А р ц ё м
Сціхні. Раз такая
Бяда... То, можа, лепш, каб не прыйшоў.
З хаты на ганак выйшлі м у з ы к i.
Зайгралі запрашальны марш.
Немаведама адкуль пачалі збягацца x л а п ч у к i
і п а д л е т к і , сыходзяцца x л о п ц ы i дз я у ч а ты.
Паважна ўзышоў на падворак
жандарскі а ф і ц э р i салдат Г а ў р ы л а ў .
На нейкі момант музыкі пакінулі іграць.
Але тут жа, нібы не заўважыўшы няпрошаных гасцей,
хвацка ўрэзалі танец-песню «Каробушку».
Пад гэтую музыку, якая прыйшла здалёк
і, пэўна, не так даўно бытуе тут,
пайшлі танцаваць людзі.
Капітан заўважыў Марыську, што самотна стаіць каля
прасла.
Падышоў, запрасіў.
Усё гучней i гучней чуваць удары грому,
бліжэй i бліжэй насоўваецца хмара.
Вяселле танцуе «Каробушку».
Арцём Яцына
У хаце Яцыны. Гаспадар сядзіць на ўслоне,
побач з ім салдат Гаўрылаў.
За сталом жандарскі афіцэр.
К а п і т a н
Ты не марудзь лепш, падпішы наперу,
Праўдзівым патрабуе быць закон.
А р ц ё м
Не згодны я... «Мужыцкай праўды» ён
Нам не чытаў.
К а п i т а н
Чытаў. Я вам не веру.
Не забывайся, я не на гулянку
Сюды з'явіўся.
А р ц ё м
Знаю, не п'яны.
К а п i т а н
Гаўрылаў, выйдзі! Пасядзі на ганку!
(Салдат выходзіць.)
Не хочаш сведак? Мы цяпер адны.
Падпісвайся.
А р ц ё м
Не ўмею я.
К а п i т а н
Здарэнні
Былі й такія... Закапчу пятак
Над свечкаю... Пакінеш пальцаў знак
Пад дакументам.
А р ц ё м
Плямы на сумленні
Поп не даруе.
К а п i т а н
Крыжычак пастаў.
Царква даруе богаўгодны вышук.
Бяры пяро...
A р ц ё м
Баюся, каб той крыжык
Вялікім крыжам нада мной не стаў.
К а п i т а н
Хітруеш... На свае не хочаш плечы
Адказнасць браць. Ну што ж, ты не адзін
Быў на млыне... Былі браты... Дарэчы,
Вы прышлыя? Адкуль, з якіх мясцін
Вы збеглі? Ад каго?
А р ц ё м
Уласнай воляй
Мне i братам маім даў волю князь.
Ёсць грамата.
К а п i т а н
А часам не Юрась
Старжыцкі прыгразіў яму пістоляй?
Ці не былі i вы ў яго атрадзе?
Мне хтось казаў...
А р ц ё м
А пан i веры даў?
К а п i т а н
Падпісвай лепш, пакуль мінулых спраў
Не варухнуў я. То ў маёй уладзе.
Я ўжо дазнаўся: трыццаць год назад,
Тады, як быў разбіты ўшчэнт атрад
Старжыцкага, з'явіўся тут Яцына
Арцём з братамі...
A р ц ё м
Для таго прычына
Была ў нас.
К а п i т а н
Так. Я ж i кажу — была.
Гелена Ямант лесу вам дала
На хаты.
А р ц ё м
Мы за лес сплацілі працай.
К а п i т а н
Зямлю ў арэнду... Без рэкамендацый
Хіба? Адкуль такая дабрата?
Тут нешта ёсць... Я чуў, былі сябрамі
Гелена i Юрась.
А р ц ё м
Як у Хрыста
За пазухай, яна жыла за намі.
Мужык апошні хлеб свой аддае
За дабрату.
К а п i т а н
Шануючы яе,
Паверыў я. Не даў падзеям ходу,
Бунтаўшчыка не затрымаў дарма.
Зрабіў не на карысць вам, а на шкоду...
Памылка... Каліноўскага сама
Прагнала Ямант. Ты аб гэтым знаеш?
Горш, калі госць зноў прынясе лісткі...
А р ц ё м
Не прынясе. Мы з ім не сваякі.
Адчыняюцца дзверы. На парозе — К а л i н о ў с к i.
К а п i т а н
А!.. Вось i той, каго ты не чакаеш.
К а л і н о ў с к і
Не да яго, да вас я, капітан.
Я аб візіце вашым да сялян
Даведаўся нядаўна выпадкова.
К а п i т а н
Прыемна ведаць — на лаўца i звер...