— Kion vi volas?
Ligert ŝovis sian manon en la poŝon.
— Ĝi alvenis per la poŝto — li diris kaj elprenis pecon da pano. — Pardonu. Jen ĝi alvenis. La pano estas de ĉi tie…
Li transdonis depeŝon.
Bah El Sudan. Al la Kapitano de Disciplina Kompanio. Faru tujan esploron: La kvaran jaron ni urĝas en dekdu oficialaj leteroj la transpostenigon de la regimentskribisto Anton Ligert al lia baza kompanio, depotanta en urbo Meknes. La servotempo de la nomito jam finiĝis du jarojn. Dum la daŭro de dudek kvin horoj mi petas raporton de la kapitano aŭ de lia anstataŭanto, klarigante la kaŭzon de la malfruo.
majoro Dezier
bataliono II. Maroko
— Kio ĝi estas?
Ligert antaŭenkliniĝinte rigardis tion, kvazaŭ ankaŭ lin interesus tiu problemo.
— Ĝi estas oficiala letero — li diris fine.
— Kien malaperis la aktoj? Respondu!
— Sinjoro kapitano! Starigu min antaŭ la militan tribunalon! Mi malaperigis la dokumentojn.
— Kial, vi, kamelo?! Ĉu… Se vi nun kuraĝos singulti, mi strangolos vin! Kial vi faris tion?
— Tial, ĉar… thikk!
Li staris mortepala, kun streĉitaj okuloj.
— Parolu!
— Sinjoro kapitano, mi bone fartas ĉi tie. Mi havis mian agosferon, miajn ŝatatajn superulojn, trankvilan vivon… Pardonu min… mon capitaine… Mi volis resti!
Sirone gapis tiel, ke lia buŝo restis malfermita.
El la okuloj de Ligert ruliĝis du-tri larmogutoj!
Ĉar li staris senmove, kaj li ne rajtis depreni sian manon de sur sia pantalono, tiel do li faris raporton kun sincere ploranta vizaĝo, kaj post iom da tempo ankaŭ lia buŝo malfermiĝis, plorsingultante li sufokiĝadis kun skuiĝanta brusto.
— Mi… ĉi tie… bone… hikk…
— Forportu vin!.. Post duon horo anonciĝu por priaŭskultado! Ĉu vi ne hontas, vi estas plenkreskulo, malnova soldato, kaj vi kondutas tiel, kiel ia maljuniĝinta tolaĵkudristino!?
Ligert jam ne ploris. Li staris spiregante, kaj por ekskuzi sin, li diris:
— Mia patrino estis tolaĵkudristino — kaj li aldonis ĝemante. — Sed ŝi entreprenis…lavi ankaŭ vestaĵojn… Thikk.
Li foriris. La kapitano enpensiĝinte, kun pezaj fingroj rulumis cigaredon.
— Jen estas la brando! — raportas Fécamp ĉe la pordo.
Li metas la botelon sur la tablon. La kapitano verŝas el la drinkaĵo.
— Nur faru la inventaron. Ĉu vi aŭdas? Se vi ridaĉos, tiam do mi frakasos vian kapon!
Li iradas, kaj kun strabaj, flankrigardoj li atentas la laborantan malliberulon n-ro 63. Li laŭte spireregas…
„Tia estas impertinenta fiulo… Nu, estas egale.”
„Stultaĵo… stultaĵo…” — li diras al si mem kaj iradas, kaj lia maldestra mano kun fermita pugno forte premas la bastonon ĉe sia trunko. Per la dekstra li leĝere tenas la kolon de la botelo, svingante, pendolante, li denove drinkas.
— Kiom da homoj vivas ankoraŭ… el la originala Skeleta brigado?
— Naŭ.
— Ĝi ne estas multa. Mi ne povas rehabiliti kelkajn cetere duonmortajn homojn, malfavore al la reputacio de la kolonia armeo… Ĉu vi rikanas?
— Mi ne ridis, sinjoro kapitano.
— Ĉu vi… ŝatus rikani?! Nu?! Ĉu vi ŝatus?!
Fécamp ne respondis
Ĝi estis nepardonebla impertinenteco. La okuloj de la kapitano elstariĝis, kaj la botelo iom svingiĝis.
Poste li iradis.
— Mi do subordigas la privatan intereson de naŭ homoj… al la… do… — Subite li defie gapis sur lin. — Sed kian komunan vi havas al tio?!.. Ĉu vi nun inspektadas min, aŭ kia diablaĵo?!!.. Sufiĉas! Laboru!
Fécamp eksidis.
Sirone staris suspirante. Estis tagmezo.
Li sidis vivdalvide al Fécamp, sur la skribotablon. La dosiero kaj la protokolo estis inter ili.
— Vi povas babilaĉi al mi! Ŝajne evidenta eraro ne estas justizmord! Rehabilito nun estas senduba. Temas pri honoro de naŭ homoj. Sed ili mortis!.. ĉu vi komprenas?… Ili mor-tis!
— Sinjoro kapitano!.. — diris la kondamnito n-ro 63 mallaŭte. Ankaŭ mortinto havas honoron…
Sirone kliniĝis super la dosiero. Per anhelo de rabobesto li elspiris la vaporon de la brando el senpera proksimo.
— Forportu vin!.. Forportu vin, ĉar… — li senspiriĝis
Fécamp foriris, kaj Sirone ĉirkaŭrigardis ŝanceliĝante. Lia hepato tre doloris. Li fale sidiĝis sur seĝon ŝvitente, kun hirtaj haroj. La botelo elglitis el liaj malstreĉiĝintaj fingroj, kaj ĝi falis sur la plankon klakante, kaj la brando disfluis.
— Dio mia — balbutaĉi la kapitano, faligante sian frunton inter siajn manplatojn. — Mia Disinjoro…
Deksepa ĉapitro
— Kial vi lavas vin?
— Mi ploris.
Tiguer eklevis sian ŝultron, kvazaŭ dirante: “Nek tio estas malbona en tia varmego…”
— Ni devas informi la vestaĵlavejon. Mankas du striaj kusentegaĵoj, diris Ligert viŝante sin.
Tiguer kraĉis. Li premadis la ardaĵon en la pipo per la ungo de sia etfingro.
— Ĉu vi kutimas plori?
— Nun escepte. Ĉe la kapitano.
— Ĉu pro la kusentegaĵoj?
— Diablo ploru pro tio. Ĝi nur venis. Ĝi estas tia, kiel misdigesto.
— Tiam vi bezonas pilolon. Pasintjare mi havis misdigeston, kaj mia haŭto tute flaviĝis. Alifoje atentu, kion vi manĝas.
— Mi diris, ke mi ne tial ploris. Ĝi kutimas okazi ankaŭ pro soleco.
— Kiam mi estas sola, tio estas vera. Ĝi estas tia, kvazaŭ neniu estus en la ĉambro. Nek mi mem. Ĉar mi rigardas la solecon, kaj estas silento.
Ligert elprenis el sia monujo tri centrimetran ŝelon de pano kaj metis ĝin inter siajn dentojn, kiel maĉgumon.
— Sed oni pensas — daŭrigis la skribisto. — Ĉu vi ne pensadas, kiam vi estas sola?
— Mi ne estas pensemulo. Mi kutimas pensadi pri tio, kiel oni fleksas la dorsapogilon de la seĝo rondforma?!
— Mi divenis. La dorsapogilo estas el juna arbro, mi elpensis tion.
— Ĉu maljuniĝinte?
— Mi enloĝiĝos en la vinberĝardenon de mia onklo. Ĉu vi ne kutimas pensi pri viaj proksimuloj?
— Pli frue. Nun jam mi skoldas neniun. Ĉar oni intrigis kontraŭ mi. Se nun oni ribelos ĉi tie, kaj mi iros hejmen, mi vizitos mian bofraton, kunportente hakilon.
— Ĉu vi havas grandan parencaron? Ĉar ĝi estas la kaŭzo de tiaĵo, mi petas.
— Tute ne! Ĉiam la bofratoj estas la kulpaj. Mi mortbatos lin… Ĉu vi scias, kio okazis al tiuj du kusenetoj? Eble oni miksis tiujn en la hospitalo.
— Aŭ ili torviĝas inter la havaĵ de la kantinestro, sed kio okazas tiam, se iu estas sola filo? Kie estas via bofrato?
— La bofrato povas esti parenco laŭ edzina branĉo, se oni ricevas lin fare de la edziĝo.
— Ligert!
La kapitano kriis. La skribisto adiaŭ-mordinte metis la panon en sian ĉapelon, ĝustiginte sian zonrimenon, li iris en la kontorn kaj tramplis.
– Ĉi vi fartas bone?
— Ĵus mi lavis min! Kaj mi raportas al la sinjoro kapitano…
— Lasu tion… Mi ne volas kvereli kun vi… — li diris ĝemante, kun tiu afableco de laciĝinta homo, kiu nomumas la plej maltaŭgan personon amiko pro ilia deviga situacio. — Vi, Ligert… Nun ni estas privataj homoj — li ekstaris kaj iradis. Jes! Ankaŭ li devas lerni, Ligert kiel povas esti feliĉa ĉi tie!
— Jes! — diris la skribisto subite.
— Ĉu?… Sirone paŝis antaŭ lin kaj gapis en lian vizaĝon. — Vi, Ligert… Diru al mi vian sekreton.
Ligert palpebrumis kaj lia kapo iom senkonsile moviĝis jen dekstren, jen maldekstren.
— Nu… — li komencis paroli kun peno kaj paŭzoj, — se iu mortas ĉi tie, mi administras lian morgaŭan soldon tiel…