Kaj li rigardis fikse en la okulojn de la malliberulo. Grase brilanta palmokrono eksusuris en la proksimo. La grundo haladzis varman vaporon, laringon iritantan.
Fécamp instinkte retropaŝis. Berlac, kiel intriga rolulo de iu malgranda provinca teatra ensemblo, levis siajn brovojn kaj enigme ridante ekparolis:
— Mi estas la granda marionetisto en tiu ĉi fortikaĵo. Bone notu tion! Cetere ni ankoraŭ parolos… Vi plaĉas al mi.
Kaj li forrapidis.
Li ne rimarkis tiun ombron, kiu subaŭskultis ilin, kaŝiĝinte post lignodometo, kaj nun li rapide ŝteliris malataŭ la palmoj en la krepusko, por atingi la pordegon pli frue ol Berlac. Kiam la adjutanto alvenis al la enirejo, kaj li malfermis ĝin per sia kutima elano…
Obtuza bruego… Samtempe aŭdiĝis dolora terurkriego.
La postenanta soldato kuregis. La starantoj antaŭ la kantino rapidis tien.
Timzorgaj, dormemaj vizaĝoj rigardas tra la fenestroj malsupren…
Kio okazis?
— Lampon! Kuraciston! Briko falis sur la kapon de sinjoro adjutatno! Hej! Helpu!
Libourne aperis en piĵamo. Ligert sekvis lin. Berlac kuŝis sveninte kun rompita kranio.
— Jen, sub la volbo de la interna fasado loziĝis briko pro la konstanta frapfermado. Ĝi falis sur sinjoron adjutanton. Mi estis ĉefmasonisto, mi estas sperta pri katastrofoj — diris Ligert, ŝajnigante sin grava.
— Kuraciston — ordonis Libourne. La ĉefleŭtenanto estis iomete pala kaj malgrasiĝis en la lasta tempo. Li skribis ofte ĝis mateno siajn reform-projektojn, kiujn li poste transdonis al la kapitano.
— Mi raportas la sinjoro regimentkuracisto, okazis katastrofo — spiregis Ligert ĉe la sojlo de la kuracista kabineto.
Minkiew levis sian rigardon de sur la poŝtmarkoj. Lia dekstra okulo kuntiriĝis kelkfoje, kvazaŭ li koketus kun Ligert. Dume li kaptadis al sia manko per sia mandorso, poste li stertoretis.
— Hazarda akcidento. Mi estis ĉefmasonisto. Mi estas kompententa pri tio. — Kaj li singultis.
— He! — flustris la regimentkuracisto el senpera proksimo. — Mi diris al vi, ke mi pendumos vin, se okazos io malbona al Berlac.
— Mi ne ŝatus… tion…
Li rapidis al la vundito.
— Jen li estas — diris Libourne lace. Ĉar li ne ŝatis la kuraciston, li foriris.
Minkiew bandaĝis Berlac-on. Kiam oni forportis la adjutanton, li rigardis sur la supron de la pordego.
La supra parto de la interna alo estis kovrita per kalkopolvo, kvazaŭ iu estus mentinta brikon sur ĝin! Minkiew rapide staris sur siajn piedfingrojn kaj senpolvigante forigis la spuron per sia naztuko.
Dekoka ĉapitro
La kaporalo premadis tabakon en sian pipon. Ekestis mallonga paŭzo.
— Se vi havus skatolon, tiam ne rompdifektiĝus la cigaredoj — ekparolis fine Ligert.
– Ĉar ĝi fikse tenus ilin — kapjesis la kaporalo.
— Denove atakos min la malario — diris Ligert kaj li frostotremis en la sufoka varmego.
— Ĝi estas pro malsano — rimarkis la kaporalo kaj kraĉis. Poste li diris reveme: — Mi jam portis la tabakon ankaŭ en papero, sed nek tio estis bona.
— Ne estas aĉetebla bona tabako ĉi tie.
— Sendepende de tio, cetere la tabako ne estis bona el papero.
— Nu, jes…
Li premadis per sia ungo la supron de la arde brulanta tabako.
Ligert desegnis figurojn sur paperon, oktaedrojn kaj cilindroformajn ĉapelojn. Dume li levis siajn brovojn.
— Unuparte ĝi estis malbona tial, ĉar la malpuraĵ de la poŝo miksiĝis kun ĝi.
Li puŝblovis fumon sombre, ili silentis.
— Ĉu aliaparte? — demandis Ligert.
— Kio okazis?
— Se unuparte ĝi estis malbona, tiam estas ankaŭ aliparte.
— Ne estas… — La kapolaro nee skuis sian kapon. — Ĝi estis malbona nur unuparte.
Kaj ili denove silentis. La akra odoro de la pipo ŝvebis, kaj sur la tablo laca miriapodo rampis ŝanceliĝante tra la mapo. La ŝranko laŭte krakis, kaj akravoĉa komando de suboficiro aŭdiĝis de malproksime.
La kalporalo oscedis kaj kolektis antaŭ si la tabakon en papersaketon per siaj sulkaj, brunaj manplatoj.
Ligert atente rigardis tion.
— La malpuraĵo eĉ tiel miksiĝas kun ĝi — diris Ligert kritike.
La kaporalo kapjesis aprobe.
— Unuparte ĝi miksigas kun la malpuraĵo eĉ tiel.
Ritmaj paŝoj de la pikedo proksimiĝis. Vesperiĝas. “Haltu!”… Ektremo. Silento… “A… droite!” Ektremo… Klako… Turniĝo. Sufoka fumo de braĝo alvenas de ie kun la bruliga aerblovo, kaj polveroj penetras tra la fenestro susurante.
— Do, se unuparte ĝi enmiksiĝas — eksplikas Ligert, — tiam unuparte ĝi estas malbona.
— Sed la malpuraĵo ne el la poŝo miksiĝasa kun ĝi. La tabla malpuraĵo ne estas sentebla, kiam ĝi brulas.
— Nur la malpuraĵo el la poŝo — li kapjesis kompreneme.
— Sed. La homa haro. Ankaŭ ĝi estas malbonodora, kiam ĝi brulas.
— Kaj tiu de la bestoj.
— Ankaŭ ĝi. Sed tiu de bestoj, unuparte estas krino.
Ligert eltiras la tirkeston, kaj palpebrumante li rigardaĉis ties enhavon. Skribaĵoj… Ankaŭ kelkaj stampiloj troviĝis tie, krome la fontoplumo kaj la mapo. Kaj estis tie eĉ la dokumentujo de la onklino, kun la monogramo: G. D.
— Nu, mi foriras — diris la kaporalo. — Mencii, ke mi estis ĉi tie. Ŝtopiĝis la defluilo de la lavejo.
— Io ŝtopis ĝin.
— La tubon. Ĝi ŝtopiĝis pro tio… — respondis Ligert kaj kapjesis.
— Ĉu vi ne atendas? — demandis Ligert, kaj eblas, ke li ne sciis.
— Ne. Ĉar se tamen venos la subkaporalo, li ne havos tempon okupiĝi pri mi.
— Absolute ne. Kiam estos la ribelo?
— Eble morgaŭ.
— Ĉu vi iros kun ili?
Tiguer kraĉis.
— …Kial? Mia bofrato nur vivu. Ankaŭ li estas homo. Sed endeponigu la rezervajn tubojn, ĉar oni difektos tiujn du la ribelo.
— Prave.
Fécamp venis. Tiam la skribisto ŝtele foriris. Fécamp ankoraŭ neniam demandis lin, kiu mortgis per la revolvero de Ligert, pro kio li estis sendita al la Skeleta brigado.
Fécamp skribis, ian formularon por la lavejo. Malliberulo enportis slipojn pri tolaĵoj.
Gerard. La bona amiko. Kiu ventumis lin foje, kiam li rompis ŝtonon. Li apenaŭ vivas. Lia malgrasa vizaĝ estas ruĝa.
— Vi, Fécamp. Io estas okazonta.
— Kio?
— Mi ne scias… Sed io okazos. Oni estas maltrankvilaj.
La suno ĵus subiris, kaj la polveroj bruetis en la vespera aerblovo.
El la direkto de la koridoro klakis facilmovaj paŝoj.
La malliberulo foriris. Fécamp bone sciis, ke Colette venas… Longaj ombroj kuŝis sur la planko.
Klaketas la ŝaltilo. Ili staras vidalvide unu kontraŭ la alia.
— Mi venis adiaŭi vin.
— Ŝi etendis sian manon. Fécamp miregis. Honesta homo jam longe, tre longe ne prenis lian manon.
— Mi sentas… tiel,… ke vi havas ian sekreton — diris la virino.
La kondamnito n-ro 63 ridetis.
— Esence mi estus bona homo, se iafoje ne vekiĝus en mi la devigo al krimo. Jam pli frue okazis tiel. Jen estas la klarigo.
— Kial serĉas murdisto ĉiam senkulpigan cirkonstancon por sia boneco?
— Tio erarigas vin, ke laŭ strikta senco de la vorto mi ne estas malbona, kvankam mi faris embuskmurdon. Ĝia kaŭzo estas tio, ke en la vivo ne ekzistas regule dramigitaj karakterojl
— Malbonulo malfacile toleras sian laŭmeritan punon. Vi apenaŭ suferas.
— Mi ne vidas la malbonon tiel terura, kiel ekzemple, kapitano Sirone. Ni malĝuste taksas la realon, kiam ni konsideras la bonon kaj malbonon konstanta valoro. La varmego, la dezerto aŭ la monotonaj tagoj estas neelteneblaj nur kompare kun aliaj cirkonstancoj. La aferoj havas apartan, superan esencon, sendepende de la impresoj, kiujn ni nur limigite perceptas. Kaj tio estas la vera simbolo de ĝia enhavo. Sed ĝi restas eterna sekreto por la homo. Neperceptebla.