Любка, падпяразаная фартухом, з вядром у руцэ нагінкам ішла між барознаў, лэпаючы паабапал сябе бульбоўнік, — збірала каларадскіх жукоў. Калі Грышка быў ужо зусім блізка — мабыць, пачула шорганне крокаў, — тарганулася, стала загладжваць пад хустку валасы.
— Памошнікі не трэба? — сказаў ён, не даступіўшы крокі тры. Любка спярша зіркнула як бы з недаверам ды насцярожанасцю, але, убачыўшы, што Грышка, бы дзіця, адкрыты і з усягдышняю, як ёй здавалася, вінаватасцю ў вачах, заўсміхалася прыветліва і дабрадушна.
— Сёлета столькі жукоў, што аднаго памошніка мала.
— У нас іх тож хоць лапатаю адграбай, — сказаў Грышка, гледзячы Любцы ў вочы, у якіх апроч радасці тлела, бы вугалёк у прысаку, глыбокая, застарэлая туга, а можа, яму так здавалася. — Я дык хларафосам пырскаю — ніч-чога не памагае!
— А ты ета ў грыбы хадзіў! Набраў, бачу... — Любка дзівілася ўжо на кошык.
— Ды прараслі!.. — сказаў Грышка з радасцю, якой чамусьці не даў волі, хоць яна і прасілася з грудзей: можа, ён проста не хацеў паказваць Любцы, што радуецца і грыбам, а не толькі ёй. Нагнуўся, сашмаргнуў з каліва бульбоўніку жукоў, падышоў да Любкі і ўкінуў іх у вядро, з якога смярдзела бензінам. Яна паціснула плячыма, быццам Грышка вычварыў нешта непамыснае; вусны ў яе былі сухія, абпаленыя сонцам, як і ўся скура на твары. Грышку стала шкада Любку, як і той першы раз, калі павёз яе дахаты, захацелася пагладзіць яе з ласкаю, бы дачку, па якой засумаваў апошняю парою, але ж смешна ўсё гэта — расчульвацца тут, у полі, і ён адно ўздыхнуў.
— Можа, вады хочаш? — спытала яна, паварочваючы да хаты.
— Ага, выбегаўся, як гончы. Заблудзіў... — Словы вырваліся самі, і Грышка разгубіўся — выйшла, быдта ён адно і чакаў, каб Любка пазвала яго да сябе; а калі папраўдзе, дык у Грышкі нават думкі блізкай не было, проста на дабрату душа ўсягды адзываецца шчыра.
— Грышка... ета чула я, што твайго Мішу судзілі? — спытала Любка, калі ўжо ішлі мяжою — Любка першая, за ёю — Грышка; ён бачыў яе спіну, яшчэ, нягледзячы на гады, прамую, туга абцягнутую кофтаю, паясок ад фартуха, які ўрэзваўся акурат па таліі. Яна, мабыць, адчувала, што ён глядзіць на яе, таму не магла разняволіць паходку, ногі ставіла наструнена, роўненька адну за другою.
Грышка падумаў, што няма ўжо тут чаго хаваць, ды яшчэ — ад Любкі, з якою — каб не заводзіць яе ў заблуд — усягды быў шчыры, і расказаў чыстую праўду пра Мішу: за што судзілі і як ездзіў туды — на суд той. Любка, слухаючы, уздыхала ды войкала, склаўшы ў падоле між калень рукі; яна так перажывала, акурат за сына. Хто ведае: можа, на сподзе душы — там, куды ніхто не заглядвае, — і насіла яна грэшную думку: а раптам Грышка кіне Лісаветку, то можа стацца і так, што ён перабярэцца да яе, Любкі, жыць разам з сынам, якога і яна ўжо тады павінна будзе называць не інакш, як сынам, а зачы — дольнікам: глыбіня і наіўнасць жаночай душы настолькі вялікія, што можна даваць волю самай неверагоднай, самай цудатворнай фантазіі.
Грышка глядзеў на яе з тугою ў вачах і надзеяй, але без цвёрдасці — што мае права адкрывацца чужому чалавеку ў самым патаемным. Быццам жонцы. Канешне, гэта ён занадта хапіў — што Любка чужы чалавек, ні яна дрэнна яму не зрабіла, ні ён ёй, па-чалавечы ўсё ў іх было... Дык, разабрацца, па-чалавечы з усімі трэба, адно і бянтэжыць, што іншаму скажаш пра гора, а ён замест таго, каб паспачуваць, здзекавацца пачынае, яхіднічаць, плёткі разносіць і сябе разумным лічыць, а цябе — дурнем.
Прызнацца, Грышка ўжо не раз думаў, ці не заблытаўся ён у жыцці; вельмі падобна, што закруціўся ён, як тая трэска ў віры, — і няма як выбрацца і прыстаць да цвёрдага берага. А можа, чалавеку якраз на латву гэтыя вось муштроўкі, каб, так сказаць, душа не драмала, каб — жыла і на бяду адгукалася. Здаецца, Грышка пачаў знаходзіць апраўданне сабе, сваім ваганням, і тое, што ён рабіў далей, ужо не бянтэжыла яго. Спытаў у Любкі — можа, трэба пасобіць што, падладзіць ці прыбіць, але яна захітала галавою — «добра й так». Тады ён маўчаком узяў свой кошык, які пакідаў каля парога, і адсыпаў ёй на анучу пад загнетам грыбоў. Яна паспела адно падхапіцца ды сігнуць пару крокаў. Горка грыбоў была ладнаватая, але акуратная, быццам цацачная, — на шапачках грыбоў ні шыгалінкі, ні шматочка ліста. У Любчыных вачах стаяў нямы дакор: «Навошта?» — але і тая пакора, што яшчэ ў маладыя гады згладжвала няёмкасць між імі.
— Назад буду ісці — дабяру, — сказаў Грышка на ўсякі выпадак, калі запярэчыць Любка — што няпоўны кошык панясе дахаты.
Яна правяла яго з двара, і ён пайшоў не азіраючыся, а яна яшчэ доўга стаяла каля весніц, абхінуўшыся на слупок, аж пакуль знерухомелі галінкі лазняку, які схаваў яго.