Аднаго падаходнага падатку з рабочых леспрамгаса штомесяц атрымліваецца 2-2,55 тысячы даляраў! А яшчэ ж на тэрыторыі сельсавета некалькі лясьніцтваў. Чыгунка. Крамы. Пошта...
І дзе грошы, як той казаў?!
Сярод двух дзясяткаў вяскоўцаў, апытаных перад кампаніяй «мясцовых выбараў», жаданьне адкрыта выступіць супраць «максімкі», разьбітых дарогаў, паўсюдных сьметнікаў і гідры карупцыі выказалі сямёра.
Загадчыца гаспадаркі вясковага дзіцячага садка адмовілася пасьля гутаркі са сваячкай, у якой у 30-х гадох ХХ стагодзьдзя рэпрэсавалі бацьку. Фермер з бліжэйшага хутара думаў тры тыдні, урэшце спаслаўся на ўзрост і сказаў «пас». Былы «афганец», калі дайшло да афармленьня дакументаў, ня змог знайсьці ўласнага пашпарта.
Але тыя, хто дайшоў да рэгістрацыі, паводзінамі сельсавета былі шакаваныя. Кандыдатаў ад народа ў выбарчай камісіі сустрэлі... ухвальнымі вітаньнямі і гарачай гарбатай. «Вось-вось, менавіта вас мы і хацелі прапанаваць!»
Сельсавет у апошні момант зьняў сваіх вылучэнцаў у Малым Сітне і Алешчы па тых акругах, дзе зьбіраліся ісьці народныя ад леспрамгаса, чыгуначнай станцыі і сіценскай школы, — і пачаў актыўна «акучваць» апошніх. Савецкая ўлада ўхілілася ад адкрытага супрацьстаяньня і зрабіла стаўку на перацягваньне апазіцыі.
Дзе ж рэвалюцыйны запал нашчадкаў бальшавікоў? Дзе спаборніцтва, прадугледжанае сістэмай волевыяўленьня? Дзе тая падаўляючая сіла наменклатуры, калі кавалак улады аддаецца бяз бою «чужым», якія толькі праявілі жаданьне?
Шкада толькі — тых ахвотнікаў аказалася замала, каб узяць у сельсавеце большасьць.
Праўда, старшыню дэпутаты ў нас выбіраюць толькі па прадстаўленьні райвыканкама і ў выпадку, калі не прагаласуюць, сельсавет распускаецца — але паводзіны нізавое наменклатуры ох якія паказальныя.
Савецкая ўлада ў вёсцы адмірае, гэта факт. Для Галіны Дзьмітрыеўны пытаньне ўжо ня ў тым, каб трымаць пад кантролем навакольле, а ў тым, як дасядзець да пенсіі.
Дом ля пагосту нагадвае сядзібу з прывідамі. Улада быццам бы ёсьць, а быццам і няма, і старшыня сельсавета дама ў чорным — персанаж амаль легендарны: у хатах яе бачаць раз на некалькі гадоў, калі перад чарговымі «выбарамі» надыходзіць час зьбіраць у бабулек подпісы за Лукашэнку.
Дом ля пагосту паціху асядае і растрэскваецца. Так і ўяўляецца праз тыя чатыры гады каробка з пустымі вокнамі на ўзор «вымяральніцкага» інтэрната, а потым і руіны, што паволі пераходзяць у могілкі.
Беларусі не патрэбны мёртвы сельсавет з прывіднай уладай і сцэнамі маўчаньня ў чаканьні рэвізора з вобласьці. Савецкая ўлада зрабілася рытуальнай. Беларусь памірае без жывога мясцовага самакіраваньня — са сходамі й дэбатамі, тэндарамі й сапраўднымі выбарамі.
Беларусі патрэбная не стабільная магільная ціша, а нацыянальнае абуджэньне.
САБАЧАЕ ШЧАСЬЦЕ
Вось ужо некалькі тыдняў наведнікаў сіценскага інтэрната сустракае шматгалосы віск ды скавытаньне з-пад ганка. Якраз на сьвяты ў дашчанай скрынцы з прыступкамі ашчанілася дварняжка Мільда.
Нягледзячы на бадзяжны выгляд, рост 30 сантыметраў і вагу кіляў пяць, Мільда — псіна баявая. Службовая. Рабочы Сяргей, які вартуе на лесапавале тралёвачныя трактары, бензін ды вагончык зь лесьніковым снадзівам, заўжды бярэ Мільду з сабою. Доўгімі зімовымі вечарамі, калі гаспадар глушыць «максімку» або адсыпаецца, задача Мільды — гаўкаць пры набліжэньні чужых ці начальства, а раніцай — будзіць Сяргея да прыезду вахтоўкі. На Каляды, убачыўшы ў сваёй карацупы добрае бруха, вартаўнік кінуў яе ў вёсцы.
У маразы Мільдавы шчанюкі наўрад ці б выжылі, але дзякуючы еўрапейскай зіме бадзёра пішчаць. Цяпер Мільду, якую раней пінком адганялі ад форткі, ласкава кормяць і «хімікі», і майстрыца, і вясковыя рабочыя. Цешацца ўсе — трэба меркаваць, да тае пары, пакуль з-пад ганка ня вылезуць чатыры ці пяць новых дварняжак.
Увогуле, сабакаў у Сітне больш, чым кароваў ды сьвіньняў, разам узятых. Апроч свойскіх, пераважна аўчарак, па вёсцы гойсаюць колькі дзясяткаў дзікіх — калматых, пярэстых, вялікіх ды маленькіх, невядома якое пароды. Шыльды «Асьцярожна: злы сабака!» тут ня маюць сэнсу: злы сабака ў двары — гэта само сабою (хаця вартаваць у большасьці хатаў няма чаго). Ані ў бацькавай Унорыцы на Дняпры, ані ў матчыным Лунінцы столькі сабакаў ня бачыў.
Увечары дзікія сабакі Сітна ператвараюцца ў сапраўдных валадароў вёскі. Некаторыя гаспадары спускаюць сваіх азьвярэлых братоў меншых з ланцугоў— і ў выніку ў сельсавет штотыдня трызвоняць напалоханыя або пакусаныя жыхары.