Грышка быў рады, што Міротнікаў не зашкодзіў яму пасядзець-паразважаць, успомніць, як і збіраўся, ідучы сюды, на бераг начнога Сажа, можа, нават у нечым памог, зачапіўшы ў душы тое хліпкае, што зныбела ледзь-ледзь і задрыжаць якое на поўную сілу мог прымусіць адно чужы дотык. Грышка гатовы быў падзякаваць Міротнікаву, што той пасядзеў з ім, бо ўсё-ткі, як ні кажы, вусцішна аднаму ў цемры глядзець, бы ў рай які, у залатое глыбокае скопішча зорак, ажно кружыць галаву і мроіцца — зараз нейкая чарадзейная сіла падніме цябе і пацягне ў глыбіню, адкуль ужо не будзе звароту назад, а апошняю, факт, мільгне думка: «Як шкада, шкада, хоць плач, разлучацца са светам, людзьмі, так мала зрабіўшы, але і паправіць нічога ўжо нельга...» Раптам у вадзе чырхнула роўная белая палоска, і Грышка з Міротнікавым пераглянуліся — гэта метэарыт, праляцеўшы па небе, адлюстраваўся ў Сажы... А можа, той прышэлец з космасу, пра што цяпер часта пішуць і гавораць? Ды ўсё адно добра, падумаў Грышка, што і Міротнікаў убачыў яе, гэту як адлінееную палоску, — знаць, і ён не проста сядзеў так, а глядзеў у глыбіню, якая, калі доўга на яе глядзіш, усягды наводзіць на сумныя думкі, у якіх часцей за ўсё і родзіцца святы чалавечы боль. Грышка нават не прымеціў, як стала лёгка яму ўсяму, быдта свежасць ад Сажа, ад матавай у расе зямлі, акрамя бадзёрасці, прыносіла ў душу святло і яснасць, каб хапіла яму іх не толькі на сённяшні вечар, а і на заўтра, і на паслязаўтра, і на астатнія дні.
...У аўторак машына прывезла Грышку цэлы кузаў бочак. Ён скінуў іх каля двара, а потым памалу перанёс да лазні. Людзі бачылі ўсю гэту мітусню і без лішняй абвесткі зразумелі, што Грышка Пруцікаў адкрывае сваю грыбаварню. Дый грыбны пах, што ўжо некалькі дзён зацята плыў з-за шашы, хваляваў-бударажыў вясковую душу, якая адвеку не была глухою да поклічаў лесу.
Грышка ўжо даўно закупіў воцату (цэлую скрыню), тры мяшкі солі і ўсякай духмянасці — лаўровага лісту, перцу, гваздзікі; кропу і пятрушкі, дзякуй богу, на градах хоць касою касі — Лісаветка як ні выполвала, каб не заглушалі буракі ды цыбулю, усё адно толку мала.
Вагу з лазні ён выцягнуў з шафёрам, які прывозіў бочкі. Вынес пад навес і скрыню-рашотку, што служыла для прамыўкі грыбоў, і катлы — каб не спатыкацца на іх. Надвечар таго ж дня моцна напаліў у лазні, ды так, што сам памыўся так-сяк, а Лісаветка збаялася духу. Дзіва што — нездарма нажарыў Грышка лазню, аж каменне ды бёрны трашчалі: ён завалок у яе з дзесятак бочак, ашпарыў кіпетнем і, паддаўшы духу столькі, што той кусаўся-пёк, бы чмель, шчытна зачыніў дзверы. Крыху счакаўшы, зноў палез у лазню, чухнуў у духоўку кружкі тры вады — і ходу. Не напёкшы гарачым духам бочкі, ён ніколі не залівае ў іх грыбы — і ад гэтага ці не ад гэтага, але ніводную бочку ў яго не ўзарвала, нават грыб не сапсаваўся.
Назаўтра з самага рання Грышка таптаўся-кружыў каля грыбаварні — у светлай кашулі, чыста выгалены, свежы і быдта памаладзелы; падмятаў, расчышчаў, падбіў глыбей у зямлю дзержакі для катлоў. І ў гэтай завішнасці не прамінаў тады-сяды азірацца на бакі, ці не ідзе хто, ці не нясе грыбы. Здаецца, паўдзённе хутка міне — сонца гарачае, смаліць у твар, хоць не вылазь з цяньку, адно дурніцы мухі як быдта не зважалі ні на што, бзыкалі, ліплі да сцен, цёрлі лапкамі галовы, як той кот перад гасцямі, — пільныя ад неспакою і нацятасці, Грышкавы вочы прымячалі нават такое, за што іншым разам яму было б сорамна.
Ён пачуў, як у двары ляпнулі весніцы, і сэрца ў яго апала. Нехта нёс грыбы. Ён, заюшаны каля вагі — раўняў яе, соваючы пад ножку камень,— не павярнуўся, але наструнена чакаў — хто паявіцца. Чакаў доўга, але нікога не было — можа, паштарка газеты прынесла, а можа, хто няспешна ішоў, ды засланялі лазня і яблыня пры ёй. Перш, бадай, Грышка пачуў дыханне — цяжкае, перахліпістае, — якое можа быць ці то ў чалавека моцна прастуджанага, ці ў старога. Ён устаў: па сцежцы да яго тупала, сагнуўшыся ў крук, старая Чубатчыха, несла за плячыма стаўбун грыбоў — жоўтая пачопка з вожак упілася ёй як не пад самым горлам. Грышка кінуўся напярэймы.
— Во спасібачка табе, дзетка!.. — з прыдыхам сказала Чубатчыха, калі Грышка зняў з яе плячэй стаўбун. — Чуць даперла... А шчэ нахадзілася, аж ногі рвуць, што сабакі... — Яна была босая; пот блішчаў у маршчынах на шыі і лбе, на скуластыя шчокі лягла густая, нездаровая чырвань. — І далёка ж не хадзіла. У сасонніку ля могілак казлоў нарэзала... Ці бярэш жа іх? — Яна глянула на Грышку не па-старэчы вострымі вачыма, з якіх, здавалася, тут жа, адно скажы — не, паліюцца слёзы — столькі духоў выпетрана і, выходзіць, дарма.