- Pański brat, inżynier, jeździł za zarobkiem jeszcze dalej - odezwał się półgłos.
- Zapewne! - przerwał bas. - Czy może i sprowadzał perkaliki z Moskwy? Tu
jest drugi sęk: zabija przemysł krajowy!...
- Ehe! He!... - zaśmiał się ktoś dotąd milczący - to już do kupca nie należy.
Kupiec jest od tego, ażeby sprowadzał tańszy towar i z lepszym zyskiem dla
siebie. Nieprawda?... Ehe! He!...
- W każdym razie nie dałbym trzech groszy za jego patriotyzm odparł bas.
- Podobno jednak - wtrącił półgłos - ten Wokulski dowiódł swego patriotyzmu
nie tylko językiem...
121
- Tym gorzej - przerwał bas. - Dowodził będąc gołym! Ochłonął poczuwszy
ruble w kieszeni.
- O!... że też my zawsze kogoś musimy posądzać albo o zdradę kraju, albo o
złodziejstwo! Nieładnie!... - oburzał się półgłos.
- Coś go pan mocno bronisz?... - spytał bas posuwając krzesłem.
- Bronię, bom trochę o nim słyszał - odpowiedział półgłos.- Furmani u mnie
niejaki Wysocki, który umierał z głodu, nim Wokulski postawił go na nogi...
- Za pieniądze z dostaw w Bułgarii!... Dobroczyńca!...
- Inni, panie, zbogacili się na funduszach narodowych i - nic. Ehe! He!...
- W każdym razie ciemna to figura - zakonkludował dychawiczny. - Rzuca się w
prawo i w lewo, sklepu nie pilnuje, perkaliki sprowadza, szlachtę jakby chciał
naciągnąć...
Ponieważ chłopiec sklepowy w tej chwili przyniósł im nowe butelki, więc
wymknąłem się po cichu. Nie wmieszałem się do tej rozmowy, gdyż znając
Stacha od dziecka, mógłbym im powiedzieć tylko dwa wyrazy: „Jesteście
podli...”
I to wszystko gadają wówczas, kiedy ja drżę z obawy o jego przyszłość, kiedy
wstając i kładąc się spać pytam: „Co on robi? po co robi? i co z tego
wyniknie?...” I to wszystko gadają o nim dziś, przy mnie, który wczoraj
patrzyłem, jak dróżnik Wysocki upadł mu do nóg dziękując za przeniesienie do,
Skierniewic i udzielenie zapomogi...
Prosty człowiek, a jaki uczciwy! Przywiózł ze sobą dziesięcioletniego syna i
wskazując na Wokulskiego mówił:
- Przypatrzże się, Pietrek, panu, bo to nasz największy dobrodziej...Jakby kiedy
zechciał, żebyś. sobie uciął rękę dla niego, utnij, a jeszcze mu się nie
wywdzięczysz...
Albo ta dziewczyna, która pisała do niego od magdalenek: „Przypomniałam
sobie jedną modlitwę z dziecinnych czasów, ażeby modlić się za pana:..”
Oto ludzie prości, oto dziewczyny występne; czyliż oni i one nie mają więcej
szlachetnych uczuć aniżeli my, surdutowcy, po całym mieście chwalący się
cnotami, w które zresztą żaden z nas nie wierzy. Ma Staś rację, że zajął się
losem tych biedaków, chociaż... mógłby się nimi zajmować w sposób trochę
spokojniejszy...
Ach! bo trwożą mnie jego nowe znajomości...
Pamiętam, w początkach maja wchodzi do sklepu jakiś bardzo niewyraźny
jegomość (rude faworyty, oczy paskudne) i położywszy na kantorku swój bilet
wizytowy, mówi dosyć połamanym językiem:
- Proszę powiedzieć pan Wokulski, ja będę dziś siódma...
I tyle. Spojrzałem na bilet, czytam: „Wiliam Colins, nauczyciel języka
angielskiego...” Cóż to za farsa?... Przecie chyba Wokulski nie będzie uczył się
po angielsku?...
Wszystko jednak zrozumiałem, gdy na drugi dzień przyszły telegramy o...
zamachu Hödla...
122
Albo inna znajomość, jakaś pani Meliton, która zaszczyca nas wizytami od
chwili powrotu Stasia z Bułgarii. Chuda baba, mała, trajkocze jak młyn, a
czujesz, że mówi tylko to, co chce powiedzieć. Wpada. raz, w końcu maja:
- Jest pan Wokulski? Pewno nie ma, spodziewam się... Wszak mówię z panem
Rzeckim? Zaraz to zgadłam... Co za piękna neseserka!... drzewo oliwkowe,
znam się na tym. Niech pan powie panu Wokulskiemu, ażeby mi to przysłał, on
wie mój adres, i - ażeby jutro, około pierwszej, był w Łazienkach...
- W których, przepraszam? - spytałem, oburzony jej zuchwalstwem.
- Jesteś pan błazen... W królewskich! - odpowiada mi ta dama.
No i cóż!... Wokulski posłał jej neseserkę i pojechał do Łazienek. Wróciwszy
zaś stamtąd, powiedział mi, że... w Berlinie zbierze się kongres dla zakończenia
wojny wschodniej... I kongres jest!...
Taż sama jejmość wpada drugi raz, zdaje mi się, pierwszego czerwca.
- Ach! - woła - cóż to za piękny wazon!... z pewnością francuska majolika, znam
się na tym... Powiedz pan panu Wokulskiemu, ażeby mi go przysłał, i... (tu
dodała szeptem) i... powiedz mu pan jeszcze, że pojutrze około pierwszej...
Gdy wyszła, rzekłem do Lisieckiego:
- Załóż się pan, że pojutrze będziemy mieli ważną polityczną wiadomość.
- Niby trzeciego czerwca?... - odparł śmiejąc się.
Proszę sobie jednak wyobrazić nasze miny, kiedy przyszedł telegram
donoszący... o zamachu Nobilinga w Berlinie!... Ja myślałem, że padnę trupem,
Lisiecki od tej pory zaprzestał już nieprzyzwoitych żartów na mój rachunek i co
gorsze, zawsze wypytuje mnie o wiadomości polityczne...
Zaprawdę! strasznym nieszczęściem jest wielka reputacja. Ja bowiem od chwili,
kiedy Lisiecki zwraca się do mnie jako do „poinformowanego”, straciłem sen i
resztę apetytu...
Cóż dopiero musi się dziać z moim biednym Stachem, który utrzymuje ciągłe
stosunki z tym panem Colinsem i z tą panią Melitonową...
Boże miłosierny, czuwaj nad nami!...
Już kiedym się tak rozgadał (dalibóg, robię się plotkarzem), więc muszę dodać,
że i w naszym sklepie panuje jakiś niezdrowy ferment. Oprócz mnie jest
siedmiu subiektów (czy kiedy marzył o czymś podobnym stary Mincel!), ale -
nie ma jedności. Klejn i Lisiecki, jako dawniejsi, trzymają tylko z sobą, resztę
zaś kolegów traktują w sposób nie powiem pogardliwy, ale trochę z góry. Trzej
zaś nowi subiekci: galanteryjny, metalowy i gumowy, znowu tylko z sobą się
wdają, są sztywni i pochmurni. Wprawdzie poczciwy Zięba chcąc ich zbliżyć
biega od starych do nowych i ciągle im coś perswaduje; ale nieborak ma tak
nieszczęśliwą rękę, że antagoniści po każdej próbie godzenia krzywią się na
siebie jeszcze szkaradniej.
Może gdyby nasz magazyn (z pewnością jest to magazyn, a w dodatku
pierwszorzędny magazyn!), otóż gdyby on rozwijał się stopniowo, gdybyśmy co
rok przybierali po jednym subiekcie - nowy człowiek wsiąknąłby między
starych i istniałaby harmonia. Ale jak od razu przybyło pięciu ludzi świeżych,
123
jak jeden drugiemu często gęsto wchodzi w drogę (bo w tak krótkim czasie nie
można ani towarów należycie uporządkować, ani każdemu określić sfery jego
obowiązków), jest naturalnym, że muszą wyradzać się niesnaski. No, ale co ja
mam się wdawać w krytykę czynności pryncypała i jeszcze człowieka, .który
ma więcej rozumu aniżeli my wszyscy...
W jednym tylko punkcie godzą się starzy i nowi panowie, a nawet pomaga im
Zięba, oto: jeżeli chodzi o dokuczenie siódmemu naszemu subiektowi -
Szlangbaumowi. Ten Szlangbaum (znam go od dawna) jest mojżeszowego
wyznania, ale człowiek porządny. Mały, czarny, zgarbiony, zarośnięty, słowem
- trzech groszy nie dałbyś za niego, kiedy siedzi za kantorkiem. Ale niech no
gość wejdzie (Szlangbaum pracuje w wydziale ruskich tkanin), Chryste
elejson... Kręci się jak fryga; dopiero co był na najwyższej półce na prawo, już
jest przy najniższej szufladzie na środku i w tej samej chwili znowu gdzieś pod
sufitem na lewo. Kiedy zacznie rzucać sztuki, zdaje się, że to nie człowiek, ale
machina parowa; kiedy zacznie rozwijać i mierzyć, myślę, że bestia ma ze trzy
pary rąk. Przy tym rachmistrz zawołany, a jak zacznie rekomendować towary,
podsuwać kupującemu projekta, odgadywać gusta, wszystko niezmiernie
poważnym tonem, to słowo honoru daję, że Mraczewski w kąt!... Szkoda tylko,