М а л а х о ў с к і
Пан Дзюлеран прыслўгачам у ix!
К а л і н о ў с к і
Але, як гаварылі ў Якушоўцы,
Няма дурных, паны!.. Няма дурных!
Заместа Малахоўскага — Аскерка...
Вось ваш загад! Бярыце, Дзюлеран!
Я чуў, што не здароў на шлунак пан,
Яму згадзіцца тонкая паперка.
Д з ю л е р а н
Ну, гэта ўжо — нахабства!
А с к е р к а
Крымінал!
Я л е н с к i
Як слухаць можна, я не разумею!
Адступніка аддаць пад трыбунал!
Д з ю л е р а н
Аддадь!
К а л i н о ў с к i
Судзіць сабраліся ідэю
Братэрства, роўнасці... Чаму б i не?
Любы прысуд ваш — гонар для мяне.
Судзіце. За братэрства я гатовы
На той памост, дзе кат сячэ галовы.
Г е й ш т а р
Вы супраць нас?
М а л а х о ў с к і
Мы супраць чорнай змовы.
Г е й ш т а р
Адступніцтва не сыдзе гладка з рук
Адступнікам. Ёсць жорсткія законы
На гэты конт. Пра вашыя імёны
Мы знаць дадзім праз наш, замежны друк.
Каліноўскі, які нешта піша, седзячы за столікам,
насцярожваецца.
К а л i н о ў с к i
Выходзідь, нас — жандарам на расправу,
А нашыя імёны — на няславу?
Г е й ш т а р
Выходзіць, так! На гэта ёсць правы.
Мы з вамі памяняліся на ролі:
Мы — штаб паўстання, радавыя — вы.
Закон ваенны парушаць даволі!
Што скажа Каліноўскі?
К а л i н о ў с к i
Я не стану
Адказваць пану. Я на гэты раз
Варшаве, не яму, даю адказ.
I трапіць ён не вам, а Дзюлерану
У рукі, Гейштар!
Г е й ш т а р
Красамоўны жэст!
К а л i н о ў с к I
Вазьміце, Дзюлеран. Тут наш пратэст!
З ім разам выпраўляецца ў дарогу
Паўстання лес. (Да Гейштара.) А вас прашу
к парогу.
Шаноўныя.
Я л е н с к i
Вы чулі?
А с к е р к а
Што за тон!
К а л і н о ў с к і
Так, так, паны... Я застаюся богу
Маліцца тут. Я дзіўны бачыў сон...
Хто разгадаць яго мне дапаможа,
Ды так, каб сон нядобры — не ў руку?
Па Вільні ехаў на чацверыку,
Хто б думалі? — вядомы ўсім вяльможа.
Сядзеў на козлах знакаміты пан...
Яленскі з Гейштарам караннікамі
Былі ў яго, i, стрыгучы вушамі,
Аскерка — справа, злева — Дзюлеран.
А ззаду воз жандар штурхаў рукамі.
На возе — дамавіна. У труне
Ляжаў мужык, даўно знаёмы мне.
Ён, бедны, век галеў, зямлі чакаў,
А дабрадзей, што коней паганяў,
Рашыў яму адмераць тры аршыны.
О, божа літасцівы мой, адзіны,
Перакулі на брук жалобны воз,
Зрабі, каб крэўны брат мой уваскрос!
Абураныя Г е й ш т а р , Я л е н с к і ,
А с к е р к а i Д з ю л е р а н пакідаюць касцёл.
З бакавых дзвярэй уваходзяць
к с ё н д з i А н т а н а с М а ц к я в і ч у с ,
таксама ў адзенні ксяндза.
Яны спыніліся, слухаюць Каліноўскага.
Уваскрасай, народзе мой сярмяжны,
З маўклівых курганоў i дамавін.
Паўстань для новай бітвы, дух адважны,
Як з каменю агонь, як дым з агню.
М а ц к я в і ч у с
Амін!
К а л і н о ў с к і
Мацкявічус? Адкуль ты?
М а ц к я в і ч у с
Костас, браце,
Што за скандал у богаўгоднай хаце?
Выходзячы, паны крычалі: — Хам!
Хто ix пакрыўдзіў?
К а л і н о ў с к і
Негасцінны храм.
М а л а х о ў с к і
Не так было. Тут хам самога бога,
Каб выгнаць ix, хаўруснікам зрабіў.
М а ц к я в і ч у с
Хамуціусам грэшніка такога
Я б за кашчунны ўчынак ахрысціў.
Хамуціус i Хам — не проста цёзкі.
Хамуціус! Хіба не выклік дзёрзкі
У гэтым імені?
К а л і н о ў с к і