Бацька павярнуўся на бок і, жмурачыся, глянуў на маці.
— Ты яшчэ што-небудзь атрымаў, та? — запыталася яна.
— Квіток на шэсцьдзесят цэнтаў.
— Тады падымайся, схадзі купі мукі і топленага сала. Не марудзь.
Бацька пазяхнуў.
— Крама, можа, яшчэ не адчынена.
— Дык няхай адчыняць. Трэба вас снеданнем накарміць. Ужо хутка на працу ісці.
Бацька нацягнуў камбінезон, надзеў парыжэлы пінжак і, пазяхаючы і пацягваючыся, ляніва выйшаў з доміка.
Малыя дзеці прачнуліся і, як мышаняты, вызіралі з-пад коўдры. Ад шэрага перадсвітальнага святла ў пакоі крыху парадзеў змрок. Маці паглядзела на матрацы. Дзядзька Джон ужо прачнуўся, а Эл яшчэ моцна спаў. Яе позірк спыніўся на Томе. З хвіліну яна прыглядалася да яго, потым паспешліва падышла. Твар у Тома быў апухлы, сіні, на губах і на падбародку чарнела запечаная кроў. Рваная рана на шчацэ туга сцягнулася па краях.
— Том, — прашаптала маці, — што з табой такое?
— Тсс… — сказаў Том. — Гавары цішэй. Я ўвязаўся ў бойку.
— Том!
— Так атрымалася, ма.
Яна апусцілася каля яго на калені.
— Ты трапіў у бяду?
Том доўга не адказваў ёй.
— Ага, — нарэшце вымавіў ён, — у бяду. На працу сёння мне нельга ісці. Трэба хавацца.
Дзеці падпаўзлі да іх на карачках, з прагнай цікаўнасцю пазіраючы на Тома.
— Што з ім, ма?
— Ціха! — загадала маці. — Ідзіце памыйцеся.
— У нас мыла няма.
— Ну проста вадой.
— А што з Томам?
— Зараз жа замаўчыце. І нікому ні слова.
Дзеці задам адпаўзлі да процілеглай сцяны і там прыселі на кукішках, упэўненыя, што на іх ніхто больш увагі не зверне.
Маці запыталася ў Тома:
— Што-небудзь сур'ёзнае?
— Нос разбіты.
— Я пра іншае пытаюся.
— Ага, вельмі.
Эл расплюшчыў вочы і глянуў на Тома.
— Госпадзі! Дзе гэта цябе так?
— А што такое? — пачуўся голас дзядзькі Джона.
Прытупаў бацька з крамы.
— Было адчынена. — Ён паклаў на падлогу каля печкі маленькі мяшэчак мукі і пакецік з топленым салам. — Што здарылася? — запытаўся ён у Тома.
Том прыўзняўся на локці і амаль адразу лёг.
— Эх і аслабеў я. Зараз раскажу. Так, каб усім адразу. А дзеці?
Маці глянула на малых, якія прыціснуліся да сцяны.
— Ідзіце хоць твары памыйце, — сказала яна ім.
— Не, — сказаў Том. — Няхай паслухаюць. Няхай таксама ведаюць. А то прагаварыцца могуць.
— Што ж усё-такі здарылася? — дапытваўся бацька.
— Зараз раскажу. Учора вечарам я пайшоў разведаць, чаго яны там за варотамі так крычалі. І сустрэўся з Кейсі.
— З прапаведнікам?
— З ім, та. З прапаведнікам. Ён забастоўкай кіраваў, і па яго прыйшлі.
— Хто прыйшоў?
— Не ведаю. Нейкія людзі — накшталт тых, што завярнулі нас назад, калі мы ехалі па шашы той ноччу. З ручкамі ад кірак. — Том памаўчаў. — Яго забілі. Размазджэрылі галаву. Я там блізка стаяў. Я быццам розум страціў. Я вырваў палку. — Перад вачамі ў Тома зноў паўстала ноч — цемра, агні ліхтароў. — Я… я біў яго палкай.
У маці перахапіла дыханне. Бацька быццам скамянеў.
— Ты забіў чалавека? — нарэшце прашаптаў ён.
— Я… не ведаю. У мяне ў галаве ўсё перакруцілася. Хацеў забіць.
Маці запыталася:
— Цябе бачылі?
— Не ведаю. Не ведаю. Напэўна, бачылі. Яны нас ліхтарамі асвятлялі.
Маці з хвіліну пільна глядзела яму ў вочы.
— Разламай скрынкі, та, — сказала яна. — Трэба снеданне прыгатаваць. Вам на працу хутка ісці. Руці, Уінфілд! Калі хто спытаецца — Том захварэў, чуеце? А балбатаць будзеце… яго… у турму пасадзяць. Зразумелі?
— Так, мэм.
— Ты, Джон, вачэй з іх не спускай. Пасачы, каб яны ні з кім не гаварылі. — Калі бацька пачаў ламаць пустыя скрынкі, у якіх раней ляжаў іхні скарб, маці распаліла агонь у печцы, развяла рэдкае цеста, паставіла на пліту кафейнік. Тонкія дошкі добра гарэлі, агонь з гулам рваўся ў трубу.
Бацька разламаў апошнюю скрынку і падышоў да Тома.
Том хмурна сказаў:
— Яны ехалі сюды працаваць за пяць цэнтаў са скрыні.
— Нам столькі і плацяць.
— Плацяць… Ведаеш, мы хто? Мы штрэйкбрэхеры. Ім плацілі два з паловай.
— На ежу не хопіць.
— Пэўна ж, — стомлена прамовіў Том. — Таму яны і забаставалі. Але з забастоўкай, здаецца, учора скончылі. І сёння нам, відаць, таксама заплацяць два з паловай цэнты за скрыню.
— Дык як жа яны, сволачы…
— Вось, вось, та. Цяпер дайшло? Кейсі як быў, так і застаўся добрым чалавекам. А чорт! Усё стаіць перад вачамі гэтая карціна. Ляжыць на зямлі… галава амаль расплюшчаная, і кроў з яе сочыцца… Госпадзі божа мой! — Том закрыў вочы далонню.