— Хуп çăварна, Замана! Эсĕ хăвăн енерал-шăллуна та хăнана чĕнсе илеймерĕн. Сана кăмăшка ĕçтерни те кăлăхах.
Тавлашаççĕ, харкашаççĕ Чулçырма куштанĕсем хушăран çапла пухăнкаласа. Хăйсем патне кулак хӳрешкисене явăçтарма пуçларĕç. Кĕрешĕве хатĕрленеççĕ, çав вăхăтрах Мăрзабай мĕн каласса кĕтеççĕ. Лешĕ ним те шарламасть-ха. Пĕррехинче Смоляков ăна Тимук урлă чĕнсе пăхрĕ. Мăрзабай лăхлатсах кулчĕ тет.
— Йӳтенĕ вăл! Ан килтĕрех. Унсăр мĕн, ăс çитереймĕпĕр-и? — терĕ Хаяр Макар, çавна илтсен. Пуян Танюш хаяр хăтипе килĕшмерĕ, кĕркунне хăйсем Мăрзабай сăмахне итлемесĕр Киселев именине тапăнса йăнăш тунине астутарчĕ..
Смоляков хăй те кĕркунне Мăрзабай ăсран кайнă тесе калаçатчĕ. Халь урăхларах юрла пуçларĕ:
— Мĕн тесен те, Мăрзабай ăслă çын. Белянкин килĕштерме хушать унпа. Ывăлĕ çухалнăшăн хуйхăрса ĕçет ĕнтĕ вăл.
— Çăва патне! — каллех çĕтĕлсе кайрĕ Макар. — Эп патша çухалнăшăн хуйхăрса та ĕçсе супмастăп. Ун пуçтах Назарĕ, тен, хальччен Çимунĕ пек большевик пулса кайман-и? Мăрзабайсене шанмалли çук.
— Çамкуна хĕрес хур, Макар Данилыч, — терĕ Смоляков. — Назар большевик пулсан, тинех вара Тук шывĕ кутăн юхма пуçлĕ.
Çук ĕнтĕ, халь Хаяр Макара ӳкĕте кĕртеймĕн. Мĕн уншăн Мăрзабай чĕппи Назар?! Халь ун хăйĕн ывăлĕ — Самарта кĕпĕрне ĕçтăвкомие сыхлакан гвардеец.
Эсерсемпе максималистсен аллине лекнĕ кĕпĕрне ĕçтăвкомĕ хулари рабочисенчен çапах та хытă хăрать, çавăнпа вăл хăйне сыхлама ялти пуян ачисеячен пĕр тĕрле гварди тăвас тенĕ. Кашни вулăсран пилĕк çын ыйтса янă. Белянкин тепĕр кунах Самара пилĕк йĕкĕт тупса ăсатнă, Чее Миття та çав шута кĕнĕ. Хаяр Макар, ку хыпара илтсен, пушшех мăнкăмăлланса, пуçтахланса кайрĕ. Çавăнпа вал Мăрзабайсем пирки пачах урăхла калаçа пуçларĕ.
— Пурпĕрех ман ывăла çитеймест Мăрзабай çури, — терĕ вăл халĕ те.
Хайлаллăрах лавккаçă хăй ăшĕнче кулать пуçтах юлташĕнчен. Тупнă та мухтанмалли! Вăл хăйĕн ывăлне çак пăтранчăк вăхăтра нимпе те Самара ярас çук. Санька хăй те таçта кайса пуçне чикме ухмах мар. Анчах Макара хирĕç нимех те шарламарĕ Смоляков. Тем шухăшлă Мăрзабай пирки пĕр шухăшлă çынпа хирĕçес мар терĕ.
Кĕçех икĕ улаха пĕр хыпар хумхатрĕ. Çак кунсенче суйлав пуххи пулмалла. Пуху ирттерме Куçминккаран Белянкин хăй килет. Чулçырмасене пухăва Лешеккине чĕнтереççĕ. Чăвашран тăватă депутат суйламалла иккен.
Халĕ ĕнтĕ икĕ улахра калаçу пĕр йĕрпе кайрĕ. Куштансем час калаçса килĕшрĕç. Совета Смолякова, Мирски Тимука, Летчик-Миккана тата Замана Тимĕрккине суйлама палăртса хучĕç. Белянкин каланă пек, Советра пуянсемпе пĕр шухăшлă çынсем пулаççĕ: батрак, чухăн, вăтам.
Фронтовиксен улахĕнче те тăватă депутат суйламалли çинчен пĕлеççĕ иккен. Мулла Анукĕ Тимĕрккене ĕçтерсе калаçтарнă. Лешĕ, ӳсĕрĕлсен, малтан «енерал» шăллĕне асăнса вăрçнă, макăрнă, унтан, эсер учитель хĕрĕнчен пĕртте сыхланмасăр, куштансен улахĕ пирки хăй мĕн пĕлнине пĕтĕмпех каласа панă.
Салтаксем те пухăва тивĕçлĕ хатĕрленчĕç вара. Пайтах шавлакаланă хыççăн хăйсен кандидачĕсене палăртса хучĕç: Кĕркурие, Шатра Миккана, Виçĕ Якура тата тĕреклĕрех пурăнакан Селĕп Кирилене. Никамăн та мар, Виçĕ Якурăн ячĕ шавлаттарчĕ салтаксене. Шанчăклă çын мар вăл, анархистла хăтланать, кĕркунне кулаксемпе çыхланнă, терĕç ун пирки. Кĕркури çапах Якура сĕнет, «Радаевпа Осокин якаткаланă ăна, халь вăл кулаксемпе çыхланни палăрмасть», тет. Тавлашакансене Анук килĕштерчĕ.
— Кĕркури пек фронтовиксем паян кунта, ыран таçта, — терĕ вăл. — Виçĕ Якур ялтан урăх каймасть, вăрçа юрăхсăр. Куштансем халь ăна кĕркуннехи ĕçсемшĕн кураймаççĕ. Тăвăр хушлăхпа çӳреми пулчĕ Хаяр Макар. Якура тĕл пуласшăн мар. Радаев ăшшăн калаçса çавăрчĕ Якур кăмăлне, Çимун пичче — шӳтлĕ сăмахпа, Мишша салтак — тӳрĕ сăмахпа. Эсĕ те, Кĕркури, калаçса пăх Якурпа, эпир, фронтовиксем, сана шанатпăр, тесе калаç.
Çапла канашласа сăмах татрĕç фронтовиксем. Тата вĕсем хăйсен шухăшне Лешеккинчи фронтовиксене Трашук урлă пĕлтерес терĕç.
Трашук йĕкĕт пуçпа салтак улахне ăнсăртран пырса лекрĕ. Анчах кашни ăнсăртлăхра хăйĕн сăлтавĕ пур. Çак йăваш йĕкĕт Мăрзабай Çимунĕпе те, Мишша салтакпа та туслă пулнине ялта такам та пĕлет. Мулла Анукĕ тĕл пул-массерен Трашука пĕр ыйтупа аптрататчĕ: «Çимун пиччерен çыру килмерĕ-и? Мĕн çырать, ăçта çухалса çӳрет?» Учитель хĕрĕ Çимун пирки пăшăрханнинчен тĕлĕнмелли çук. Çимун, Анукран кăшт çеç аслăрах пулин те, Анукшăн пиччех пулать ĕнтĕ: Çимун амăшĕпе Ятрус Хрулкки — пĕртăвансем. Урăххи тĕлĕнтерчĕ Трашука: Мишша пичче ялтан кайсан, ун пирки те тĕпче пуçларĕ Мулла Анукĕ. Мĕн тӳрĕпе? Хурăнташ та мар вĕт. Иккĕшин пирки те «Çыру çук» тесе хурлантарчĕ йĕкĕт çамрăк хĕрарăма. Халь ак Трашук' кĕсйинче икĕ çыру, иĕри Çимунран, тепри Осокинран. Иккĕшĕ те Оренбург таврашĕнче çапăçура иулнă иккен, çавах унта пĕрне-пĕри тĕл пулайман Çимун суранланса госпитале лекнĕ, лешĕ — Дутова йĕрлекен отрядра. Халлĕхе сывах-ха.