Ластаўкі радочкам, нотамі ля скрыпічнага ключа, усаджваюцца на лініі дроту і расшыфроўваюць тэлефонныя паведамленьні шалёным цёхканьнем.
Крызіс, крызіс, кошты, курс рубля. Не сьвісьці, грошай ня будзе!
Але што ім, насельнікам неба, тыя рублі?
Насамрэч глядзяць яны на сумятлівых, спалоханых, раздражнёных людзей згары, са шкадаваньнем — і гэтак жа звонка і пранізьліва, як і сто гадоў таму, у часы Забэйды-Суміцкага, зь беларускай глыбіні славяць Госпада Бога.
1 кастрычніка 2011 г.
IV. ПЕРАУТВАРЭНЬНЕ ГОСПАДА
...І ўзьвёў іх на гару высокую адных,
і пераўтварыўся перад імі,
і зазьзяла аблічча Ягонае,
а ўбраньне Ягонае стала белае,
як сьвятло.
Мацьвея 17:2
За колькі тыдняў да адпраўкі на «хімію» да мяне ва «ЎКантакце» пагрукаўся нейкі барадаты малады чалавек са сьветлымі вачыма і даслаў допіс, адна толькі назва якога прымусіла мяне паморшчыцца:
«Бог, у якога я ня веру». Ну вось, думаю, зноў праваслаўны атэізм.
Але пост аказаўся цытатай з Хуана Арыяса, іспанскага каталіка, і зь першых словаў мне стала зразумела — я таксама ня веру:
— У Бога, які любіць боль.
— У Бога, які прымушае сябе баяцца.
— У Бога-дзядулю, якім можна злоўжываць.
— У Бога, які аддае сябе ў манаполію адной царквы, нацыі, культуры ці касты.
— У Бога, які «гуляе» ў людзей, каб асудзіць іх.
— У Бога, які маўчыць у гісторыі і абыякавы да пытаньняў, што трывожаць спакутаванае чалавецтва.
— У Бога тых, хто думае, што любіць Бога, бо ня любіць нікога.
Ужо ў пружанскай Спаса-Праабражэнскай царкве, паглядзеўшы на маладога бацюшку, я ахнуў: барадач са сьветлым позіркам аказаўся айцом Сергіем, у якога мне спавядацца.
Вось і ня вер пасьля гэтага.
Айцец Сергій чытае Меня і Бярдзяева, цікавіцца гісторыяй і філасофіяй, мае вялізную бібліятэку, неяк служыў у блізкіх Засімавічах набажэнства па-беларуску, выхоўвае дачку Арыну, беларускамоўную верніцу і слухачку «N.R.M.».
Гляджу на яго і думаю: у Якога Бога вераць тут, у беларускай глыбіні?
Няўжо Бог пратэстанцкага місіянера Тайса з Купліна, Бог каталіцкага ксяндза Казіміра Сьвёнтка, што пачынаў свой крыжовы шлях у Пружанскім касьцёле, Бог праваслаўнага перакладчыка Бібліі Васіля Сёмухі зь Ясенца і Бог айца Сергія — Адзін і Той жа?
У гэтай беларускай глыбіні тэолаг, славіст, выкладчык экзэгетыкі і герменеўтыкі Віленскага ўніверсітэта Міхал Баброўскі, высланы з колішняй сталіцы па справе філаматаў, шукаў Бога ў адзінстве хрысьціянаў — сьпярша як уніяцкі, потым як праваслаўны сьвятар. І няхай Баброўскага называлі то сваім, то чужым і ў заходняй, і ва ўсходняй царкве — ён усім сваім жыцьцём сьцьвярджаў: веру ў Бога, вышэйшага за міжканфесійныя зьвягі.
У гэтых самых Пружанах у сярэдзіне ХІХ стагодзьдзя каталікі, ня маючы грошай завершыць вялікі касьцёл на 1000 чалавек, перадалі камяніцу праваслаўным, а тыя дабудавалі царкву Раства Хрыстова (па-каталіцку, алтаром на захад), і заадно непадалёк — касьцёл, што стаіць дагэтуль: пэўна ж, людзі верылі ў Бога, у Якога не каменнае сэрца, а жывое.
Казімір Сьвёнтак, першы беларускі кардынал з XVIII стагодзьдзя, сваё служэньне пачынаў у тым самым пружанскім касьцёле, быў арыштаваны і засуджаны на сьмерць, прайшоў сталінскі ГУЛАГ і ўсётакі ўбачыў бел-чырвона-белы сьцяг Хрыста па-над урадавымі будынкамі — верыў у Бога, Які не дае выпрабаваньня звыш сілаў.
Айцец Канстанцін Пілінкевіч, настаяцель пружанскай Прачысьценскай царквы, што за польскім часам абараняў правы беларусаў і, выступаючы перад тагачаснымі дзяржаўнымі дзеячамі, казаў: «Наша думка аб тым, каб не глядзелі бы на нас, праваслаўных, коса, каб не лічылі бы нас за грамадзянаў ніжэйшага гатунку» (за што і быў адхілены ад пасады) — верыў у Бога, Які даў беларусам зямлю, мову і права людзьмі звацца.
Тутэйшыя пратэстанты, чые бацькі друкавалі ў Белавежскай пушчы Бібліі для ўсяго былога Савецкага Саюза, пратэстанты, што прапаведуюць Евангельле на гарадскім дне і толькі цярпліва ўсміхаюцца, калі чуюць грэблівае «сектанты», сярод якіх і патомныя баптысты-антысаветчыкі, і місіянер-пастар Тайс, — вераць у Бога, Які не пакіне чалавека ані ў Афрыцы, ані ў Беларусі, Які моцны выцягнуць з жыцьцёвага гною і скончанага п’яніцу, і апошняга падонка.
А пружанец Васіль Сёмуха, адзін з найлепшых беларускіх перакладчыкаў, уклаў у свой пераклад Бібліі столькі глыбокае беларускае прыгажосьці і ласкі, столькі моўнага хараства, што, нават нягледзячы на багаслоўскія недахопы, і вернікі, і сьвятары згаджаюцца: дзядзька Васіль верыць у Бога, Які ёсьць Любоў.