О, гэта праца дык праца — падсобным рабочым у Вялікай канцэртнай зале ластаўчынага ціўканьня імя Міхася Забэйды-Суміцкага!
Былы ангар савецкай вайсковай тэхнікі, а цяпер склад аўтазапчастак у Купліне аблюбавалі ластаўкі. Насамрэч гэта першае, на што зьвяртаеш увагу: панад гасподай цяжкага, зубчастага, пачварна перакручанага, ашчэранага жалезьзя — імпэтныя росьпісы і ціўканьне дзясяткаў ластавак. Прыслухаесься — філармонія. Пад дахам — гнёзды, гнёзды, гнёзды. Выходзіш са склада — і літаральна з-за вуха куляй выстрэльвае бліскучая птушка, і слых узьлятае ў нябёсы: што-што?..
Хіба ж можа быць інакш на радзіме найвялікшага беларускага опернага тэнара, раскручанага для сучаснасьці ўнікальным дыскам народных сьпеваў «Ластаўкі ў стрэсе»? Там, дзе табе наканавана адбываць два гады ў жалезабетонным амфітэатры, збудаваным для рову савецкіх танкаў, а цяпер поўным пяшчотнага посьвісту, ды яшчэ побач з інжынерам — аднавяскоўцам і цёзкам Вялікага Міхася? А ягоны бацька бачыў жывога Суміцкага і дагэтуль напявае ягоныя арыі.
Як мне пашчасьціла трапіць менавіта сюды? Большасьць «хімікаў» працуе ў Пружанах і навакольных калгасах. Пешкі, калі найкарацейшым шляхам, з каменды да горада 40 хвілінаў. Ідзеш шукаць працу: падпісваеш адмысловы «маршрут руху асуджанага», дзе пазначаецца, па якіх вуліцах трэба перамяшчацца.
Найперш — да дырэктара Палацыка, пружанскага краязнаўчага музея, маладога Юрыя Зялевіча. Бяседа прыязная, але кароткая: яму, вядома, адкуль трэба ўжо патэлефанавалі. Цэнтральная бібліятэка з партрэтамі славутых беларусаў у фае: Саюз беларускіх пісьменьнікаў і кніжкі — гэта, канечне, добра, але, выбачайце, вакансіяў няма (і ў вачах у кіраўнічкі адчайнае: «вы ж разумееце...»).
Разам з пчаляром Міколам Папекам заходзім у «Раённыя будні» (так паэтычна называецца галоўная газета сёньняшняй Пружаншчыны): калі будзеце нешта пісаць без палітыкі — прыносьце, але. Маючы на ўсё пра ўсё тры гадзіны часу, лётаеш па тых канторах, толькі ластаўкі ціўкаюць увушшу. Грузчыкам у краму— о, ім непітушчыя трэба, бяруць, бяруць! — але ўжо назаўтра робіцца ясна, што «кадры рашаюць усё»: э-э, выбачайце, ня можам. Ды хоць дворнікам, падмятаў жа пісьменьнік Платонаў вуліцы — не-нене, гэта нейкая вулічная акцыя атрымліваецца!
Горад Пружаны для палітычнага ссыльнага зачынены: кастрычніцкая ж рэвалюцыя неўзабаве. Карацей, ластаўкі ў стрэсе.
Пакаштуеш, як актывісты руху ў глыбінцы грукаюцца ў дзьверы працадаўцаў гадамі і чуюць у лепшым выпадку: ізвініце, мы ўсё з вамі панімаем, но-о-о...
Няхай. Дамаўляемся з Тайсам, паўднёваафрыкан-
скім пратэстанцкім місіянерам, што побач, у тым жа былым вайсковым гарадку разводзіць авечкі ды трымае кавярню «Афрыка». Пастухом, як Давід, ды яшчэ ў хрысьціяніна... Тэма біблейская — чаму б не.
Але назаўтра з самага ранку — выклік у дзяжурку і загад: прыбыць на працу ў фермерскую гаспадарку «Бардо», у 300 метрах ад каменды. «Бардо», арандуючы былыя ангары, вырошчвае бульбу, бычкоў і гандлюе запчасткамі. Сховішчы, склады, майстэрні і — о, цуд! — Вялікая канцэртная зала імя Забэйды-Суміцкага.
У Вялікай канцэртнай зале — аншлаг слухачоў: дырэктары, інжынеры, кіроўцы з гаспадарак усяго раёна. Пружанскі райаграсэрвіс, пракаповіцкае «Отечество», фермер-місіянер Тайс, Аранчыцкая птушкафабрыка... Апошнім часам меламанаў усё больш — грошай усё менш, а склад «Бардо» можа выпісаць матэрыяльныя каштоўнасьці паводле безнаяўнага разьліку ці ў доўг.
«Як жа ён дастаў!» — скрозь зубы, пад ластаўчын пошчак, падсьвістваюць дырэктары. «Калі ўжо, калі?!» — ціўкаюць і ўзводзяць вочы да ластаўчыных гнёздаў прыватнікі.
Склад аўтазапчастак — памерам з добры супермаркет. Падшыпнікі, дэталі «МАЗаў» ды трактараў «Беларус», сельгастэхнікі; гума, балты ды гайкі, фільтры ды фарба — аж да шуфляў і звонкіх гаечных ключоў. Пакуль пакупнікі слухаюць ластавак, мая справа — знайсьці дэталь, аформіць паперы, выгрузіць ды падпісаць новыя порцыі халоднага жалезьзя і раскласьці яго так, каб ластаўчын сьвіст зрабіўся яшчэ больш пранізьлівым.
Вось, значыць, дзеля чаго ў «амерыканцы» давялося сядзець з буйным прадпрымальнікам, што марыў разгарнуць на мяжы зь Беларусьсю еўрапейскі аўта-сэрвіс з продажам запчастак, дырэктарам фірмы, сьпецыялізаванай на метале, ды галоўным інжынерам Мінскага трактарнага (ён да драбніцаў распавядаў тэхналагічны працэс, трэба ж было слухаць!)...
Кладаўшчык Леанідавіч летуценна аглядае дах:
— Ластаўка — істота Божая, грэх кранаць. А вось голуб, хоць і птушка міру, але часам бралі тут паветраную стрэльбу, білі ды ў бытоўцы гатавалі. Ох і смачна!