«Ухмах, — терĕ юлашкинчен Трашук, хăйне хăй сивлесе. — Юмахри телее кĕтсе пурăнатăп çеçенхирте. Мирски Тимук хăй кĕттĕр кунта хуçа вăкăрĕсене. Яла таврăнас та… »
Каччă кĕсъери тепĕр çыру пирки те, Тарас пирки те манса кайнăччĕ. Ура çине тăрса йĕри-тавра пăхкаларĕ те хăраса ӳкрĕ: Тарас курăнмасть! Путман-и вăл шыва?
— Тара-а-ас! — кăшкăрса ячĕ вара Трашук, сехĕрленсе.
— Кунта эпĕ, Трашук пичче. Мĕн кăшкăратăн? — çывăхрах илтĕнчĕ ача сасси.
— Ну хăратрăн мана, шуйттан ачи. Тарăнрах çĕрте шыв сивĕ кунта. Шăнăр туртма пултарать, — çӳллĕ курăк ăшĕнче выртакан ача сассине илтсен, савăнса кайрĕ Трашук.
— Шывра сана кĕтсе ывăнтăм. Атя иксĕмĕр ăмăртса ишер.
— Тăхта-ха, — терĕ Трашук, — ман тепĕр çыру вуламалла-ха. Яла санпа пĕрле эпĕ те таврăнатăп. Кĕт мана, мансăр шыва ан кĕр урăх. Сана асăрхаттарма мансах кайнă: шыв тĕпĕнче çăлкуçсем тапаççĕ кунта.
— Юрĕ, тăхтап. Вула часрах, хĕвел пĕçерте пуçларĕ, — терĕ Тарас.
Тепĕр çырăвне Трашук ку таранчченех Наçтук çырнă пуль тесе тăратчĕ. Уçрĕ те тĕлĕнсех кайрĕ. Кам çырăвĕ? Алă пусман. Наçтук гимназире вĕреннĕ, çапла армак-чармак çырмасть ĕнтĕ. Анланса илчĕ вара йĕкĕт: Кĕтери çырăвĕ пулчĕ-çке ку! йăнăшеене тӳрлеткелесе тухсан, акă çапла вуланать вăл:
«Трашук, ку сăмаха сана хам пуçласа каламăттăм та — çынсем васкатаççĕ. Кĕтери кама юратнине пĕтĕм ял пĕлет, эсĕ çеç суккăрланнă, курмастăн. Иивушлĕ эс çав шĕвĕр сăмсана качча илме шухăшлатăн? Ан ĕмĕтлен, ан хапсăн. Наçтук сана юратмасть. Пирĕн киле Зар Ехим евчисем çӳреççĕ. Тӳррĕнех кала, Трашук: çав хĕрлемесе качча каяс-и, каяс мар-и? Эс мĕнле калăн, çапла пулĕ. Мĕншĕн санран ыйтнине хăвах чухламалла. Сан ирĕку атте ирĕкĕнчен хаклăрах маншăн. Пĕр сăмах çеç кала, халех Хăмăшлана пырса çитĕп. Пушкăрта тухса кайăиăр. Ялтан каяс мар тесен, ялтах юлăпăр. Атте те ним те тăваяс çук мана. Халь Совет влаçĕ. Хĕре ирĕксĕрлеме пултараймаççĕ, тет Кĕркури пичче. Çыру кĕтетĕп, тульккĕ çыриччен малтан лайăх шухăшласа пăх. Асту, тиркекене тирĕк тĕпĕ. Кайран чавсуна çыртас тесен те, çавăрса çыртаймăн. Халех çыр е ху яла таврăн».
Трашук çамки çине тар пăчăртатса тухрĕ. Вăл хăраса ӳкрĕ, ăна Кĕтери халех Хăмăшлана килсе çитессĕн туйанчĕ. Кăшт шухăшласа ларнă хыççăн тата — кулас килчĕ. Ну, Кĕтери! Кун пек арăмпа аптрамăн ача. Чăнах качака таки мар-й?
Каярахпа каччă кулмасăр та шухăшласа пăхрĕ: «Тен, хура куçлă шухă хĕр, чăнах та, ман шăпа пуль? Мĕн кирлĕ-ха тата урăх? Куçĕ-пуçĕ йĕркеллех, ĕçчен, уçă кăмăллă. Каччине юратать… Анчах ма унăн тути Наçтукăнни пек тăртанса тăмасть-ши? Тути çӳхе… Çук. Наçтуксăр пуçне урăх никам та кирлĕ мар! Каятăп ялтан вăл мана качча тухмасан: хăть Пушкăрта, хăть кăркăс енне — Дутовпа çапăçма… »
— Трашук пичче, атя шыва кĕрер ĕнтĕ, пиçĕхсе кайрăм, — нăйкăшса илчĕ Тарас.
Тарас сассине илтсен, Трашук шартах сикрĕ, вара мĕшĕлтетсе хывăна пуçларĕ.
— Трашук пичче, эс манпа пĕрлех яла пыратни? Хăçан кайăпăр?
— Эс ырантан тепĕр кунне Тимук пиччепе кайăн. Эпĕ яла таврăнмастăп.
Тарас ытлашши тĕлĕнмерĕ: пысăккисем мĕн каланине нихçан та ан шан. Пĕр çыру вуласан, капла калаçаççĕ, тепĕр çыру вуласан — урăхла.
Мирски Тимукĕпе Тарас яла хăçан килессине Кĕтери пĕлсех тăрать иккен. йывăç кĕлетсем хушшинчен тухса кĕтсе илчĕ вăл вĕсене. Тарас Трашук çырăвне вăрттăн пама хатĕрленнĕччĕ — Кĕтерн ăна Тимук умĕнчех хупăрларĕ: «Ну, илсе килтĕн-и? Пар часрах!» Тарас кĕсъерен çыру кăларса Кĕтерие тыттарчĕ те хăй каллех шухăшларĕ: «Çапла вĕсем. пысăккисем. Пĕркун никама кăтартма хушмарĕ, халь çын умĕнчех туртса илчĕ».
Кĕтери, чăнах та, никамран вăтанми-хăрами пулса кайнă. Вăл çавăнтах çырăвне уçса вуларĕ, унтан çилленсе сасăпах: «Ухмах!» — терĕ те, тутине çыртса, кĕлетсем хушшине кĕрсе кайрĕ.
Тимук ши! шăхăрса лашине анаталла юрттарчĕ. Тарас тĕлĕнмест, вăл пысăккисен хăтланчăкĕсене сăнать кăна.
Коммунистсен клубĕнче
Çĕнĕ саманашăн кĕрешекен Тайман Сахарĕ кивĕ самана йăли-паллисене те манман-ха. Çимĕке тăван яла çитсе, çемьепе курнăçма ĕмĕтленет вăл. Çемйи çăварни эрнинчех Чулçырмана куçни çинчен Çимун хыпар турĕ ăна. Воробьев юлташ та ун пирки пĕлет иккен:
«Ĕçӳсене майлаштарса çитер те Самара кил. Сана хăвăн уесна ĕçлеме ярăпăр. Унта та чăвашсем пур, унта та тырăшăн кĕрешме ревкомсем, хастарлă коммунистçем кирлĕ. Еçне те тăвăн, çемйӳне те хушăран кайса куркалăн… »
Мункун эрниичех çакăн пек çыру илнĕччĕ Сахар Воробьевран. Еçĕсене вара тин майлаштарса çитерчĕ — çимĕк умĕнрех. Çапах, Воробьев ăна халех тăван уеса ăсатсан, праçнике Чулçырмана ĕлкĕретех вăл. Анчах ыран мĕн пуласси хăвăнтан та, Воробьев юлташран та килмест иккен. Хăçан ăçта каясси, паян-ыран мĕн пуласси пĕтĕмпех революци кунçулĕнчен килет.