трэці — у карак б'е.
Не хадзі ж ты, дзядзька багаты,
дзе басота п'е.
Не хадзі ж ты, дзядзька багаты,
дзе басота п'е.
Ад панядзелка да панядзелка
дробны дождж ідзе,
Сабралася бедна басота, дый гарэлку п'е.
Сабралася бедна басота, дый гарэлку п'е.
Так вось усю песню і давялося Дзікуну праспяваць. Здавалася, твар у праёме падлогі слухаў бы ды слухаў, і па другім, і па дзясятым разе.
— Але ж ты наскі хлопец, але ж праўдзівы! А-ёй, а-ёй! Малайчына. Лезь сюды да мяне. Неўзабаве абыход будзе.
Тры-чатыры дзясяткі метраў больш-менш пралазных для чалавека трубаў — і Дзікун апынуўся ў прасторным тунэлі. «Асцярожна, — сказаў новы знаёмы, — пад нагамі — кантактная рэйка, на яе час ад часу даюць ток. Мы ў метро, Станіслаў. А вось і станцыя «Трактарны завод». Мяне клічуць Алесь Першазвон». Доўгія саламяныя валасы, стужка з арнаментам вакол галавы, пастаўлены голас, важнецкая запаволенасць рухаў пры досыць хуткай хадзе. «Ха, дык гэта ж той самы баечнік, які распавядаў на рынку, маўляў, калі-небудзь народ выйдзе з-пад зямлі і скіне караля!» А падчас разгону гледачоў расказчык як пад зямлю праваліўся. Значыць не «як», а менавіта пад зямлю.
Платформа станцыі была троху падсвечаная. І станцыя, і кавалак тунэлю, якія толькі што мінулі, пакідалі адчуванне дагледжанасці. Алесь правёў Дзікуна хадамі тэхнічных памяшканняў, прылеглых да галоўнага тунэлю метро. «А вось цяпер я сапраўды папаў», — падумаў Дзікун праз некалькі гадзінаў. Бо зусім побач за сцяной віравала падземнае жыццё, і жыццё гэта было такім.
Тут, у метрапалітэнаўскіх сутарэннях, жылі каля дзвюх соцень чалавек. Наколькі зразумеў Дзікун з урыўкаў размоваў, сутарэнні былі звязаныя з закансерваваным Трактарным заводам, які быў за тры-чатыры сотні метраў адсюль. Гаспадарчай дзейнасці там не вялі, адно што ахова па перыметры пільнавала нелегальных металаздабытчыкаў. У скляпеннях пад заводам жылі яшчэ некалькі соцень чалавек. Усе былі падзеленыя на некалькі групаў. Тут былі тыя, хто здабываў ежу з паверхні, былі ахоўнікі на выпадак магчымага выкрыцця падзямелля. Былі баюны-расказчыкі, якія выходзілі з-пад зямлі, «каб адкрыць людзям вочы на праўду». Эліта падземных, альбо «норных», як акрэсліў іх для сябе Дзікун, жыхароў.
Алесь Першазвон распавёў, што ён не толькі робіць вылазкі, каб абудзіць народ, падрыхтаваць яго да паўстання супраць дэспата і тырана — Караля. Алесь сам малюе коміксы. «Нацыянальна арыентаваныя! Каб людзі памяталі пра свой род-племя. Пра свае карані. Каб не былі манкуртамі без памяці». Размова адбывалася ў маленькім пакойчыку-майстэрні. Далёка не кожны абітальнік «нораў» меў такі прывілей — прыватную прастору. На працоўным стале Алеся ляжаў сшытак «Альгердавай дзіды», той самы, які Дзікун набыў на рынку каля «Турыста».
— Вы маеце сваю друкарню?! — здзівіўся Дзікун.
— Не, дзе там. — Алесь махнуў рукой. — Часам з «Коцікавым» працуем, а часцей — да менскіх звяртаемся. У іх якасць лепшая, дый наклад можна большы заказаць за адзін раз. Хіба што дастаўляць больш складана, не заўжды каналы для перакідкі адкрытыя.
— Дык калі вы спакойна можаце выходзіць на паверхню хоць у Менску, хоць у Горадзе-Героі, навошта седзіце тут — пад зямлёй?
Алесь ляснуў Дзікуна рукой па плячы і павёў у самыя свяшчэнныя куткі «нораў». У тыя мясцінкі, дзе захоўваліся галоўныя таямніцы падземных жыхароў. Дзе маладым ці новапрынятым у грамаду перадаваліся сакральныя веды. «Веды, якія чакаюць свайго часу, каб разам з людзьмі выйсці з-пад зямлі і пайсці ў народ», — патлумачыў Першазвон.
Ледзь прыкметныя металічныя дзверы былі пазначаныя вялікай літарай «Z». За дзвярыма ў канцы не надта доўгага праходу былі яшчэ дзверы. На іх красавала знічка з «Z» у сярэдзіне. Шлях да дзвярэй выглядаў як анфілада з некалькіх пакояў. У першым — цвярозыя людзі спявалі «Купалінку», у другім — паддатыя людзі цягнулі «Ад панядзелка да панядзелка», у трэцім — танчылі нацыяналістычныя танцы, у чацвертым — падлеткі слухалі лекцыю пра тое, што на паверхні засталіся манкурты, якім няма веры і сярод якіх жыць не можна. «Царква сведкаў літары «Z», — пазначыў для сябе Дзікун, чакаючы, што ж будзе за апошнімі дзвярыма. Чуйка бачуна маўчала. Значыць, прынамсі за жыццё можна не пераймацца.
Яшчэ зусім нядаўна выведніку Добрага Месца Станіславу Рабянку здавалася, што самае складанае псіхалагічнае выпрабаванне ў жыцці ён прайшоў на вяселлі ў «Турысце», дзе пад уздзеяннем «каларадкі» ён — Дзікун — сутыкнуўся з «гаварашчымі карчамі». Але ў сутарэннях каля станцыі «Трактарны Завод» атмасфера была яшчэ больш густой. Апошнія дзверы раскрыліся. У памяшканні працаваў відэамагнітафон. На экране тэлевізара «Віцязь» быў бачны лысаваты суворы мужчына, які штосьці ажыўлена казаў у ментарскай манеры. Мужчыну слухала каля пятнаццаці чалавек.