* * *
Ісус пераўтварыўся перад вучнямі на гары.
Пружанская царква Пераўтварэньня, куды мне дазволена выязджаць у нядзелі, таксама стаіць на горцы, на праваслаўных могілках. Насупраць, праз дарогу, — капліца каталіцкая, і могілкі адпаведныя. Вуліца так і называецца — Горка. Дужа беларуская Горка: так і чуецца ў гэтым магільным разьдзяленьні штосьці горкае. Але менавіта тут, калі народ хорам сьпявае на царкоўнаславянскай зь яўным беларускім маўленьнем, акунаесься ў тую глыбіню, дзе калісьці жыў Скарына.
Тады, у залатым XVI стагодзьдзі каралева Ганна з дазволу Жыгімонта Аўгуста пабудавала на Горцы, на землях, адведзеных Зьмітром Сапегам, царкву. Храм разбураўся, гарэў і ўваскрасаў. Ужо ў нашыя дні айцец Ігар адбудаваў Спаса-Праабражэнскую царкву, у 1943-м адноўленую пад нямецкай акупацыяй, а ў 1985-м спаленую за камуністамі. Бацюшка з глыбокім зычным голасам апякуецца «хімікамі» і часьцяком заседжваецца ў дзяжурцы зь міліцыянтамі. Уся царква любуецца, як ён прычашчае дзяцей:
— Прычашчаецца раба Божая Анастасія... Адкрываем роцік. Та-ак. Прычашчаецца раба Божая Ксенія... Ксенія, не грызі пазногці. Прычашчаецца раб Божы Раман. ну, і дзе мы прападалі?
Тут, у царкве Пераўтварэньня, вобразы і падабенствы Хрыстовыя выяўляюцца ва ўсёй прыгажосьці і разнастайнасьці. У абліччах, малітвах, жыцьцях сьвятароў і вернікаў, у літургіі і прычасьці, перагукаюцца званамі з касьцельнай імшой і хорам з праслаўленьнем у евангелістаў — і вось у беларускай глыбіні, пакутлівай і трапяткой, скрозь стагодзьдзі нараджаецца Той, у Каго верылі Сапега і Жыгімонт Аўгуст, Баброўскі і Сьвёнтак, вераць Тайс і Сёмуха, у каго верыш ты, — Справядлівы і Міласэрны, Адзіны і Нязьменны Бог.
13 кастрычніка 2011 г.
V. СЕМ СЫНОЎ ЁВА
І сказаў Гасподзь сатане:
ці зьвярнуў ты ўвагу сваю
на раба Майго Ёва?
Ёў 1:8
Толя Крачко — «хімік». Робіць зваршчыкам, працуе — глядзець любата. Заходзіць на склад па ключы ды электроды. Адбывае год за парушэньне рэжыму. Негаваркі.
— Вось патлумач мне, — Толя аблягае бар’ер склада. — Чытаў я Біблію, кнігу Ёва. Бог пакараў яго, не магу разабрацца за што.
Ого. Кніга Ёва — самая глыбіня Бібліі. Кніга пакутаў, надзвычай шчымлівая, надзвычай беларуская. Выпрабоўваючы веру праведнага Ёва, Госпад дапусьціў, каб д’ябал забраў ад яго дзяцей ды зьнішчыў гаспадарку. Але Ёў, увесь у струпах праказы, у пыле і попеле, аточаны непрыязнымі сябрамі ды сваякамі, усё ж застаецца верны. Ёў — гэта такая вера, калі нават надзеі няма.
Пачынаю тлумачыць пра Божую справядлівасьць, пра тое, што вера Ёва сталася прыкладам для мільярдаў вернікаў.
— Стой. Вось у яго было сем сыноў, — Анатоль зачэрпвае з бліжэйшай скрыні, ня гледзячы, жменю гаек. — Давай разьбяромся, так прасьцей.
З грукатам выкладвае гайкі на бар’ер, іх сапраўды аказваецца сем.
— Дзяцей-та за што?
Гайкі зьмеценыя, Толя дапытліва глядзіць на мяне:
— Чаму ён пасьля гэтага яшчэ і верыць?
Просты беларус зусім ня просты. Простых беларускіх токара ды сьлесара судзяць па абвінавачваньні ў тэрарызме, а просты беларускі зваршчык намагаецца разабрацца ў таямніцах Божых — і паспрабуйце дастаць дна ў душы аднаго, другога ды трэцяга. Той, хто думае, што беларускую душу можна задаволіць спажывецтвам, запоўніць страхам або вычысьціць на ўзор мінскіх вуліцаў, да стану сьвятарнай пустаты, моцна памыляецца. Беларуса прасьцей утапіць у самім сабе.
Такім чынам, чаму Ёў усё-такі верыць? Самае пытаньне для восені 2011-га.
Чаму дагэтуль верыць вулічны баец, маладафронтавец Зьміцер Дашкевіч, трыццацігадовы пратэстант, бяздоказна абвінавачаны ў хуліганстве і зьмешчаны ў зону для рэцыдывістаў, Дашкевіч, якога гнояць на этапах ды ў адзіночках і ў якім мы толькі скрозь краты разгледзелі і пяшчотнага закаханага, і пранізьлівага публіцыста, — верыць, ня піша прашэньня аб памілаваньні і застаецца сьцягам для няскоранай беларускай моладзі?
Чаму дагэтуль верыць беларускі адмысловец-рэкламшчык Зьміцер Бандарэнка, якога, хворага, нізавошта калечаць у зоне пасьля найскладанейшай аперацыі на хрыбце, а ён асэнсоўвае беларускую нацыянальную ідэю як глыбока хрысьціянскую — Бог, Айчына, Сям’я — і, кульгаючы па камеры, толькі паўтарае: «Слава Ісусу! Жыве Беларусь!»?
Беларускі дыпламат, патомны інтэлігент Андрэй Саньнікаў, аказваецца, можа трываць не адно непрыемных субяседнікаў на перамовах, але і месяцы зьдзекаў у СІЗА, калоніі, «прэс-хатах» — і верыць у тое, што праўда ўрэшце пераможа.