Tiel parolante, li turnadis sin momente al la brulo kaj rigardis la fajrajn ondojn kun vizaĝo kune malbona kaj ĝoja. Poste li parolis plu:
«Ĝi pereas! Pereas! Kaj ĝi ne estos plu sur la tero. Kien la mondo nun sendados sian grenon, sian olivoleon kaj sian monon? Kiu elpremados el ĝi oron kaj larmojn? Marmoro ne forbrulas, sed polviĝas en fajro. Kapitolo falos en rubojn, Palatino falos en rubojn. Ho Zeŭso! Romo estis kiel ŝafisto, kaj la aliaj popoloj — kiel ŝafoj. Kiomfoje la ŝafisto malsatis, li buĉis unu el la ŝafoj, kaj al ci, patro de la dioj, oferis la felon. Kiu buĉados de nun, ho Nuboreganto, kaj en kies manojn ci metos la ŝafistan vipon? Ĉar Romo brulas, patro, tute, kvazaŭ ci mem fajrigus ĝin per tondro.»
— Rapidu! — urĝis Vinicio, — kion ci tie faras?
— Mi priploras Romon, sinjoro, — respondis Ĥilono. — Tia Jova urbo!…
Kaj dum kelka tempo ili rajdis en silento, aŭskultante la krakadon de la brulego kaj bruadon de birdaj flugiloj. Kolomboj, kiuj amase nestis apud la vilaoj kaj urbetoj de Kampanio, kaj kune ĉiaspecaj kampaj birdoj el apud la maro kaj el la proksimaj montaroj, al kiuj la brilo de la brulo ŝajnis videble la taga lumo, grandare blinde flugis en la fajron.
Vinicio la unua interrompis la silenton.
— Kie ci estis, kiam la fajro eksplodis?
— Mi estis iranta, sinjoro, al mia amiko Eŭrikio, kiu havis butikon apud la Granda cirko, kaj mi estis ĝuste meditanta pri la instruo de Kristo, kiam oni komencis krii: «Brulas!» Homoj amasiĝis ĉe la cirko por ĝin savi kaj pro scivolo, sed kiam la flamoj ekregis la tutan cirkon, kaj krome komencis montri sin samtempe en aliaj lokoj, oni devis pensi pri la propra savo.
— Ĉu ci vidis homojn, ĵetantajn torĉojn en la konstruaĵojn?
— Kion mi ne vidis, nepo de Eneo! Mi vidis homojn, trabatantajn al si per glavo la vojon en la interpremo; mi vidis batalojn kaj homajn internaĵojn, dispremitajn sur la tero. Ha, sinjoro, se ci tion rigardus, ci kredus, ke barbaroj konkeris la urbon kaj buĉas la popolon. La homoj ĉirkaŭe kriis, ke venis fino de la mondo. Kelkaj tute perdis la prudenton kaj, rezigninte la forkuron, atendis senpense, ke ĉirkaŭu ilin la flamoj. Aliaj freneziĝis, aliaj hurlis pro malespero, sed mi vidis ankaŭ tiajn, kiuj hurlis pro ĝojo, ĉar en la mondo, ho sinjoro, estas multaj malbonuloj, kiuj ne scias taksi la bonfarecon de via milda regado kaj tiujn justajn leĝojn, laŭ kiuj vi forprenas de ĉiuj kion ili havas, kaj proprigas ĝin al vi. La homoj ne scias paciĝi kun la volo de la dioj.
Vinicio estis tro absorbita per siaj pensoj por rimarki la ironion, vibrantan en la vortoj de Ĥilono. Tremo de teruro trakuradis lin je la nura penso, ke Ligia povus troviĝi meze de tiu ĥaoso, sur tiuj teruraj stratoj, kie oni dispremadis sur la tero homajn internaĵojn. Do, kvankam pli ol dek fojojn li jam demandis de Ĥilono ĉion, kion tiu povis scii, li turniĝis al li ankoraŭfoje:
— Ĉu ci ilin vidis en Ostriano per la propraj okuloj?
— Mi vidis, filo de Venero, mi vidis la fraŭlinon, la bonan ligion, la sanktan Linon kaj Petron la apostolon.
— Antaŭ la brulo?
— Antaŭ la brulo, Mitro!
Sed en la animo de Vinicio naskiĝis dubo, ĉu Ĥilono mensogas; do, haltiginte la mulon, li rigardis severe la maljunan grekon kaj demandis:
— Kion ci tie faris?
Ĥilono konfuziĝis. Ŝajnis al li, vere, kiel al multaj homoj, ke kune kun la pereo de Romo venas ankaŭ fino de la Roma regado, sed dume li estis sola kun Vinicio, kaj li memoris, ke la lasta malpermesis al li, minacante teruran punon, spioni la kristanojn, precipe Linon kaj Ligian.
— Sinjoro, — li diris, — kial ci ne kredas al mi, ke mi ilin amas? Jes! Mi estis en Ostriano, ĉar mi estas duone kristano. Pirono instruis min respekti virton pli ol filozofion, do ĉiam pli mi inklinas al virtuloj. Krom tio, sinjoro, mi estas malriĉa, kaj kiam ci, Jovo, estis en Ancio, mi ofte suferis malsaton ĉe miaj libroj, do mi sidiĝadis apud la muro de Ostriano, ĉar la kristanoj, kvankam mem malriĉaj, disdonas pli da almozoj ol ĉiuj aliaj loĝantoj de Romo kune.
Tiu ĉi motivo ŝajnis al Vinicio sufiĉa, li do demandis malpli severe:
— Kaj ci ne scias, kie por tiu ĉi tempo ekloĝis Lino?
— Ci foje punis min kruele por mia scivolo, sinjoro, — respondis la greko.
Vinicio silentiĝis, kaj ili rajdis pluen.
— Sinjoro, — diris Ĥilono post momento, — ci ne retrovus la fraŭlinon sen mia helpo, sed se ni ŝin retrovos, ĉu ci ne forgesos pri la malriĉa saĝulo?
— Ci ricevos domon kun vinberejo apud Ameriolo, — respondis Vinicio.
— Dankon al ci, Herkulo! Kun vinberejo?… Dankon al ci! Ho jes, kun vinberejo!
Ili pasis nun la altaĵojn de Vatikano, kiuj ruĝe brilis de la brulo, sed post la Naŭmaĥiejo ili direktiĝis dekstren, por, transirinte la Vatikanan kampon, proksimiĝi al la rivero kaj transiĝinte sur la alian bordon, atingi ĝis la pordego Flaminia. Subite Ĥilono haltigis la mulon kaj diris:
— Sinjoro! Bona ideo venis en mian kapon.
— Parolu, — respondis Vinicio.
— Inter Janiculo kaj Vatikano, post la ĝardenoj de Agripino, estas subteraĵoj, el kiuj oni prenadis ŝtonojn kaj sablon por konstrui la cirkon de Nerono. Aŭskultu min, sinjoro! En la lasta tempo la judoj, kiuj, kiel ci scias, estas multegaj en Transtibero, komencis kruele persekuti la kristanojn. Ci memoras, ke jam en la tempo de la dia Klaŭdio estis inter ili tiaj malpacoj, ke la imperiestro estis devigita ekzili ilin el Romo. Nun, kiam ili revenis kaj kiam, dank’ al la protektado de la aŭgustino, ili sentas sin sekuraj, tiom pli malhumile ili traktas la kristanojn. Mi scias tion! Mi ĝin vidis. Neniu edikto kontraŭ la kristanoj estas eldonita, sed la judoj akuzas ilin antaŭ la urboprefekto, ke ili murdas infanojn, adoras azenon, proklamas instruon ne aprobitan de la senato, kaj mem ili atakas la kristanojn kaj invadas iliajn preĝodomojn tiel obstine, ke la kristanoj devas sin kaŝi.
— Kion do ci volas diri? — demandis Vinicio.
— Tion, sinjoro, ke la sinagogoj ekzistas malkaŝe en Transtibero, sed la kristanoj, volante eviti persekutadon, devas preĝi kaŝite kaj ili kunvenas en forlasitaj budoj ekster la urbo, aŭ en sablofosejoj. Tiuj, kiuj loĝas en Transtibero, elektis al si ĝuste tiun sablofosejon, kiun oni estigis por la konstruado de la cirko kaj de multaj domoj laŭlonge de Tibero. Nun, kiam la urbo pereas, sendube la konfesantoj de Kristo preĝas. Ni trovos sennombran amason da ili en la subteraĵo, tial mi konsilas al ci, ke ni ĝin vizitu envoje.
— Ci ja diris, ke Lino iris Ostrianon! — ekkriis malpacience Vinicio.
— Sed ci promesis al mi domon kun vinberejo apud Ameriolo, — respondis Ĥilono, — do mi volas serĉi la fraŭlinon ĉie, kie mi povas esperi ŝin trovi. Post la eksplodo de la brulo ili povis reveni Transtiberon … Ili povis ĉirkaŭiri la urbon, kiel ni ĝin nun ĉirkaŭiras. Lino havas domon, eble li volis esti pli proksime al la domo por vidi, ĉu la brulo ne ekregos ankaŭ tiun kvartalon. Se ili revenis, tiam mi ĵuras al ci, sinjoro, je Persefono, ke ni trovos ilin preĝantaj en la subteraĵo, kaj en malplej bona okazo ni ricevos informojn pri ili.
— Ci pravas, sekve konduku! — diris la tribunuso.
Ĥilono sen momenta pripenso direktiĝis maldekstren, al monteto. Por momento la deklivo de tiu monteto kovris de ili la brulon, tiel ke kvankam la apudaj altaĵoj estis en lumo, ili mem troviĝis en ombro. Pasinte preter la cirko, ili direktiĝis ankoraŭfoje maldekstren kaj eniris specon de intermontaĵo, en kiu estis tute mallume. Sed en tiu mallumo Vinicio distingis amasojn da flagrantaj lanternoj.