Çынпа хирĕçме юратман Мăрзабай малтан ют çынна вĕчĕрхенсе тӳсрĕ, кайран хăнăхса çитрĕ. Тискер те ĕçчен-ха çынни, хуçалăхшăи тăрăшать, тем те тума пĕлет хăй. Халĕ Мăрзабай унсăр пĕр-пĕр молотилкăна ĕçе яма та чухлаймĕ.
Тимукăн хушаматне никам та пĕлмест: Анчах тăрăхласа вырăс сăмахĕпе чĕнеççĕ ăна, Мирски Тимук теççĕ. Çав мăшкăллă хушамата вырăсла пĕлмен хĕрарăмсем тупса хунă. Сăмахĕн пĕлтерĕшĕ паллă çав вĕеемшĕн. Ĕне кĕтĕвĕ валли ялĕпе туяннă вăкăра çапла мирски вăкăр теççĕ. Ма çав сăмах хусах Тимук çумне пырса çыпăçнине хĕрарăмсем хăйсемех чухлаççĕ пуль…
Çав Мирски Тимукпа пурăнса хресчен ĕçне тĕплĕн вĕренме пӳрнĕ ĕнтĕ Трашука. Те хуçа сăмахне итлесе, те хăй еккипех Тимук чиперех пурăнать çĕнĕ тарçапа, ăна ытлашши вăрçмасăрах ĕçе вĕрентет, ĕлĕк ытти тарçăсемпе вăрçнă пек нимсĕр вăрçса хирĕçсе каймасть.
Чĕмсĕр те тискертерех сăнлă çынпа пурăнма та, ĕçлеме те кичемрех ĕнтĕ, анчах Трашук ӳпкелешмест-ха, Мăрзабай патне тарçа кĕнĕшĕн ӳкĕнмест. Паллах, Тимук пичче Çимун пичче мар, унпа кирлĕ-кирлĕ мара калаçса чуна уçса. яраймăн. Пырĕ-ха. Еçе хăнăхман йĕкĕте усал сăмах каласа вăрçманни те лайăх. Уншăн темле йывăр ĕç тума та хатĕр мĕскĕн йĕкĕт.
Паян çураки умĕнхи юлашки вырсарникун. Трашук ирхи ĕçсене туса пĕтерчĕ. Тимук паян тарçă ĕçне яланхи пек чĕмсĕррĕн пуçне сулса ырлас вырăнне, кулам пекки туса, тутине пăркаларĕ те сăмах хушрĕ:
— Юрĕ. Эсĕ те Хушка ту çине кай ĕнтĕ, хăвăн тăлăх телейне хӳререн çавăрса тытма тăрăш, — терĕ, хăй çавăнтах, хыçалти хапхаран тухса, таçталла сулăнчĕ.
Кăçал мункун ир килчĕ — шурă çулпа. Тусем-сăртсем çинче те вăл хура пуçне кăтартаймарĕ. Халĕ тусем-сăртсем хуралнă ĕнтĕ. Хирти хура лаптăксем те сарăлсах пыраççĕ.
Яш-кĕрĕм кăçал пирвайхи хут Хушка ту çине вăййа хăпарать.
Трашук, «управляющин» сăмахне итлесе, вăййа чупма васкамарĕ, вăл лупас тăррине хăпарса утă çине выртрĕ. Тем кĕтсе выртать-ха. Кунтан тавралăх лайăх курăнать. Çыран тăррине хăпарма тăрăшса шавлакан Чулçырма шывне те, Тук шывĕ тулса, юлхаввăн ейӳ вырăнсене йышăнса, Лешекки çурчĕсем патне çывхарнине те сăнаса выртать йĕкĕт.
Хушка тăвĕ вара ал тупанĕ çинчи пекех. Авă унта пикесемпе йĕкĕтсем васкамасăр утса хăпара пуçларĕç.
Хĕвел иртенпех пĕтĕм яла савăнтарса ăшăтса пăхать. Савăк та ĕçчен çуркунне килсе çитрĕ ĕнтĕ. Трашукшăн та çитрĕ вăл. Тăлăха юлнă йĕкĕт хуйхи майĕпе сĕвĕрĕлсе кайрĕ. Паян мĕн хĕвел тухнăранпах каччă чунне çурхи ăшă çупăрларĕ. Çӳлтен анать çав ăшă, пархатарлă çурхи хĕвелтен.
Аслăк тăрринче тем кĕтсе, хĕвел ăшшипе киленсе выртакан Трашук хăй сисмесĕрех ăшра сăвăсем кала пуçларĕ. Малтанах Пушкин сăввисем аса килчĕç. «Гонимы вешними лучами… » Унтан чăваш сăввисем таçтан çаврăнса тухрĕç:
Чулçырма та Силпи пекех чăваш ялĕ. Кунта та çур-кунне хĕвел ăшăтса пăхать, юрĕ васкаса ирĕлет, тавралăх тĕсне улăштарать.
Çак сăвва кам çырнă-ши? Шкул кĕнекинче тупаймăн ăна. Шкул валли çырнă чăвашла кĕнекесем çук çав вĕсем. Чăвашла кĕнеке пĕррехинче Ятрус учитель вулама панăччĕ ăна. Трашук пысăк поэмăн çак сакăр йĕркине çеç астуса юлчĕ.
Хăй поэт пулсан, вăл та Чулçырмари çуркунне пирки сăвă çырĕччĕ.
Трашук Наçтук кĕçĕн хапхаран тухса ял вĕçнелле утнине асăрхарĕ. Вара хăй те лупас çинчен сиксе анчĕ те хыçалти хапхаран йăпшăнса тухрĕ, пахча çумĕпе сăрт еннелле уттарчĕ.
Çамрăк йĕкĕтĕн чĕринче сăвăри пек илемлĕ сăмахсем шăранаççĕ.
Хĕвел! Пысăк та вĕри, ырă та савăк-çке эсĕ. Хĕвел! Пĕтĕм тĕнчене, кашни яла ăшăтасшăн çунатăн эсĕ. Эсĕ ăшшăн пăхнăран тĕнче вăранать, илемлĕ тум тăхăнать, этем чĕри савăнать. Шурă юр çеç кулянать, йĕрет, куççуль тăкса çырма юхтарать. Çырми тулса каять, шарласа, кĕрлесе васкать пысăк юханшыв еннелле.
Сăртсем те ĕнтĕ, малтан хура пулнăскерсем, сисĕнмесĕрех ешерме пуçлаççĕ. Халь тĕллĕн-тĕллĕн выртакан юр хура çĕр çине шурă саплăк хунă пек курăнать. Çĕрĕ хура, саплăкĕ шурă. Çĕрĕ çирĕп, саплăкĕ çĕрĕк. Çĕрĕ ешерет, саплăкĕ çĕтĕлет, пĕтет.
Трашук вăйă сăрчĕ çине Киремет енчен, чăнкăрах, çын çӳремен тĕлтен, хăпарчĕ. Ку еннелле пăхмаççĕ, чупмаççĕ вăйăри хĕрсемпе каччăсем.