Çав вăхăтра хапха чĕриклетрĕ. Тимук, урама чупса тухса, Мăрзабай ăçталла кайнине курса юлчĕ.
«Пĕчĕк кĕпер урлă мар, пысăкки урлă каçрĕ, Весуккана, Мулла патне, кайрĕ пулмалла», — шухăшларĕ вăл.
— Ача юлнă тесе çеç килĕштерме пулчĕ ăна. Урăх нимпе те килĕшместчĕ вăл, — терĕ Тимук, пӳрте хĕрарăмсем патне таврăнсан.
— Атте килĕшрĕ-и? — хĕпĕртерĕ Кулине.
— Килешрĕ пуль. Тухса каяс умĕн пĕр сăмах çеç каларĕ: «Хăтланăр!», — терĕ.
Мăрзабайăн тепĕр сăмахне хĕрарăмсене каламарĕ Тимук. «Йытăлла хăтланăр!», — тенĕччĕ лешĕ. Тата пĕр-ик сăмах та каларĕ вăл венчетсĕр кĕрӳшне. «Хăмăшлана пырса кĕме ан шутла. Берданка валли кашкăр етри туян-тăм», — терĕ. Кил хуçи хапхаран нихçан таврăнас çукла тухса кайнине Тимук хăй кăна ăнланчĕ. Хĕрарăмсене ун пирки халлĕхе каламасан та юрĕ.
— Хăтланăр, терĕ-и? Мĕн хăтланăпăр ĕнтĕ халь? Сакунеччен венчет туса, туй туса ĕлкĕрĕттĕмĕр, — ырă мар. Пĕр хĕре пытарнă хыççăнах теприне качча парса туй тума юрамасть. Васкамăттăмăр та… тен, Тимук суи чăна тухĕ, — йăвашланнă сасăпа халь тин аптраса кайрĕ Укахви.
— Венчет тумастпăр, туй тумастпар, — терĕ Тимук, Укахвине пӳлсе. — Совет кĕнекинче çырăнса, Кулинепе иксĕмĕр çĕнĕ саккунпа пурăнма пуçлатпăр. Хăçан çырăннине, хăçан ача юлнине никам та пĕлеймĕ.
Çапла вара, Чулçырмара çĕнĕ законпа мăшăрланса пурăнас йăлана Мăрзабай хĕрĕпе ун тарçи пуçласа ячĕç. Тимук хăй турра ĕненмест пулин те, Хĕрлĕ Çар татăклă çĕнтертĕр, Совет влаçĕ ĕмĕрлĕхе пултăр тесе, чĕркуçленсе кĕлтăвакан пулчĕ.
Тем те пулать иккен çут тĕичере. Ырă хĕвел çутипе усал чĕрчун та ырă курасшăн.
Мăрзабай хапхаран, чăнах та, Весуккана каяс шутпа тухнăччĕ. Кĕпер патне çакшухăшпах çитрĕ вăл. Ун кăмăлĕ кĕпер урлă каçсан та улшăнманччĕ. Çул юппине çитсен те, авалхи тусĕ патне каяс шухăша пăрахмарĕ-ха Мăрзабай. Çапах кунта вăл лашине Весукка еннелле мар, урăх еннелле тытрĕ.
«Ара, Ыхраçырмипе Весуккана Курăкхăви урлă та кайма пулать вĕт», — шухăшларĕ вăл.
Ыхраçырминче Мăрзабайăн амăш енĕпе хурăнташ пур. Çул май çавăнта кĕрсе тухма шухăш тытрĕ-ши килĕнчен тухса тарнă Чулçырма нуянĕ? Çук. Сасартăк Çимуна курас килсе кайрĕ ун…
Кивĕ тĕнче ишĕлсе пĕтме пуçларĕ пулин те — Мăрзабай ăшĕнче пурăнатчĕ-ха вăл. Халĕ ак Тимук çу сĕрнĕ пуçне аллипе сăтăркала-сăтăркала мăкăртатнă хушăра ăшри тĕнче сасартăк ишĕлчĕ. Тĕлĕнмелле: Мăрзабайăн нумай тарăхнă чунĕ çапах та çав ишĕлчĕк айне пулмарĕ. Пирвайхи самантра темле тыткăнран хăтăлса ирĕке тухнă пек туйăнчĕ ăна. Каярахпа тин чунĕ ырата пуçларĕ. «Атте пурлăхне ĕмĕр тăршшĕпех çăткăн Тимук валли упраса аталантарма тăрăшрăм-и? Усал çын ирĕксĕрлесе, пусмăрласа тенĕ пек, кĕрӳ пуласшăн. Пуласшăн мар, пулнă!.. Еркĕн кĕрӳ. Укахви çавнапĕлсех тăнă ĕнтĕ. Пĕлни кăна мар, еркĕн евчи пулнă пуль».
Çав вăхăтрах чĕре суранне сиплекен шухăшсем те вăранчĕç:
«Мĕн вара? Кулине халь пĕртен-пĕр хĕрĕм ĕнтĕ. Пурăнччăр. Хам пурпĕрех тырă хам валли çеç акса пурăнас терĕм. Çакăн чул хуралтă, выльăх-чĕрлĕх, машин мĕне кирлĕ мана?..»
Кĕтмен инкекпе ăшĕнче килĕшме пуçланăччĕ Мăрзабай. Çавăнтах ун кăмăлĕ вĕресе, пăтранса кайрĕ. Тимук пуçне çапса çĕмĕрес, Укахвипе Кулинене, çивĕтрен сĕтĕрсе, урама кăларса пăрахас килчĕ…
Унтан каллех лăпланма тăрăшрĕ:
«Çук. Тӳс, Мăрзабай, тӳс. Хĕрне тӳсме вĕрентрĕн, ху та тӳс. Пурăнччăр. Хăтланччăр. Ман хамăн этем тĕсне çухатас марччĕ».
Пурнăçри пысăк тивĕç хапхи хупăнчĕ Мăрзабай умĕнче. Пĕчĕк тивĕç валли пĕчĕк алăк уçăлинччĕ. Икĕ пĕчĕк тĕллев юлчĕ ĕнтĕ уншăн пурнăçра: пĕри вăл — Наçтук ачи, тепри… Çав тепри пирки сасартăк Весуккана кайма шухăш тытрĕ те ĕнтĕ Мăрзабай.
Куракхăвинче Павел Алексеевич, кунта вулăспа район центрĕ туса хунăранпа, пĕрре те пулманччĕ-ха. Яла кĕнĕ çĕрте çул урлă икĕ çӳллĕ юпа тăррипе аршăн сарлакăш хăмач ярăмĕ карнă. «Да здравствует хлебная монополия» тесе çырнă хăмач ярăмĕ çине.
«Тырă, тырă, тырă кирлĕ патшалăха. Кам акса ӳстерĕ-ши тыррине? Тимук ӳстертĕр. Эп малашне, Хрулкка пек, хура хăмла çырли ӳстерĕп», — шухăшларĕ Мăрзабай хăмач ярăмĕ айĕпе иртнĕ чух.
Ял варринелле хăмач ярăмĕсем тăтăшах курăна пуçларĕç. Хĕрлĕ ялавсем вĕлкĕшеççĕ. Мĕн пулнă вара? Мĕн пирки савăнать Куракхăви? Камран та пулин ыйтса пĕлесчĕ. Ыйтмасăрах тавçăрчĕ:
«Касански иртсен, Совет влаçĕн праçникĕ çитет вĕт. Икĕ çул çĕнĕ йĕркепе пурăннине уявлама хатĕрленеççĕ пулĕ».
Поповăн йĕкĕреш хитре çурчĕсем умĕнче халăх хĕвĕшет. Çав тĕлте темшĕн лашине чарса тăчĕ Мăрзабай. Хапха пысăкăш хăма çине чике тăршшĕ саспаллисемпе «Бедность — не порок» тесе çырнă.