М а р ы с ь к а
Зямля, зямля... Як гром на лес сухі,
Як костка ў горле! Я лічыцца мушу
Ca згодай маці, будучага мужа...
Абмежавалі круг маіх правоў
Казённыя паперы i атрамант.
Лягчэй было нашмат Марысі Ямант
Не мець зямлі, не думаць пра сватоў.
Паны не для давання, а для брання...
К а л і н о ў с к і
Нічога, пачакай... I наш ланцуг
Не вечны, рассячэ яго паўстанне,
Мяжу пераарэ мяцежны плуг.
М а р ы с ь к а
Ці ж будзе так?
К а л і н о ў с к і
А іншага ў нас выйсця
Няма. Надзей на іншае няма.
М а р ы с ь к а
А раптам... Раптам катарга, турма —
Яны часцей здараліся калісьці.
Зрабі прасцей. Забудзь няпэўны шлях
Дзеля мяне, калі я сэрцу міла.
Пажэнімся, я б маці ўгаварыла.
К а л і н о ў с к і
Мне трэба ты, а не чужы пасаг.
Мне без Марысі Ямант свет — магіла.
М а р ы с ь к а
Маўчы. Яе ты ўчора пахаваў,
Як пачуццю адкрытаму не даў
Быць не цнатлівым, грэшным i шчаслівым.
Яе ты зблытаў з полем неўрадлівым,
Яна ж магла б раджаць на зайздрасць нівам,
Калыскі калыхаць, як каласкі.
Чым лепш ты за цара таго, які
Даў ёй зямлю, але пазбавіў долі,
Сялянам волю даў — зямлі не даў?
Ты не яе, сябе пашкадаваў,
Збаяўся, што апынешся ў няволі
Сланечнікаў яе. Не ганарыся
Бязгрэшнасцю, ты не Хрыстос.
К а л i н о ў с к i
Марыся!
За што мяне ты крыўдзіш? Сэрца стыне
Ад слоў такіх.
М а р ы с ь к а
Яны мае аднак.
К а л і н о ў с к і
Не веру я. Гаворыць ix графіня
Старжыцкая.
М а р ы с ь к а
Няхай сабе i так!
Ты ўлады прагнеш. Не баішся кары.
Што ж мне рабіць?.. Чуваць грымот удары,
За хмары сонца свой хавае твар.
Мне час дамоў! Там ходзіць адзінота
З кута ў куток, чарнейшая ад хмар.
Ну што ж, праводзь мяне, калі ахвота.
Не, лепш не трэба... Лепей пустата
У вокнах засцянковых, як i ў лесе.
Сама дайду! Тут усяго вярста,
Не тысяча — як некаму здалося.
К а л і н о ў с к і
Я правяду!
М а р ы с ь к а
Праз два гады прыходзь.
К а л і н о ў с к і
Прыйду раней, насуперак пapoгy...
М а р ы с ь к а
Бывай, Кастусь!
М а р ы с ь к а пакідае падворак.
Да Каліноўскага падышоў А р ц ё м Я ц ы н а .
А р ц ё м
Куды так рана госць
Сабраўся ўжо?
К а л і н о ў с к і
Куды ж, як не ў дарогу.
А р ц ё м
Чаму так хутка? Бражка ёсць яшчэ...
К а л i н о ў с к i
Вы ж знаеце прычыну.
А р ц ё м
Глупства, Яська!
Прычына ўбачыць гурт, сама ўцячэ.
Грымяць грымоты... Недзе дождж сячэ...
К а л і н о ў с к і
Зайду пасля вяселля.
А р ц ё м
Калі ласка!
К а л і н о ў с к і
Я не адзін прыйду. Мы цішыню
Парушыць можам.
А р ц ё м
Я не праганю.
К а л і н о ў с к і падаўся на лясную дарогу.
З супрацьлеглага боку спяшаецца М а р ы с ь к а .
У руках дажджавік. Задыхалася.
Убачыла Арцёма.
М а р ы с ь к а
Пайшоў?
А р ц ё м
Пайшоў.
М а р ы с ь к а
А я вось дажджавік
Нясу... Даўно пайшоў?
А р ц ё м
Нядаўна.
М а р ы с ь к а
Знік!..
О дзядзечка, як можаш, дагані!
А р ц ё м
Не даганю ўжо.
М а р ы с ь к а
Дзядзечка мой шчыры!
Не ён пайшоў — майго юнацтва дні.
Ix менш, чым пальчыкаў на пяцярні
Было... Чатыры дні... ўсяго чатыры...
Калі не ix, дык хоць яго вярні.
Я, дзядзечка, люблю яго, дурная.
Не вернецца... Яму я брыдкіх слоў
Нагаварыла.
(Марыська прыпадае да грудзей Арцёма. Плача.)