Усё нашмат глыбей — у душы, якая з чатырох галоўных арыфметычных дзеяньняў ня можа ані «дадаць», ані «памножыць», а ўсё хоча «адняць» і «падзяліць»; у бездані быцьця, якое вызначае сьвядомасьць, у пустаце духу.
Мігціць, дыміць, быццам жар на тарфяніку. Раптам зірнеш, а вакол у вачах большасьці — рабочых, міліцыянтаў з «зорачкамі», асуджанай пралетарскай галоты, «чырвоных» калгасных начальнікаў — усё гэтак жа іскрыцца навуковы атэізм, знаёмая нянавісьць да «прыватніка», агіда да царквы, грэблівасьць да інтэлігенцыі ды невыносны сум па сусьветным савецкім страху.
Камуністы... Крок наперад, два крокі назад.
Іскры страшэннага зла, што ўспыхнула тут стагодзьдзе таму, і занялося ўсечалавечым пажарам, і вынішчыла цэлыя народы і краіны, і спапяліла мільярды сэрцаў ад Расеі да Афрыкі, ад Кубы да Кітая, дагэтуль тлеюць у кожным з нас: яны нікуды ня дзеліся. Нельга падманвацца: з камунізмам ня скончана. Ня трэба думаць, што мы як народ ці кожны з нас ад яго вольныя.
Нецярпімасьць да чалавечай асобы, спалучаная зь цярпімасьцю да зла, гэткая каінава пячатка бальшавізму — ці ня іх мы бачым у жыцьці большасьці беларусаў скрозь і побач?..
А бязбожжа, то ваяўнічае, то абыякавае, непрыманьне ўсяго, зьвязанага з Хрыстом, на руінах дыялектычнага матэрыялізму?..
А зайздрасьць да суседа, нянавісьць да заможнага, да чужой уласнасьці?..
А калектыўная безадказнасьць, што сярпом ды молатам кроіць і крышыць краіну і ва ўладзе, і ў апазіцыі?..
А абагаўленьне чалавека — або ўсе мы ведаем якога, або самога сябе?..
Не, як народ мы не пакаяліся.
У зьнішчэньні людзей, у якім беларусы масава ўдзельнічалі за саветамі, у выкараненьні царквы і сьвятарства (чаго вартыя адны гісторыі пра разбуральнікаў храмаў, вядомыя ці ня ў кожнай вёсцы), у вырачэньні ўласнай мовы і культуры...
Нават у гэтым!
Чаму немцы, унукі жаўнераў вермахта, прыязджаючы ў Беларусь, плачуць у Хатыні, а мы робім сьметнікі, палім вогнішчы ды выгульваем сабак на месцах сталінскіх расстрэлаў?..
Што ўжо казаць пра пакаяньне ў абыякавасьці да зла, маўчаньні і бязьдзеяньні, у недапамозе і забыцьці?..
Прычына правалаў усіх пачынаньняў апошніх 20 гадоў — ад дэмакратызацыі і беларусізацыі да ўсялякіх яднаньняў і адраджэньняў — у адсутнасьці нацыянальнага пакаяньня. Мы асуджаныя вяртацца да камунізму, да бязбожжа ў розных абліччах — да той пары, пакуль не пакаемся. Гэта — найважнейшы духоўны закон. Закон жыцьця. Інакш няма чаго здзіўляцца: зямля, набрынялая неспавяданай, нераскаянай крывёю, штогод будзе даваць толькі дым і попел.
Думаеш, каб беларусы нарэшце сталі нацыяй, дастаткова выплочваць кожнаму 500 даляраў на месяц?.. Ці, наадварот, не атрымаўшы $ 500, усім разам выйсьці на Плошчу?
«А мне-та за што каяцца?!.» — ня проста абурыцца — вызьверыцца беларус.
Страх, здрада, бязвольнасьць, агульная млявасьць і абыякавасьць да жыцьця, ды ўрэшце нармальнасьць граху ўжо так прарасьлі ва ўсіх кутках нашай істоты, так пашкодзілі пухлінамі і метастазамі тканкі ды органы, што выціснуць зь сябе раба па кроплі, як прышчыкі на твары, — не-а, ня ўдасца. Толькі балюча, да надрыву, да горкай жоўці выбляваць з самага сэрца праз пакаяньне.
Яшчэ жывыя відавочцы галадамору, сталінскіх чорных начэй з «варанкамі», курапацкіх стрэлаў, ад якіх лопаліся патыліцы... Для іх ясьней яснага: д’яблавы чырвоныя зоркі — усё гэта з распаленых глыбіняў самога пекла.
Для іх ясна. А для нас?..
Загасіць, затушыць тут, у Беларусі, іскры нераскаянасьці можа адно Той, Хто асудзіў ворага роду людскога навечна гарэць у возеры вогненным. Толькі Госпад Бог.
14 ліпеня 2012 г.
XXXIX. КАРТУЗ-БЯРОЗА
А Я кажу вам: любіце ворагаў вашых,
дабраслаўляйце кляцьбітоў вашых,
рабіце дабро ненавісьнікам вашым
і маліцеся за крыўдзіцеляў вашых
і ганіцеляў вашых.
Мацьвея 5:44
Бяроза — горад з вырваным сэрцам.
Старое места Бярозы — зьнішчаны кляштар манахаў-картузіянаў. Вялізная руіна разбуранай крывава-цаглянай сьцяной агароджвае пустку, поўную забытага гвалту і пакутаў на некалькі стагодзьдзяў углыб.
Гэтак жа, ранай у сэрцы, зеўрае і бліжняе Берасьце з крушнямі крэпасьці, і разварочаная Горадня, і стары Менск.
Але Бяроза — выпадак асаблівы. Аддаецца рваным болем, калі чуеш тутэйшых: маўляў, Бяроза Картузская — гэта ад картуза, які павесіў на прыдарожную бярозу ці то Пётр І, ці то Сувораў.