Мне згадаліся гэтыя словы Каменданта, калі пасьля выпадку зь сіратою Вікцяй Мароз, навучэнкай Вялейскага інтэрната, сотням беларускіх дзетак было забаронена выязджаць на аздараўленьне ў Італію.
Тая ж прамова Каменданта пра страх сьмерці ўзьнікла ў памяці, калі аднаго зь лідараў «Маладога фронту», Паўла Красоўскага, арыштавалі паводле падазрэньняў ва ўчыненьні віцебскіх выбухаў (маўляў, падобны да фотаробата): згодна з гэтым артыкулам Крымінальнага кодэкса ўжо можна асудзіць да пакараньня сьмерцю. Баючыся размаху маладафронтаўскай справы і сьведкаў салідарнасьці на судзе, рэжым падае сігнал сапраўдным злачынцам, якіх так і не знайшлі: «Узрывайце далей — замест вас пасадзім палітычных!»
Вялізная постаць Каменданта вырастае цяпер па-над сотнямі менскіх галадоўнікаў-хрысьціянаў з царквы «Новае Жыцьцё», якіх пазбаўляюць іхняга дому малітвы.
Але хрысьціяне не баяцца сьмерці. Яны баяцца толькі Бога, Які ўладны і над сьмерцю, і над жыцьцём. «Новае Жыцьцё» — назва тут зусім не выпадковая. Вось чаму страх сьмерці не ўратаваў ад краху ані Рымскую імперыю, ані Трэці Райх, ані Савецкі Саюз. Былі тыя, хто не баяўся сьмерці, — і гэта азначала, што калючы дрот, стральцы на вышках і нават каменданты бясьсільныя.
Для Цімафеіча такое непамысна.
А хрысьціяне і маладафронтаўцы ведаюць: працаваць, падтрымліваць парадак і жыць шчасьліва беларусам дасьць ня страх сьмерці, а нацыянальнае абуджэньне.
БІБЛІЯТЭКА Ў ПРЫБІРАЛЬНІ
Мае інтэрнацкія суседзі штодня чытаюць класіку. «Як нам рэарганізаваць Рабкрын» Уладзімера Ільліча Леніна, «Пётр І» графа Аляксея Талстога, «Трывожнае шчасьце» Івана Шамякіна ці, на скрайні выпадак, «Тэхніку бясьпекі ў лясной вытворчасьці» з прадмовай, прысьвечанай вынікам ХХІІ зьезду КПСС. Прычым дзеля таго, каб даведацца, якія глыбіні філасофскае думкі вымяраюць «хімікі» ды работнікі сёньня, не абавязкова наведвацца да іх у пакой. Дастаткова зайсьці ў драўляную прыбіральню (дзьве кабінкі ў паўсотні метраў ад інтэрната), ёмка ўладкавацца і прабегчы вачыма па радкох на шчодра раскіданых вакол ашмётках кніжных старонак. Некалькі цэлых клапатлівыя чытачы пакідаюць наступнікам: заткнутыя ў шчыліны паміж дошкамі, яны ўтвараюць зручны каталог з формуламі самае папулярнае літаратуры за апошні тыдзень.
Ані Борхесу, ані Оруэлу і ня сьнілася такая бібліятэка — абавязковыя 10 хвілінаў штодня, індывідуальныя кабінкі замест агульнае чытальнае зале, і напрыканцы — непазьбежная ўтылізацыя.
Здаецца, яны не чыталі Рабле, але...
Можна зразумець роспач сіценскай бібліятэкаркі, пенсіянеркі Людмілы Пятроўны, якая скардзіцца: «Раней жа ў нас 5 тысячаў тамоў было — а цяпер некалькі соцень. Разьбіраюць і не вяртаюць. На самакруткі скурваюць іх, ці што?..»
Ці што, Людміла Пятроўна, ці што.
І застаецца ў выніку ў сіценскай бібліятэцы няпоўны Збор твораў Леніна, Маркса, рэшткі фундаментальных савецкіх серыяў накшталт «ЖЗЛ» ды «Замежная літаратура», «Васёк Трубачоў», «Паўка Карчагін». Беларуская літаратура захоўваецца крыху лепей (пэўна, у прыбіральні чытаецца тугавата) — Крапіва, Чорны, Караткевіч. Ёсьць нават «Таямніцы полацкай гісторыі» Ўладзімера Арлова.
Але ўсё гэта — тоўшчай на дальніх пыльных паліцах. На самым бачным месцы (там, дзе раней быў чырвоны куток), вокладкамі навонкі, быццам піраміда чакалядак ці кансерваў у сельпо, — «Дзяржаўная ідэалогія». Тут, натуральна, ніякіх табе сяброў СБП. Афіцыйная біяграфія Аляксандра Рыгоравіча, глянцавы агітпрап «Мы — беларусы», тлумныя тамы пра інтэграцыю з Расеяй. Калі бярэш у рукі які-небудзь з гэтых нарожных камянёў сучаснай, так бы мовіць, нацыянальнай дзяржаўнасьці — Людміла Пятроўна войкае і сумятліва бяжыць папраўляць, каб піраміда раптам ня рухнула. «А газетныя падшыўкі ёсьць?» — пытаюся. «Канечне», — выкладвае бібліятэкарка «Советскую Белоруссию» і тутэйшы «Полацкі весьнік». Зьвяртаю ўвагу, што раёнка месцамі папсаваная. «А, гэта з райвыканкама загадалі сьпісы ўчастковых камісіяў з усіх мінулых выбараў выразаць і ім адправіць». Ага. Вось, значыцца, як.
Вяскоўцы наведваюцца ў сіценскую бібліятэку параўнальна часта (апроч «Первого канала», «максімкі» і суботніх танцаў зь дзяжурнай бойкай забаваў тут небагата) — штодня чалавек па пяць-сем. Першае, што пытаюцца, — дэтэктывы. Маецца на ўвазе pulp fiction данцовых-варанцовых — «Фінал краба» таварыша Чаргінца браць чамусьці ня хочуць. Інжынеры ды майстры просяць адмысловую літаратуру, прысьвечаную лясной гаспадарцы. Астатняе бяруць гады ў рады.