«Суймарĕ вĕт, эсрел! Чăнах Тамбов вырăсĕ вĕрентнипе хăех туса ӳстернĕ-ши çак çырлана? Турă çырли хĕрлĕ, ку — хура. Шуйттан çырли… Туррăн арăш-пирĕш ĕçĕсене йĕркелетпĕр, юсатпăр, тенĕччĕ Хрулкка. Турăран ăслă пуласшăн. Шăп леш, шуйттансен пуçлăхĕ пек, сатанаил пек пуласшăн… »
Яхруш, ӳсĕрес марччĕ тесе, аран чăтса выртать. Акă хăна каллех пӳрте кĕрсе кайрĕ. Кĕçех çенĕкре кĕмсĕртетни илтĕнчĕ. Унтан мăрьерен тĕтĕм тухни курăнчĕ.
Кĕтмен хăна çĕр выртмаллах килни çинчен Яхруш кил хуçине кайса систерме шутларĕ. Вăрманпа пĕр çухрăм кайсан, хăй тата иккĕлене пуçларĕ, чарăнса тăчĕ.
Тапăра çитме çывăх çул мар. Каялла таврăнас мар-и? Хуларан е Рамаш отрядĕнчен килнĕ палламан çын, Мăрзабая Мулла Хрулкка вырăнне йышăнсан, тем курма пулать. Çук, кайма юрамасть. Пĕрре çапла шухăшлать ним тума аптранă Яхруш, тепре урăхла: чăнах та, Мăрзабай Весуккана ахалех килмен пуль. Кун пирки Тапăра çитсе пĕлтермеллех. Мĕнле тусан терĕс пулĕ-ши?..
Кун пек чух хăшпĕр çын, апла та, капла та тăвасшăн пулса, хаклă вăхăта ним тумасăрах ирттерсе ярать. Вара ун умне икĕ хăрушлăх вырăнне виççĕмĕшĕ килсе тухать. Тен, Яхрушăн аптрашки те çапла пулатчĕ-и — вăл е малалла чупас, е каялла таврăнас вырăнне çур сехет пер вырăнта тапăртатрĕ, — ун телейне, отряд командирĕ патрульсене кĕçĕрлĕхе ял çывăхнех куçарнă иккен. Чăтлăхран Яхруш умне икĕ чăваш тухса тăчĕç.
— Халех таврăи каялла, — терĕ пĕри Яхруш хăйĕн аптрашки пирки каласа пĕтернĕ хыççăн. — Комиссар хуларан çын кĕтет. Хветюк çухалнă. Çавăнпа хула çынни малтан Хрулкка мучи патне кĕрет пуль. Мăрзабай пирки хамăрах ревкома пĕлтерĕпĕр.
Яхруш яла таврăнчĕ. Пĕр партизанĕ Тапăра чупрĕ.
Мăрзабай, тусне кĕте-кĕте, çенĕкре хура хăмла çырлипе чей ĕçрĕ. Хуçи çаплах килеймерĕ-ха. Хăна тин вара тĕлĕне пуçларĕ. Ку турра ĕненмен эсремет хăй те пĕр-пĕр çветтуй пек, пустынник пек пурăнать. Алăксене питĕрмесĕрех таçта тухса кайнă. Кил пăхма никама та хăварман. Тĕрлĕ çимĕçлĕ сад пахчине хураллакан та çук… Авланмарĕ те вĕт арăмĕ çамрăклах вилнĕ хыççăн, хĕрне хăех пăхса ӳстерчĕ,
Анука асăнсан, куç умне уçă кăмăллă çамрăк хĕрарăм килсе тăчĕ: «Хӳрем çук, хам пур енчен те чип-чипер». Çакăнта килме тухнă чух Анука курма ĕмĕтленмен-и Мăрзабай? Çук, хăйĕн чĕрене ыраттаракан хуйхине манас тенипе çеç Хрулккапа унăн хĕрĕ çинчен шухăшлама тăрăшрĕ вăл халь:
«Садра хура хăмла çырли ӳстереççĕ. Пурнăçра та çав-нашкалах çĕнĕ йăласем, çĕнĕ йĕркесем пуçласа ярасшăн-ха вĕсем. Ăнчах сыпса та, акса та мар, касса, çĕмĕрсе, юн юхтарса… »
«Вăрманта ĕнтĕ вĕсем, Хрулкки те, Анукĕ те — çĕнĕ тĕнче апостолĕпе çĕнĕ йĕрке чун-хавалĕ. Ма çавсене хирĕç усал кăмăл тапранмасть-ши пĕрех хут? Кунта килес вырăнне хулана вĕçтересчĕ, хулари офицерсемпе салтаксене çакăнта Назара çăлма ертсе килесчĕ… Эпĕ хамах ывăла сутрăм пулать: çăлма мар, хыпар пĕлме кăна килтĕм иккен. Вĕсем Назара вĕлернĕ пулсан, мĕн тăвас ва-ра? Тавăрас! Тăван ывăла вĕлернĕшĕн тавăрас. Çакăнта Хăналанса, хуçине кĕтсе ларас вырăнне влаçсене кайса пĕлтерес. Куçшăн — куç, шăлшăн — шăл, тенĕ вĕт турă кĕнекинче те… Анчах çавăнтах тата урăхла çырни те пур Вĕт-ха: «Пĕр питçăмартинчен çапсан, тепринчен те çапма пар». Эй, турри те ман пекех аташса пĕтнĕ. Ун ывăлне те усал çынсем пăталаса асаплантарса вĕлернĕ. Çавăн чух тарăхса каланă пуль турă малтанхи сăмахĕсене, Çавăнпа вăл этеме кураймасть, ăна пĕр инкек хыççăн теприне тупса парать… »
Пăртакран Мăрзабайăн хуйхи кăшт сĕвĕрĕлнĕ пек пулчĕ. Вăл утма чарăнчĕ. Тĕттĕмленсе те çитрĕ-çке, Хуçи вара çаилах Таврăнмарĕ-ха. Мĕн тумалла? Вăрмана кайса шыраймăн, кайсан та — тунаймăн. Алăка питĕрмесĕр кайнăскер, таврăнĕ-ха. Таврăнсан эп спре усал тумарăм, мана шанса, ывăла ман алла парăр тесе йăлăнса пăхмалла мар-ши унăн? Хрулкка ĕненĕ ăна…
Хăна пӳрте кĕчĕ, хăй çутрĕ. Çутăра пӳрт ăшчикки урăхла курăнса кайрĕ. Унти япаласем халь пурте пĕр çĕре кĕпĕрленнĕ пек. Пулĕмĕ хăтлă, тăпăл-тăпăл, кăмăллă. Шкап тулли кĕнеке; вĕсене паçăр асăрхаманччĕ. Ак ăçтан ăс илет иккен Мулла Хрулкка. Мăрзабай хăйĕн пĕр арча кĕнекипе мухтанатчĕ. Кунта вунă арча та пулĕ.
«Хрулкка манран, чăн та, вунă хут ăслăрах пуль. Тем те пĕлет вĕт, мур. Турăпа тавлашакан пулса кайнă… »
Хуçана кĕтнĕ май хăна пĕр-пĕр кĕнеке вуласа ларас терĕ. Ыйхи пурпĕрех килмест. Чи пысăк кĕнеки сĕтел çинчех выртать авă. Мăрзабай лампине çывăхарах куçарчĕ те кĕнеке ятне вуласа пăхрĕ. Чим-ха, библи вĕт! Турра ĕненмен Ятрус турă кĕнекине вуласа пурăнать-и? Вулатех пуль çав. Кĕнеке хушшине темиçе тĕлте хут хĕстерсе хунă. Хучĕ те таса хут татăкĕ мар, урлă-пирлĕ çырса пĕтернĕ. Кĕнеке вуланă чух Хрулкка хăйĕн шухăшĕсене çырнă пуль. Кĕнеке листисен хĕррине те паллăсем тукаланă.