Дык што ж аддаць беларусу, каб увайсьці ў Валадарства Нябеснае? Адчуваньне, выпушчанае ў сьвет яшчэ немаўлём, зь першым крыкам нашага ўлюбёнага яканьня: Я самы галоўны, і гэта іншыя павінныя, а Я — хачу.
Паміраючы для сябе, сваіх страхаў, прагненьняў, разьлікаў, грахоў — ажываеш для Бога, і раптам ачомваесься: жыве Беларусь.
Выцярэбліваньне нацыянальнай пыхі, чалавечай ганарыстасьці, здаволенай самаўпэўненасьці — абавязковая перадумова беларускага Адраджэньня.
Беларускі асабісты эгаізм, звыродлівы, скурчаны, скончаны, і наша нацыянальнае бясьсільле — два бакі аднаго медаля. Беларуская супольная моц, сьвядомасьць і салідарнасьць зробяцца маналітам толькі тады, калі беларус адмовіцца ад надзіманьня сябе, любімага, на зайздрасьць і злосьць усім астатнім і адкрыецца Ўбогаму, Які палюбіў яго больш за ўсіх.
Найвялікшы парадокс беларускай нацыянальнай ідэі: выракацца сябе, каб атрымаць паўнату ўсяго. Пазбавіцца пыхі і даць выявіцца Хрысту — каб усьвядоміць сябе нацыяй.
Кожны, каму кідае выклік сьвет зь ягоным багацьцем, гонарам, сілаю, раскошай, гвалтам ды абыякавасьцю, ня можа супрацьпаставіць сьвету самога сябе і не пацярпець паразы. Тут патрэбны Нехта большы за сьвет.
Часам даводзіцца патраціць цэлае жыцьцё, каб нарэшце праняло да дрыжыкаў: як голымі і ўбогімі прыйшлі мы на гэтую зямлю — так голымі і ўбогімі зь яе пойдзем.
І шчасьлівы, сапраўды шчасьлівы той, хто зразумее: няма ў беларуса, вандроўніка і жабрака ў вечнасьці, нікога і нічога, акрамя Ўсёмагутнага і Ўсёдаравальнага Збаўцы, Чый белы з крывавым сьледам сьцяг успыхвае з труны як запрашэньне ў Валадарства Нябеснае:
— Хрыстос уваскрос!
28 красавіка 2013 г.
LXXIII. ШЛЯХ І КРЫЖ АЎТУХОВІЧА
...хто хоча ісьці за Мною,
зрачыся сябе,
і вазьмі крыж свой,
і ідзі за Мною сьледам.
Марка 8:34
Почырк у яго проста любата. Буйны, цьвёрды, літары гранёныя, кожнае слова нібы надпіс, адчаканены на гербе.
Радкі шыхтуюцца па-гвардзейску, выступаюць роўна, стройна, пячатаюць кропкі і коскі так, што чытаеш і чакаеш: вось-вось грымне «Мы выйдзем шчыльнымі радамі». Менавіта такі почырк мусіў быць у летапісцаў, манахаў, што ад рукі выводзілі ў скрыпторыях Біблію, або ў рыцараў, якія выклікалі супраціўніка на бой.
«Фізічна чалавек можа вытрымаць амаль усё, ён толькі гэтага ня ведае, пакуль не паспрабуе, — піша Мікалай Аўтуховіч у лісьце з прастакутнай байніцай штэмпеля «г Гродна. турма № 1». — Лічу, што кожны мужчына павінен абараняць сваю годнасьць і гонар, быць абаронцам сваіх родных і абавязкова — Радзімы».
І ён адказвае за гэтыя словы. Год за годам у каменных мурах ды падвалах, праз галадоўкі, якія трымае месяцамі, сьціскае ныючыя зубы, каторыя не даюць лячыць, — і зьлёгку ўсьміхаецца канвою.
Аўтуховіч ваўкавыскі: горада, чый сімвал — ашчэраны воўк.
О, гэтая векавечная Літва!.. Гэтыя халодныя празрыстыя далячыні з калыханьнем пералескаў на ўзгор’ях і ціхімі зьмеямі рэчак, гэтае сатканае з малітваў і шэптаў натхнёнае Панямоньне... Усё тая ж таемная і бяздонная беларуская глыбіня.
Маленькаму ліцьвіну з Ваўкавыска ня споўнілася і шасьці, калі зь сям’і сышоў бацька. Матуля працавала па зьменах на хлебазаводзе, мыла посуд у школе. Мікалай гадаваўся на вуліцы. Вуліца, паводле ягоных словаў, і выхавала байца, нецярпімага да маладушша, хлусьні і здрады. Сярод аднагодкаў быў важаром, таму класны кіраўнік як мог стараўся зрабіць зь яго старшыню піянерскага атрада. Як і ўсе савецкія дзеці, Мікалай ненавідзеў капіталістаў — і верыў настаўнікам, што амерыканцы робяць цукеркі з нафты. (Потым, на прыёме ў амбасадаркі ЗША Карэн Сьцюарт, убачыўшы на стале цукерніцу, Мікалай папросіць пакаштаваць. Салодкі дзіцячы міф растане на языку пад дружны сьмех прысутных.)
Вучыўся на механіка, зарабляў на разгрузцы вагонаў. Потым — войска, кіроўца ў ракетных частках асаблівага прызначэньня. І Афганістан. За аперацыі, у тым ліку ахову моста пад Кандагарам, узнагароджаны медалямі «За адвагу» і «За баявыя заслугі», а таксама ордэнам Чырвонай Зоркі.