Осокин Фальшина, çухаран тытса, ура çине тăратрĕ те хăлха чиккинчен тепре ярса пама хатĕрленчĕ, анчах тата темшĕн çапмарĕ. Ун вырăнне çĕре лач! сурса:
— Эс, кивĕ режим катăкĕ, луччă тар кунтан хăвăртрах, атту çакăнтах чунна кăларатăп, — терĕ, вара Фальшина хытă тĕртсе ячĕ. Леш каллех хапхана пырса çапăнчĕ.
Тимĕркке мучи, ура çине упаленсе тăнăскер, куçĕпе салтака анранă така пек тĕлĕнсе тĕллесе пăхса тăчĕ. Унтан сасартăк: «Мишша… Салтак, юхтăр мăлаххай! — тесе çухăрса ячĕ те ăна мăйран пырса уртăнчĕ. Çавăнтах сĕлеке юхтарса макăрса ячĕ: — Чим-ха… Атя часрах киле каяр, хаклă хăна. Чим-ха, кунта ман кăмăшка юлнăччĕ», — çавăнтах Смоляков патĕнче юлнă кăмăшкине аса илчĕ, хăй те лавккаçă хапхине пырса танлаттарчĕ.
Осокин Трашука асăрхарĕ..
— Кампа та пулин пиччене килне леçсе хăвар-ха, — хушрĕ вăл ăна. — Эпĕ каллех сирĕн патăрта çывăратăп пуль. Халь Виçĕ Якур патне каятăп-ха. Каçхине пуху пухатпăр, — терĕ.
Хветюк та кунта чупса килнĕ иккен. Трашукпа Хветюк Тимĕркке мучие аран лавккаçă хапхинчен пăрса çавăтса кайрĕç. «Аçта Мишша? Салтак! Салтак мар вăл — енерал. Дивизи комитечĕн пуçлăхĕ, замана!» — тесе çул тăршшĕпе кăшкăрса пычĕ Тимĕркке мучи.
Каç пулсан, вунă-вуник çулхи ачасем, килĕрен чупса, кашни чӳречерен шаккаса кăшкăрчĕç:
— Эй, кил хуçи, пухăва пыр! Мишша-салтак салтакран таврăннă. Çĕнĕ хыпарсем каласа парать.
Михаил Антонович Осокин çапла яла килсе кĕнĕ-кĕменех пиччĕшĕн ӳсĕр сăмахне пула çĕнĕ ят туянчĕ, паянтан ĕмĕрлĕхе ял çыннисемшĕн Мишша-салтак пулса тăчĕ.
Вырăс чăвашсем
Çимун Нюрăна кунĕпе шыраса та тупаймарĕ. Ак хăçан Оля каласа панă адреса хут çине çырса хуманшăн ӳкĕнмеллех ӳкĕнчĕ вăл. «Медовая, 10» тенĕ пек астăвать. Темшĕн апла ыйтсан, çынсем кулаççĕ. «Медовая» тесе тăрăхласа калаççĕ иккен пĕр урама. Кайран, мĕншĕн апла каланине пĕлсен, хĕремесленсе кайрĕ. Хулара мĕнпурĕ 14 урам. Кашни вуннăмĕш номере тĕрĕслесе çӳрерĕ вара Çимун. Тепĕр кун ирхине тин тупрĕ. Станци çумĕнчи пĕртен-пĕр урам «Медная» ятлă иккен. Нюра чăнахах çакăнта пурăннă. Больницăра санитаркăра ĕçлекенскер, пĕр медсестрапа пĕрле… Хĕрлĕ гвардие çырăннă. Хальтерех кăна вĕсем пĕр отрядпа Дутова хирĕç çапăçма тухса кайнă. Çавна пĕлсен, Çимуна такам пуçран тукмакпа çапнă пек туйăнчĕ. Юратнă хĕр те Совет влаçне хӳтĕлеме тăнă. Вăл пур — иккĕленсе пурăнать, юрату йĕрĕпе тĕнчере çук урама шыраса çӳрет!
Вара Çимун большевиксен комитетне васкарĕ. Кунта га ĕлкĕреймерĕ. Николай Радаев Нюра çырăннă отряда Дутова хирĕç çапăçма командир пулса ертсе кайнă иккен.
Халь мĕн тумалла ĕнтĕ? Ыранччен Улькин хваттерĕнчех белянкинсене кăмака хыçĕнче кĕтсе выртмалла. Нюрăна шыраса тупас, Радаевпа курса калаçас ĕмĕтпе Çимун юриех хулана ытти делегатсенчен икĕ кун маларах гухса килчĕ. «Çĕнĕ хуçалăх валли тĕрлĕ вак-тĕвек илмелле», — терĕ вăл кун пирки мучăшне суйса. Вак-тĕвек илсе, Трашукпа ăсатма мар, Трашукне хăйне те ăсатаймарĕ Çимун.
Киселев керменĕнчен тухса (большевиксем хулари чи хитре çурта йышăннă), Улькинсен урамĕ еннелле пуçне усса танккарĕ ăнман йĕрлевçĕ. Тинех вăл хула пурнăçне сăна пуçларĕ. Аслă урамра халăх хĕвĕшет. Хула çыннисем пăлханса калаçаççĕ:
— Совет влаçĕ пĕтет.
— Çук, пĕтме памăпăр.
— Оренбург енчен Дутов çывхарать. Кĕçех пирĕн хулана çитсе кĕрĕ.
— Çитеймест. Çитме памăпăр ăна.
Аслă урама салтаксем — хĕрлĕ гвардеецсем — колоннăпа килсе тухрĕç. Юрă кĕрлеттерсе, станци еннелле харăс утаççĕ вĕсем. Çимун халиччен илтмен юрă юрлаççĕ:
Кĕçех тепĕр пысăк мар колонна килсе тухрĕ — хĕçпăшалланнă рабочисем. Кусем тата хытăрах чуна хавхалантарса юрлаççĕ:
Çимун чĕри юрăпа пĕрле кĕрле пуçларĕ. Хулари халăх та ку юрра халиччен илтмен пуль. Халăх пӳртсем çумне кĕпĕрленнĕ. Кашни çын куçĕнче хастарлăх палăрать. Нумайăшĕ, салтаксене ăсатма кайнă пек, колонна хыçĕнчен. утаççĕ.
Пӳрт çумĕнче капăр тумланнă икĕ майра калаçса тăраççĕ.
— Большевиксен юрри чуна çӳçентерет, — терĕ пĕри.
— Улпут хĕрĕ тесе, шанмалли çук сана. Ху та большевиксем майлă çаврăнса ӳкме пултаратăн, — терĕ тепри.
— Блок, юратнă Блок большевиксем майлă çаврăнсан, тупата туршăн, эпĕ те çаврăнатăп, — терĕ малтанхи майра, юлташне вăрçтарса.