione transterre, nisi tantummodo aliis servis nostris vendendi habeant potestatem.

33 Ibid.

34 Ibid, X, 2, 4.

33 LVis., X, 2, 5 Egica.

36 Ibid., V, 7, 15 Ch.

37 Conc. Tolet., XVI, tomus: ...ut unaquaeque ecclesia, quamvis pauperrima, quae vel decem mancipia habere potest, sui debeat cura gubernari cultoris; ceterum si minus habuerit, ad alterius ecclesiae presbyterum pertinebit.

38 Form. Wis., No. 8. Form. Wis., No. 9; Paul. Emerit. De vita patr. Emerit., can. 3.

39 Conc. Agath., can. 46.

40 Conc. Hisp., I, Fragm.; Conc. Tolet., X, App.

41 Conc. Tolet. IX, can. 11; Conc. Emerit., can. 18.

42 Conc. Emerit., can. 18; Conc. Tolet. IX, can. 11; Conc. Tolet. XVII, can. 23; Conc. Tolet. IV, can. 47.

43 Постановления IV Толедского собора показывают, например, что люди рабского происхождения становились иногда епископами (can. 19).

44 Conc. Tolet. IV, can. 69.

45 Conc. Tolet., IX, can. 12: Si sacerdos libertatem servis Ecclesie conferre voluerit, non а dic confectionis suae scriptura tempus annorum computatum tenebit, sed ex quo eum qui scripturam confecit verins obiisse constiterit.

46 Conc. Agath., can. 46.

47 Conc. Tolet, III, can. 24. Следует учесть, что решения Толедских соборов после их утверждения королем получали значение общегосударственных законодательных установлений.

48 В постановлении IV Толедского собора говорится об освобождении от государственных повинностей лишь свободных клириков (can. 47).

49 LRVis., PS, II, 18, 3; III, 9, 21; 34, 3G; LVis., IX, 1, 17; VI, 1, 5.

50 LRVis., PS, III, 9 21; 34.

51 LRVis., PS, III, 9, 21; Conc. Tolet, X, App.

52 Conc. Hisp., I, Fragm.; Conc. Tolet., X, App.

53 LRVis., NTh., III, 1; LVis, XII, 1, 2 Reccar.; V, 4, 19 Ch.

54 LVis, XI, 3, 3-4.

55 Ibid.

56 LVis., IX, 1, 10; VII, 3, 3; VI, 2, 1 Ch.; V, 4, 21 Recces.

57 Ibid., VI, 4, 2.

58 Ibid., VII, 1, 5.

59 Ibid., V, 4, 11.

60 Ibid., VII, 3, 3.

61 Ibid., IV 4, 1.

62 LVis., VIII, 3, 14; VIII, 1, 6; IX, 1, 21 Egica.

63 LVis., V, 6, 5 Ch.

64 LVis., III,3, 1; III, 3, 2; III, 3, 14.

65 Ibid, VII, 3, 3.

66 Ibid., III, 2, 3.

67 Ibid., III, 4, 17; VI, 3, 1.

68 Ibid., V, 7, 9.

69 Ibid., III, 2, 2.

70 К их числу относились заговоры и государственные преступления, гадания и предсказания, невыполнение клириками обета целомудрия, различные виды нарушений церковными либертинами установленных для них правил поведения (Conc. Narb., can. 14; Conc. Tolet. IV, can. 71; Conc. Hisp., II, can. 8; Conc. Tolet. VI, can. 10). Характерно, что когда церковь - уже накануне крушения Толедского королевства - решила радикальным образом покончить с той опасностью, которую, по мнению епископов, представляла perfidia judaeorum, Толедский собор постановил: обратить всех евреев в рабство, раздать их христианам и запретить им освобождать таких рабов (Conc. Tolet. XVII, can. 8).

71 См. И. А. Покровский. История римского права. Пг., 1918, стр. 119; П. Виллемс. Римское государственное право, вып. I. Киев, 1888, стр. 112.

72 LRVis., CTh., IX, 14, 1; IX, 3, 2; IX, 13, 2; IX, 18, 1; LVis, VII, 6, 2 Recces.; VII, 3, 3.

73 Н. Вrunner. Deutsche Rechtsgeschichte, Bd. II, S. 480.

74 LVis, V, 7, 7; VII, 3, 5; VII, 3, 6; LRVis., CTh., III, 3, 1.

75 LRVis., CTh., VIII, 4, 1; VIII, 1, 1; LVis, XII, 1, 2.

76 LRVis., NVal., XI, 1; Fragm. Gaud., XVII.

77 LVis., V, 4, 12.

78 Ibid.

79 Form. Wis., No. 32.

80 LVis III, 2, 3; III, 2, 7 Ch.; IX, 1, 15. Cp. CTh., IX, 6, 2; IX, 6, 10.

81 LVis., IV, 2, 15; IV, 5, 5.

82 Isid. Hist. Goth., 61; LVis., IV, 2, 16.

83 Аеm. Hubner. Inscript., No. 115: ...operarios vernolas... No. 123; Vаlеr. Vita S. Fruct., с. XX: ...unum vernulum suum, nomine Decentium, qui illi bene servierat, residuum habebat.

84 LVis., IX, 1, 14.

85 LVis., IX, 1, 3; IX, 1, 5.

86 Епископам и священникам, не проявлявшим надлежащего усердия в надзоре за поимкой беглых рабов, грозило наказание плетьми (LVis., IX, 1, 21 Egica).

87 LVis., VI, 4, 1; 9; 11; VI, 5, 9; 20 Recces.

88 LVis., V, 7, 3; 8.

89 Это находит свое отражение, между прочим, и в численном соотношении законов, где дифференцируются различные группы свободных, и законов, различающих лишь свободных и рабов. Дифференциация наказаний для лиц, принадлежащих к различным разрядам свободных, в кодексе Леовигильда выражена в 17 законах, а для свободных и рабов - в 30.

90 LVis.,V, 4, 13 Ch.; X, 1, 17 Ch.

91 Ibid., XII, 2, 14 Sis.: Nec liceat venditoribus in alias eos regiones transferre, nisi ubi eorum mancipiorum sessio indicatur et mansio; Form. Wis., No. 8. Раба дарят вместе с его участком, а также с женой и детьми (cum uxore et filiis).

92 LVis., V, 7, 13: ...alia vero medietas ad manumissi proximos, sive servi sunt, sive liberi, sine dubio revertatur.

93 LVis., VIII, 5, 3.

94 LVis., VIII, 4, 31 Recces.

95 CEur., 274; LVis, VIII, 3, G; VIII, 3, 10; VIII, 3, 12; VIII, 3, 15; VIII, 6, 3 Recces.

96 CEur.. 287.

97 LVis., V, 4, 13 Ch.: Ideoque, cum promulgata sanctio iuris antiqui non sine dominorum dispendio servorum venditiones in irritum preceperit devocari, providentiori decreto consulimus, si leges patrias ad equitatis regulam redigamus; sitque melius earum statuta corrigere, quam cum eis pariter oberrare... Predicte vero serviles persone si animalia quelibet bruta vendiderint seu res quascumque vel ornamenta distraxerint, que tamen, aut sui sint peculii, aut a dominis suis vel aliis negotiandi hoccasione distrahenda perceperint, ita perenniter firma subsistant... Сервы по-прежнему были лишены возможности продавать землю, дома и рабов.

98 LVis., V, 7, 16: ...servis nostris mancipia sua aut terras ad liberos homines non liceat, vinditione transferre, nisi tantummodo aliis servis nostris vendendi habeant potestatem. Cp. Conc. Tolet. IX, can. 10.

99 LVis., X, 1, 17 Ch.: Sane si in fundum alterins domini, ad cuius iura idem servus vel ancilla non pertinent, preter edificium agrumque vel aliquid, quod esse possit inmobile, a servis talibus in re mobili fuerit conquisitum, non aliter quam agnationem rem huiuscemodi equaliter eorum domini sibi debeant vindicare. То, что серв иногда жил не в вилле своего господина и находился в хозяйственной зависимости от какого-то другого лица, засвидетельствовано и законом VI в., где говорится о возможных претензиях кредиторов серва к его господину или к дому, в котором этот серв живет. Fragm. Gaud. XXI.

100 LVis., V, 5, 6.

101 Fragm. Gaud., XVI: Si quis mutuaverit tributario sive servo alieno sine iussu aut conscientia domini sui, nihil a domino serbi exigat, neque a domo, in qua habitabit ille serbus; nisi de rebus servi, qui mutuum accepit. Ita tamen, si tributum suum non habeat serbus ille conpletum, ante dominum suum restituat tributa de labore suo; et tunc si aliquid remanserit de peculio ipsius, interpellet ille, qui illi inpromutuavit.

102 Если серв обвинил перед судом свободного человека и обвинение не подтвердилось, необходимо уплатить возмещение. LVis., II, 2, 9 Ch.: Nec tamen pro eadem conpositionem ultra resultet dominus eius; tantum ut, si minor est actio, quam decem solidi possint valere, servus conpositionis medietatem, hoc est duos semis solidos, cogatur exolvere. Cp. LVis., VIII, 3, 6.

103 LVis., VI, 5, 9 Recces.; cp. LVis, V, 5, 5 Recces.; VI, 5, 7 Recces.

104 Раба можно было купить за 5-10 солидов (Fragm. Gaud., No. 17).

105 LVis., VII, 2, 21. О произволе господ по отношению к сервам свидетельствуют еще вестготские формулы начала VII в., например, относительно продажи раба. Form. Wis., No. 11: ...quem ex hac die habeas, teneas et possideas, iure tuo in perpetuum vindices ac delendas, vel quicquid de supra fati servi personam facere volueris, liberam in omnibus habeas potestatem. Cp. Form. Wis., No. 32.

106 LVis., VI, 5, 12 Ch.

107 Ibid., VI, 5, 13 R: Ne liceat quemcumque servum vel ancillam quacumque corporis parte truncare. Cp. Conc. Emerit., can. 15.

108 рабов разрешалось подвергать пытке и при разборе дел, в которых их господа обвинялись в государственной измене, изготовлении фальшивой монеты и убийстве. Пыткой проверялись показания сервов и в тех случаях, когда жена их господина была обвинена в адюльтере (LVis., VI, 1, 4; III, 4, 10; III, 4, 13 Ch.).

109 LVis., VI, 1, 5 Ch.

110 Ibid.

111 LVis., II, 4, 10 Recces.: Certe nec de aliis causis nec de maioribus rebus esse sibi credendum scient, nisi de minimis quibuscumque rebus ac de terris aut vineis vel edificiis, que non grandia esse constiterint, propter quod solet inter heredes aut vidnos possessores intentio exoriri. Допуск к свидетельским показаниям по такого рода делам был естественным результатом того, что в деревнях и вотчинах сервы являлись соседями свободных и зависимых крестьян и по своему положению все более сближались с последними.

112 LVis., XI, 1, 1 (ред. Эрвиг.).

113 LVis., II, 5, 13 Ch.

114 LVis., II, 2, 9 Ch.: Nonnuli enim ingenui servos alienos ledere promti sunt et ad servi petitionem iudicio adesse contemnunt, adserentes, se utique cum eo causam dicere non debere, a quo eis conponi non poterit, si victores extiterint... id consultissime decernendum helegimus: ut nulli penitus audientia denegetur, sed cuiuscumque servus cum quolibet se adseruerit seu suum sive domini sui vel domine habere negotium, istatim ille, contra quem habet, prestus esse ad iudicium conpellatur, aut petenti procul dubio responsurus aut conpositionis summam legaliter inpleturus, si a servo fuerit iustissime superatus.