А р ц ё м
Не кліч.
К а л і н о ў с к і
Хай так!.. А пра мяне спытае,
Скажы — я слова не бяру назад!
«Ледзь толькі мы склікаць на бой атрады,
Варшаву падтрымаўшы, пачалі,
Інтрыгамі i коштам чорнай здрады
Да ўлады ў Вільні белыя прыйшлі.
Яны застацца прагнуць на чале
Паўстання, намі ўзнятага... Але
Хамуціус, хоць змушаны панамі
Пакінуць Вільню, праз сваіх людзей
Падтрымлівае з Гродні сувязь з намі,
Мы — з вамі. Так i будзе надалей.
Не трацім мы надзей у абцугі
Дваранства ўзяць. Хамуціус Другі».
З ліста Малахоўскага ў атрад Віславуха
Змова
Канец лютага, год 1863. Вільня. Касцёл.
У захрысным пакоі сабраліся на нелегальную сустрэчу
прадстаўнікі камітэта «белых» — Гейштар, Аскерка, Яленскі,
i камітэта «чырвоных» —. Каліноўскі, Малахоўскі, Чаховіч,
Сход вядзе камісар з Варшавы — Дзюлеран.
Д з ю л е р а н
Цішэй, сябры! Адну мы варым кашу.
М а л а х о ў с к і
Але ядзім з катла не аднаго.
Д з ю л е р а н
Пан Малахоўскі, на сустрэчу нашу
Я вас паклікаў не дзеля таго,
Каб зноў распачынаць старыя спрэчкі.
Час, ведаеце самі, не такі...
Пан Гейштар, пан Яленскі не ваўкі,
А вы i Каліноўскі не авечкі.
Паўстанне ўзняўшы, вы не свой урад
У Вільні абвясцілі, а — разлад!
Я вас пазваў... Чаму не ў поўным складзе
Ваш камітэт? Дзе Длускі Баляслаў?
К а л і н о ў с к і
У Ковенскіх атрадах. На пасадзе
Начальніка.
Д з ю л е р а н
Дзе Козел?
К а л i н о ў с к i
Я паслаў
У Пецярбург яго па ваяводу.
Г е й ш т а р
(да Дзюлерана)
Хто ж гэта?
Д з ю л е р а н
Серакоўскі. Даў ён згоду
Заняць у нас пачэсны свой пасад.
Г е й ш т а р
Дзяржаўны муж.
А с к е р к а
Герой!
Я л е н с к i
Я вельмі рад.
Д з ю л е р а н
Дзе ксёндз Мацкявічус?
К а л і н о ў с к і
У Панявежы.
М а л а х о ў с к і
Адтуль чакаем мы на вецер свежы...
Пазваў да лесу шляхту i сялян
Карэва ў Троках. Круціць завіруха
Пад Лідаю. Паўстанцы Віславуха
Сутычку з войскам мелі ля Свенцян.
Д з ю л е р а н
Дык вось... Я склікаў вас не для нарады.
М а л а х о ў с к і
А для чаго?
Д з ю л е р а н
Для перадачы ўлады.
К а л і н о ў с к і
Вам?
Д з ю л е р а н
Гейштару. Чытайце, ёсць загад
З Варшавы — распусціць Часовы ўрад,
Стварыць «Аддзел».
К а л i н о ў с к i
(Бярэ загад.)
А кіраваць «Аддзелам»
Не нам прапанавана тут, а белым.
Д з ю л е р а н
Іначай, Каліноўскі, не магло
I быць. I вам лічыцца трэба з фактам.
А с к е р к а
«Чырвонае» ці левае, ці, як там
Яшчэ,— рэвалюцыйнае крыло
Для справы адраджэння — костка ў горле.
Я л е н с к i
Традыцыі шляхецкія не ўмёрлі,
Зноў будзе так, як некалі было.
К а л і н о ў с к і
Не прызнаём!
А с к е р к а
Як так? То воля ўрада
Цэнтральнага.
К а л і н о ў с к і
То ганьба!
М а л а х о ў с к і
Здрада!
Ч а x о в i ч
Здрада!
То гвалт!
Г е й ш т a р
Прашу зважаць на цішыню.
Мне загадана — быць за старшыню!
К а л i н о ў с к i
А пану Дзюлерану пры «Аддзеле»
За камісара. Ён і тут, як свой:
«Чырвоныя» раптоўна «пабялелі»,
Ці не за вашай, старшыня, спіной
Адбыўся дуд свяцейшы ў афарбоўцы?