Kaj denove li komencis nutri Vinicion, ankoraŭ pli mallerte ol antaŭe.
— Mi devas peti Mirjamon aŭ Nazarion, — li diris.
Sed dume la pala kapeto de Ligia sin elŝovis de post la kurteno.
— Tuj mi helpos, — ŝi diris.
Kaj post momento ŝi eliris el la dormoĉambro, kie ŝi evidente estis sin preparanta al dormo, ĉar ŝi surhavis nur alfiguran tunikon, nomatan de la antikvuloj , strikte kovrantan la bruston, kaj havis la harojn disligitaj. Vinicio, kies koro ekbatis pli vive ĉe ŝia vido, komencis ŝin riproĉi, ke ĝis nun ŝi ne pensis pri dormo, sed ŝi respondis gaje:
— Mi ĝuste intencis tion fari, sed antaŭe mi anstataŭos Urson.
Kaj preninte la trinkvazon, ŝi sidiĝis sur la rando de la lito kaj komencis nutri Vinicion, kiu sentis sin samtempe humiligita kaj feliĉa. Kiomfoje ŝi kliniĝis al li, radiis al li la varmo de ŝia korpo kaj ŝiaj disligitaj haroj faladis sur lian bruston; li paliĝadis pro la impreso, sed en la tumulto kaj ekscito de la pasioj li sentis ankaŭ, ke ŝi estas al li kara super ĉio kaj super ĉio adorata estaĵo, kompare kun kiu la tuta mondo estas nenio. Unue li avidis ŝin, nun li komencis plenbruste ŝin ami.
Antaŭe, kiel ĝenerale en la vivo, ankaŭ en siaj sentoj li estis, kiel ĉiuj tiamaj homoj, blinda, senkonsidera egoisto, kiu zorgis nur pri si mem; nun li komencis zorgi ankaŭ pri ŝi.
Post momento li sekve rifuzis manĝi plu kaj, kvankam li trovis senliman volupton en ŝia vido kaj en ŝia ĉeesto, li diris:
— Sufiĉe. Iru dormi, mia dia.
— Ne nomu min tiel, — ŝi respondis, — ne decas al mi tion aŭskulti.
Tamen ŝi ridetis al li kaj poste diris, ke ŝia dormemo pasis, ke ŝi ne sentas sin laca kaj ne iros kuŝiĝi, antaŭ ol Glaŭko alvenos. Li aŭskultis ŝiajn vortojn, kiel muzikon, kaj samtempe lia koro pleniĝadis per ĉiam pli granda emocio, ĉiam pli granda admiro, ĉiam pli granda dankemo, kaj la penso serĉis manieron por elmontri al ŝi tiun dankemon.
— Ligia, — li diris post momenta silento, — mi cin antaŭe ne konis. Sed nun mi scias, ke mi iris malĝustan vojon por cin akiri, do mi diras al ci: revenu al Pomponia Grecina kaj estu certa, ke de nun neniu levos kontraŭ cin la manon.
Sed ŝia vizaĝo subite malgajiĝis.
— Mi estus feliĉa, — ŝi respondis, — se mi povus ŝin ekvidi, almenaŭ de malproksime, sed reveni al ŝi mi ne plu povas.
— Kial? — demandis Vinicio kun miro.
— Ni, kristanoj, scias pere de Akteo, kio okazos sur Palatino. Ĉu ci ne aŭdis, ke la imperiestro baldaŭ post mia forkuro, kaj antaŭ sia forveturo en Neapolon, alvokis Aŭlon kaj Pomponian — kaj supozante, ke ili min helpis, minacis ilin per sia kolero. Feliĉe, Aŭlo povis al li respondi: «Ci scias, sinjoro, ke neniam mensogo eliris el mia buŝo; mi ĵuras al ci, ke ni ne helpis ŝin forkuri kaj ke, same kiel ci, ni ne scias, kio al ŝi okazis!» La imperiestro ekkredis, poste li forgesis — kaj mi laŭ la konsilo de niaj superuloj, neniam skribis al la patrino, kie mi estas, por ke ŝi ĉiam povu purkonscience ĵuri, ke ŝi nenion scias pri mi. Ci tion eble ne komprenos, Vinicio, sed al ni ne estas permesite mensogi, eĉ por savi la vivon. Tia estas nia instruo, al kiu ni volas agordi la korojn, do mi ne vidis Pomponian de la tempo, kiam mi forlasis ŝian domon, kaj ŝin nur de tempo al tempo atingis malproksimaj eĥoj, ke mi vivas kaj estas sekura.
Ĉe tio ekposedis ŝin sopiro, ĉar roso da larmoj kovris ŝiajn okulojn, sed baldaŭ ŝi trankviliĝis kaj diris:
— Mi scias, ke ankaŭ Pomponia sopiras je mi, ni tamen havas niajn konsolojn, kiujn ne havas aliaj homoj.
— Jes, — rediris Vinicio, — via konsolo estas Kristo, sed mi tion ne komprenas.
— Rigardu nin: por ni ne ekzistas disiĝoj, ne ekzistas doloroj kaj suferoj, kaj se ili venas, ili ŝanĝas sin en ĝojon. Eĉ la morto mem, kiu por vi estas la fino de la vivo, por ni estas nur ĝia komenco kaj ŝanĝo de feliĉo malpli bona je la pli bona, de la malpli trankvila je la pli trankvila kaj eterna. Konsideru, kia devas esti nia instruo, kiu ordonas al ni kompaton eĉ por niaj malamikoj, malpermesas mensogon, purigas niajn animojn de malbono kaj promesas senmezuran feliĉon postmorte.
— Mi aŭdis tion en Ostriano; mi vidis, kiel vi traktis min mem kaj Ĥilonon; kaj kiam mi pensas pri tio, ĝis nun ŝajnas al mi, ke ĝi estas sonĝo kaj ke mi devas kredi nek miajn orelojn, nek la okulojn. Sed respondu al mia alia demando: ĉu ci estas feliĉa?
— Jes! — rediris Ligia. — Konfesante Kriston mi ne povas esti malfeliĉa.
Vinicio rigardis ŝin tiel, kvazaŭ tio, kion ŝi diris, estus tute ekster la mezuro de la homa rezonado.
— Kaj ci ne volus reveni al Pomponia?
— Mi volus per la tuta animo kaj mi revenos, se tia estos la volo de Dio.
— Do mi diras al ci: revenu, kaj mi ĵuras al ci je miaj laroj, ke mi ne levos kontraŭ cin la manon.
Ligia enpensiĝis momente, poste ŝi respondis:
— Ne. Mi ne povas endanĝerigi miajn familianojn. La imperiestro ne amas la genton de Plaŭcioj. Se mi revenus — ci scias, kiel per sklavoj diskoniĝas en Romo ĉiu novaĵo — ankaŭ mia reveno iĝus konata en la Urbo kaj Nerono sendube ekscius pri ĝi pere de siaj sklavoj. Tiam li punus Aŭlon, kaj en plej bona okazo denove forprenus min el lia domo.
— Jes, — diris Vinicio, kuntirante la brovojn, — tio povus okazi. Li farus ĝin, eĉ simple por montri, ke lia volo devas esti plenumita. Vere estas, ke li nur forgesis pri ci, aŭ ne volis pensi, opiniante ke ne li, sed mi estas ofendita. Eble tamen … forpreninte cin de Aŭlo … li cin redonus al mi, kaj mi revenigus cin al Pomponia.
Sed ŝi demandis malgaje:
— Vinicio, ĉu ci volus denove vidi min sur Palatino?
Li kunpremis la dentojn kaj respondis:
— Ne. Ci pravas. Mi parolis, kiel malsaĝulo! Ne!
Kaj subite li ekvidis antaŭ si kvazaŭ abismon sen fundo. Li estis patricio, li estis armea tribunuso, li estis potenca homo, sed super ĉiuj potencoj de la mondo, al kiu li apartenis, staris ja la frenezulo, kies volon aŭ malicon oni ne povis antaŭvidi. Ne konsideri lin, ne timi lin povis eble nur tiaj homoj kiel la kristanoj, por kiuj ĉi tiu tuta mondo, ĝiaj disiĝoj, suferoj kaj la morto mem estis nenio. Ĉiuj aliaj devis tremi antaŭ li. La terureco de la tempo, en kiu ili vivis, sin montris al Vinicio en sia tuta monstra amplekso. Jen li ne povis redoni Ligian al Aŭlo pro la timo, ke la monstro rememoros pri ŝi kaj direktos al ŝi sian koleron; pro tiu sama kaŭzo, se li nun edziĝus al Ligia, li povus endanĝerigi ŝin, sin mem kaj la Plaŭciojn. Unu momento de malbonhumoro sufiĉis por ĉiujn pereigi. Vinicio unuafoje en la vivo eksentis, ke aŭ la mondo devas ŝanĝiĝi kaj alinaskiĝi, aŭ la vivo iĝos tute neebla. Li ekkomprenis ankaŭ tion, kio ankoraŭ antaŭ momento estis por li malklara, ke en tia tempo nur la kristanoj solaj povis esti feliĉaj.
Sed antaŭ ĉio kaptis lin bedaŭro, ĉar li komprenis ankaŭ tion, ke li mem tiel implikis la vivon al si mem kaj al Ligia, kaj ke tiu implikaĵo estas preskaŭ senelira. Kaj influate de tiu bedaŭro li komencis paroli:
— Ĉu ci scias, ke ci estas pli feliĉa ol mi? En malriĉeco kaj en ĉi tiu unu ĉambro inter la simpluloj ci havis cian instruon kaj cian Kriston, dum mi havas nur cin, kaj kiam mi perdis cin, mi estis kiel mizerulo, kiu havas nek tegmenton super si, nek panon. Ci estas al mi pli kara ol la tuta mondo. Mi serĉis cin, ĉar sen ci mi ne povis vivi. Mi volis nek festenojn, nek dormon. Se mi ne esperus cin retrovi, mi min ĵetus sur glavon. Sed mi timas la morton, ĉar mi ne povus cin rigardi. Mi diras al ci puran veron, ke mi ne kapablas vivi sen ci kaj ke ĝis nun mi vivis nur per la espero, ke mi cin retrovos kaj revidos. Ĉu ci memoras niajn interparolojn ĉe Aŭlo? Foje ci desegnis al mi fiŝon sur la sablo, sed mi ne komprenis, kion ĝi signifas. Ĉu ci memoras, kiel ni ludis pilkon? Alvenis Aŭlo, timigis nin per Libitino kaj interrompis al ni la interparolon. Pomponia diris ĉe la adiaŭo al Petronio, ke Dio estas unu, ĉiopova kaj kompatema, sed en niajn kapojn ne venis la ideo, ke via Dio estas Kristo. Li redonu cin al mi, kaj mi lin ekamos, kvankam li ŝajnas al mi dio de sklavoj, fremduloj kaj mizeruloj. Ci sidas apud mi kaj nur pri li ci pensas. Pensu ankaŭ pri mi, alie mi lin ekmalamos. Por mi ci sola estas diino. Benitaj estas ciaj patro kaj patrino, benita la lando, kiu cin naskis. Mi volus ĉirkaŭpreni ciajn piedojn kaj preĝi al ci, mi volus cin honori, al ci fari oferojn, antaŭ ci min adorklini — ci trioble dia!! Ci ne scias, ci ne povas scii, kiel mi cin amas…