У 1991-м імперыя, якая пасылала яго паміраць у горы, рухнула. Аўтуховіч вярнуўся дахаты — і трапіў у горад пад бел-чырвона-белым сьцягам. Пачаў будаваць жыцьцё. Заняўся бізьнесам. Наладзіў у Ваўкавыску службу недарагіх таксовак — гаражы пачыналіся адразу за домам. Зрабіў горад зручным для тых, хто сьпяшаецца.
Як высьветлілася, пасьпяшаўся.
Працаваць не далі. Знайшоўся, бач: занадта разумны.
І што ж загадаеце рабіць герою вуліцы, байцу-афганцу шляхецкай крыві, калі ў родным горадзе лоб у лоб сутыкаесься з высокапастаўленай подласьцю і афіцыйным рабаўніцтвам? Аўтуховіч прымае выклік, ідзе на «выбары»-2004 — і пачынае прылюдна адно за адным выварочваць бярвёны зь бессаромных вачэй раённага начальства.
Ясная рэч, крымінальная справа. Прычым сьледчы Аліхвер, аформіўшы «ўхіленьне ад падаткаў» на самога Аўтуховіча, празь некалькі гадоў ірване на ПМЖ у ЗША: фотаздымкі шчасьлівага вандроўніка ў сонечнай Атланце цяпер можна шукаць у сеціве як адказ на запыт «Кожнаму сваё. Карцінкі».
Вось менавіта, а Аўтуховічу — турма. 74-дзённая галадоўка ў гродзенскім СІЗА, падчас якой чалавек губляе ня толькі 40 кг, але і ўсё здароўе.
І такі дамогся свайго — вызваленьня перад судзілішчам на хатні арышт.
Ледзь ачуняўшы, Мікалай сыходзіць у падпольле і, быццам Робін Гуд, рассылае звароты да ўсіх жыхароў краю. Два месяцы ідзе аблава, па ўсіх райаддзелах расклеена фота з папярэджаньнем пра ягоную паляўнічую зброю — і ўся карная машына ледзь-ледзь дае рады Аўтуховіча затрымаць.
«Мне спадабаліся словы зь Бібліі — “ня будзь пераможаны злом, а перамагай зло дабром”, — піша Мікалай. — Чалавек ня можа, ці, лепш казаць, не павінен схіляцца перад злом, перад зьнявагаю сваёй годнасьці».
Зона. Галадоўкі. Прызнаньне палітычным вязьнем. І вызваленьне.
Мікалай дачакаўся вяртаньня свайго бацькі: той пачаў працаваць на ягонай фірме. Але не пасьпелі патлумачыцца, адкрыць адзін перад адным душы: бацьку забрала сьмерць, а на сына зноў абвясьцілі дзікае паляваньне.
Кожны ліцьвін, кожны шляхціц, кожны мужчына, у рэшце рэшт, мусіць быць гатовы: калі ты ўвязаўся ў вайну, ды яшчэ за праўду — гэта звычайна не на жыцьцё, а на сьмерць. Усяго некалькі месяцаў на волі — і зноў сьледства, на гэты раз — абвінавачваньне ў тэрарызме. Праславуты гранатамёт, «падрыхтоўка замаху» на гарадзенскіх абласных чыноўнікаў...
У судзе справа развальваецца на дымныя руіны, і ўся краіна бачыць, што сярод рэчавых доказаў «злачынства» валяюцца ўсяго пяць патронаў, выпадкова знойдзеных падчас ператрусаў. Прысуд — 5 гадоў і 2 месяцы строгага рэжыму. Івацэвічы. Зноў галадоўкі. Адмовы лячыць хворыя зубы. Карцары. Штрафныя ізалятары. Умовы, якія ва ўсім сьвеце называюць катаваньнямі. І, нарэшце, глухая турма ў Гродне, у цені вежаў езуіцкага касьцёла, дзе сядзелі яшчэ Напалеон Орда, паўстанцы Каліноўскага, Прытыцкі і Браніслаў Тарашкевіч.
«Бог глядзіць за ўсім, — нагадвае Аўтуховіч. — Таму кожны атрымае тое, што зарабіў».
Адзін з апошніх лістоў ад Мікалая прыйшоў у самаробнай капэрце, склеенай з вокладкі ад школьнага сшытка. Дажыліся, думаю, у палітвязьня капэртаў няма. Дасылаю — і атрымліваю адказ:
«Не хвалюйся, усё ёсьць. Проста няма жаданьня працаваць на тых, хто мяне пасадзіў за краты. А душа хоча штосьці рабіць... Вось і майструю капэрты з усяго, што ёсьць пад рукамі. Іншы раз прашу, каб дасылалі каляровыя лісты, клею зь іх».
Хаця б разок каўтніце вольнага паветра — за яго. Уявіце, як рассылае з гродзенскіх турэмных муроў па ўсім краі лёгкіх паштовых птушак з каляровымі крыламі паланёны шляхціц з Ваўкавыска.
Як глядзіць на шэрае беларускае неба, укрыжаванае чорнымі квадратамі. І як ідзе праз калідоры, па завучаных на памяць прыступках былога калегіума езуітаў, зьбіваючы ногі, увесь збалелы ад галадовак, ранаў і шнараў, сашчапіўшы тыя клятыя зубы, сьцяўшы плоць у кулак, са сваёй заўсёднай ціхай — не дачакаюцца — усьмешкай, па сьлядох манахаў і інсургентаў.
Тым самы шляхам, якім дагэтуль мерае крокі па цесных камерах нашых каменных сэрцаў зьняволены, зьнясілены, асуджаны на неба праз крыж Хрыстос.
28 ліпеня 2013 г.
LXXIV. КРАЛІ І БУДЗЕМ КРАСЬЦІ
А мытнік, стоячы воддаль,
не адважваўся нават
падняць вочы да неба;
але, б’ючы сябе ў грудзі,
казаў: Божа! Будзь літасьцівы
да мяне, грэшніка!
Лукі 18:13
— Пілі і будзем піць! — здаравезны мужык, што падвозіць мяне да царквы на зачыненым абшарпаным белым бусе, у адказ на мае маралі з усяе сілы лупіць кулаком у стырно. — Кралі і будзем красьці!