Грузавік пад'ехаў да галоўных варот лагера. Вартаўнік выйшаў з канторы і правёў промнем ліхтара па машыне.
— Хвілінку пачакайце, — сказаў ён.
— А што такое?
— Вы зусім адсюль едзеце?
— Зусім.
— Тады трэба вас выкрэсліць.
— Выкрэслівайце.
— Куды кіруеце?
— Хочам падацца крыху далей на поўнач.
— Ну, жадаю шчасця.
— І мы вам таксама. Бывайце.
Грузавік асцярожна абагнуў насып. Том вёў машыну па той самай дарозе, па якой яны прыехалі ў лагер, — міма гарадка Ўідпэтч і далей на захад, да шашы № 99, а там — на поўнач па шырокай шашэйнай дарозе, якая вяла да Бейкерсфілда. Ужо развіднела, калі яны пад'ехалі да гарадской ускраіны.
Том сказаў:
— Куды ні кінь вокам, усюды рэстараны. І ў кожным каву падаюць. А вунь, гляньце, начны рэстаран яшчэ працуе. Ручаюся, у іх хоць заліся гарачанькай!
— Заткніся ты! — сказаў Эл.
Том ашчэрыўся ўсмешкай:
— А ты, як я пагляджу, паспеў ужо падчапіць дзяўчыну ў лагеры.
— Ну і што?
— Сёння ён у нас нешта вельмі зласлівы. Дрэнная мне кампанія.
Эл раздражнёна буркнуў:
— Хутка я адаб'юся ад вас. Аднаму, без сям'і, нашмат лягчэй.
— Праз дзевяць месяцаў у цябе ў самога сям'я будзе, — сказаў Том. — Думаеш, не бачыў, як ты стараўся?
— Не дуры, — сказаў Эл. — Я ў гараж наймуся, буду ў рэстаранах есці.
— А праз дзевяць месяцаў абзавядзешся жонкай з дзіцем.
— Не, гэтага не будзе.
— Надта разумны ты стаў, Эл. Глядзі, каб па галаве табе добра не далі.
— Хто гэта?
— Заўсёды знойдзецца хто.
— Думаеш, калі ты сам…
— Ну хопіць, спыніся, — не дала Элу дагаварыць маці.
— Я першы пачаў, — сказаў Том. — Захацелася падражніць яго. Я гэта без злосці, Эл. Не ведаў, што ты так прывязаўся да гэтай дзяўчыны.
— Няма такой дзяўчыны, да якой я вельмі ўжо прывязаўся б.
— Ну не, дык не. Пасварыцца са мной табе не ўдасца.
Грузавік выязджаў з горада.
— Вунь колькі тут забягалавак з гарачымі сасіскамі — цэлая процьма, — сказаў Том.
Маці сказала:
— Я адзін даляр прыхавала, Том. Табе вельмі хочацца кавы? На, бяры.
— Не, ма. Я проста так, жартам.
— Бяры, калі табе ўжо так захацелася.
— Не, не вазьму.
Эл сказаў:
— Тады сціхні — кава, кава!
Том памаўчаў. Потым сказаў:
— Быццам толькі ўчора тут быў. Вось і дарога, па якой мы той ноччу ехалі.
— Спадзяюся, з намі нічога такога ўжо ніколі не здарыцца, — сказала маці. — Жахлівая была ноч.
— Ага, нядобрая.
Справа ад іх узыходзіла сонца, і вялікі цень ад грузавіка бег збоку па дарозе, скачучы па штыкетніку. Яны ехалі паўз адбудаваны нанава Гувервіль.
— Гляньце, — сказаў Том. — Тут зноў жывуць. Быццам нічога і не здарылася.
Кепскі настрой памалу пакінуў Эла.
— Мне адзін расказваў, што ў некаторых лагерах пятнаццаць ужо ці дваццаць разоў усё дашчэнту спальвалі. Людзі адседзяцца ў лазняку і зноў робяць сабе якую-небудзь буду з пустазелля. Як суслікі. Так ужо прывыклі да гэтага, быццам і гора ім мала. Ім гэта як непагадзь.
— Ага, мне тая ноч таксама як непагодлівая была, — сказаў Том. Яны ехалі ўсё далей і далей па шырокай шашы. Ад цеплаватых сонечных промняў па крыху астылым целе прабягалі дрыжыкі. — А раніцамі пачынае ўжо пашчыпваць. Хутка ўжо зіма. Хоць бы трохі грошай зарабіць да халадоў. Зімой у палатцы не пасядзіш.
Маці ўздыхнула, падняла галаву.
— Том, — сказала яна, — зімой трэба жыць у доме. Разумееш? Руці яшчэ нічога, а Ўінфілд зусім стаў слабенькі. Да прыходу дажджоў у нас павінен быць дом. У гэтых краях, кажуць, як з вядра лье.
— Знойдзем домік, ма. Ты не хвалюйся. Будзе табе дом.
— Абы дах над галавой быў і падлога пад нагамі, каб дзеткі не на голай зямлі спалі.
— Пастараемся, ма.
— Больш я даймаць цябе не буду.
— Зробім, ма.
— Мне проста іншы раз страшна робіцца. Усю храбрасць сваю губляю.
— Нешта не бачыў я, каб ты яе калі-небудзь згубіла.
— Начамі бывае.
Недзе наперадзе пачулася рэзкае шыпенне. Том моцна абхапіў рукамі абаранак руля і да канца націснуў на тормаз. Грузавік здрыгануўся і стаў.
— Ну вось і ўсё, — уздыхнуў Том і адкінуўся на спінку сядзення.
Эл выскачыў з кабіны і падбег да пярэдняга правага кола.
— Цвік! І які вялікі!
— Чым залатаць ёсць?
— Няма, — адказаў Эл. — Усё чыста ў ход пусцілі. Гума дык ёсць, а клею няма.
Том глянуў на маці і сумна ўсміхнуўся:
— Не трэба было табе пра свой даляр гаварыць. Мы як-небудзь і без яго адрамантавалі б. — Ён вылез з машыны і падышоў да спушчанага кола.