Не ўсе, канешне, дапялі нямецкіх акопаў, але тым, што ацалелі, раз’юшанасці і спрыту было не займаць — штык Грышкавай вінтоўкі мільгаў то спераду, то ззаду, то з бакоў, і, здавалася, на імгненне, на тысячную долю секунды замарудзь... толькі замарудзь — і будзе канец.
...На вечар хіліць пачало, калі Грышка скончыў мыць катлы, паставіў іх радочкам — ну, люстры ў рэстаране! Сонца ўжо барвовасцю аддае, і катлы як бы свецяцца, далікатна, тоненька. Беражна, бы ёлачныя цацкі, Грышка аднёс і паставіў іх у прымыльніку, мяркуючы, што скора знадабяцца. Хоць і напацеўся добра, але не катлы самае балючае для Грышкі — іх, як ён жартуе словамі жонкі, і «ў цыгана выпрасіць можна». З бочкамі год ад году замінка — саленні-варэнні і ўсё такое надта ж цяпер у модзе. Разабрацца, дык аж дзіва бярэ: у людзей, якія не так і даўно гналіся за ўсім куплёным, апошнія гады раптам аб’явілася такая галадуха на дамашняе, самаробнае, што паліцы паграбоў і кладовак аж трашчаць ад банак-шклянак розных, вёдраў і кадушак. Накрыўкі — смех! — звычайны бляшаны кружок — паспрабуй дастань. «Каб мне самому, — разважаў Грышка, седзячы з папяросаю ў руцэ на парозе прымыльніка,— дык гары б яны гарам, бочкі етыя ці накрыўкі! А тута ж — для дзела... — Ён выкурыў папяросу, а тады ўспомніў, што яшчэ трэба агледзець мешалку; пазалетась рабіў — з бярозавай чачоткі, ёмкая такая, як не сама ў руках скача. Здаецца, зусім нядаўнечка яна лучала яму на вочы. Але дзе? От, сівая, дурная галава, ужо нічагуткі не дзяржыць! Пайшоў у двор, гледзячы сабе пад ногі і ўсё прыпамінаючы, дзе ён бачыў мешалку.
Лісаветка на ганку перабірала грыбы — брала з кошыка, выцірала белаю хусцінкаю і кідала ў вялікую місу з вадою.
— Лісаветка, дзе-та мая мешалка? — спытаў ён у яе.
— Якая мешалка? — Лісаветка скрывіла твар і падкусіла ніжнюю губу.
— Ну, такая палка... — Грышка грабянуў рукамі.— На вясло маленькае падобна.
Лісаветка паднялася, моўчкі пайшла пад павець.
— Ета? — трымала ў руках мешалку — закарузлую, у лушпінах ад бульбы і ў муцэ. — Яна ў кладоўцы была, я ёй пойла карове мяшаю...
— Ну ты, баба!.. — Грышка мацюкнуўся. — Што за натура? Схаваю так, што сам не магу найсці, а яна...
— Грыша, ну Грышута... — Лісаветка скаліла зубы.— Плюнь ты на ету мешалку задрыпаную — яшчэ лепшую здзелаеш сабе.
— Ага, мне тока і ёсць час мешалкі дзелаць!.. — Грышка абураўся, але злосць ужо мінула: не мог ён доўга злаваць на сваю жонку, бо ў ёй зусім не было той сляпой бабскай упартасці, што прыводзіць да зацятасці і сварак. Ён паківаў, як на дзіця, галавою, усміхнуўся.
...У райспажыўсаюзе Міротнікава, старшыні, не было: бухгалтарка, адных з Грышкам гадоў, але з даўгімі, па-маладому распушчанымі па плячах валасамі жанчына, неахвотна сказала, што ён паехаў на базу. База, ведаў Грышка, не так і далёка, можа, з кіламетр які набярэцца. Чымся чакаць і гадаць, вернецца старшыня да абеду ці не, дык лепей схадзіць пашукаць яго, балазе на вуліцы (не ў кабінеце) і размову латвей весці, бо не вельмі бянтэжыць, што перад табою начальнік. Заадно, падумаў Грышка, і ў «хазмаг» зайдзе — летась долата сваё аддаў нейкаму падарожнаму шафёру, той і прысабечыў яго, а цяпер абручы набіваць на бочкі няма чым; дый на базары — там побач — пацяміцца, чым гандлююць, можа, ужо і грыбамі. Праныр жа хапае — не паспеюць тыя грыбочкі вылузнуцца, як пачынаюць мох драць, шыгалле грэбаць, надта гарадскія, асабліва з тых, што прыязджаюць здалёку. Граматныя дужа, а не разумеюць, выходзіць, што жылку — грыбніцу парушаюць і яна тады сохне, не дае прыплоду. А можа, і разумеюць, ды не асцерагаюцца... Што ім, налётчыкам гэтым? Напляваць — душа не баліць. Навыкалуплівалі якіх пупсікаў — і будзьце здаровы, «гуд бай» — як яны кажуць. Другім разам — зноў. Варвары, а не людзі! Грышка, калі пра іх думаў, усягды — непрыметна для сябе — пачынаў гаварыць уголас і, калі спахопліваўся, збянтэжана азіраўся на бакі.
На базары людзей было зусім мала. Стаялі калёсы з даўгою, як труна, скрыняю, у якой вішчэлі парасяты, і ў шчылінах між дошак былі відаць іх ружовыя пятачкі. За прылаўкам сядзелі дзве-тры пажылыя жанчыны, прадавалі яйкі, тварог і ці не суніцы — горка чырвоных ягад. Грыбоў не было відаць.
Грышка пратупаў між прылаўкамі, звярнуў да «хазмага». Пры дзвярах стаяла «будка» — крытая сіняя машына, — і з яе нешта выгружалі дзядзькі ў даўгіх ірваных халатах. Прадаўшчыца ў магазін Грышку не пусціла, сказала — прымае тавар, а «таргаваць» будзе толькі пасля абеду; малады вусаты грузчык з чырвоным тварам, размінаючыся з ёю ў дзвярах, шчыпаў яе за бок, і яна гучна ды гулліва ляпала яго далоняю па спіне. «Клопат... — падумаў Грышка. — Зайду пасля абеду». І павярнуўся ісці, але яго нечакана дагнаў вусаты і шэптам спытаў: