– Безумоўна, радая буду пабачыцца, сустрэнемся ў Лазняках. Я збяру вам што-небудзь у дарогу.
– Дзякую сардэчна за гасціннасць, – сказаў Тадзік, пацалаваў ёй руку на развітанне, усхвалявана забілася сэрца, хацелася затрымаць яе пальцы ў сваіх і не адпускаць ніколі, але ён перасіліў сваё жаданне.
У двары Руткоўскі ўжо завёў машыну, сядзеў за рулём, прыкрыкнуў на Тадзіка:
– Дзе ты там?
– Вы не развіталіся з гаспадыняю, – нагадаў ад’ютант.
– Няма часу, даруе…
– А калі не даруе?
– Пакліч яе!
– Зараз выйдзе сама. Я папярэдзіў…
– Добра, пачакаем…
Маёр выгнаў машыну з двара. У гэты час з’явілася на ганку Ванда з валізкаю, падышла да машыны, аддала Тадзіку паклажу, пажадала шчаслівага шляху, памахала рукою на развітанне. Руткоўскі нават не выйшаў з машыны, не падзякаваў, што вельмі абурыла Тадзіка. "Камандзір і ёсць камандзір! Звык карыстацца падначаленымі. Але ж Ванда – не яго падначаленая, магла адмовіць і не прыняць кватарантаў, магла наогул здаць нкусаўцам, – абурана падумаў Тадзік. – А яна карміла, абмывала, даглядала нас столькі часу. І такая няўдзячнасць з боку маёра! Гэта проста недаравальна. Добра, што я паспеў падзякаваць". Успомніў яе мяккую і цёплую руку – і пяшчота разлілася па целе.
Ехалі да пушчы даўгавата, потым звярнулі на лясную дарогу, прашытую карэннем дрэў, ад чаго машыну неміласэрна трэсла. Руткоўскі час ад часу пытаў у сувязнога, куды звярнуць і замаўкаў, яму не трывалася ўбачыць сваіх жаўнераў. Селішчы аб’язджалі кругаля, вялікіх дарог пазбягалі, каб не сустрэцца з якімі пільнымі вайсковымі патрулямі ці нкусаўцамі. Нарэшце дарога скончылася, маёр спыніў машыну, спытаў:
– Далей не праедзем?
– Толькі пешкі.
– Шкада. У такім разе трэба прыхаваць самаход, нам ён яшчэ спатрэбіцца.
Хлопцы ламалі яловае голле і прыкідвалі ім машыну, пакуль яна не знікла пад зялёнаю сховаю.
– Выдатна, а цяпер вядзі на базу... – загадаў маёр Гілю.
Першымі іх сустрэлі вартавыя, узрадавана адрапартавалі камандзіру, што ахоўваюць лагер. Ён прыняў рапарт, аддаў чэсць, усміхнуўся, абняў жаўнераў, спытаў:
– Як вы?
– Выдатна, пан маёр.
– Працягвайце службу.
Перад уваходам у лагер Руткоўскі прапанаваў:
– Давайце, хлопцы, я прыкінуся нямоглым, а вы вядзіце мяне пад рукі.
Ён павіс на плячах Тадзіка і Гіля, а тыя валаклі яго з сумнымі тварамі, усім сваім выглядам паказваючы, што здарылася бяда. Жаўнеры выбеглі насустрач, абступілі маёра, нехта крыкнуў:
– Камандзір паранены! Санітараў сюды!
У гэты момант Руткоўскі выпрастаўся, усміхнуўся. Усе зразумелі, што камандзір пажартаваў і радасна пачалі вітаць яго.
– Стройся, – скамандаваў ён і радасна абвёў вачамі сваю брыгаду, хоць і парадзелую, але боездольную. – Дзе Бусел? – спытаў ён першага камандзіра аддзялення, які трапіў на вочы.
– Паручнік Бусел загінуў.
– Як такое магло здарыцца?
– У сутычцы з чырвонымі пан паручнік быў цяжка паранены і памёр на руках жаўнераў.
– Шкада, добры быў афіцэр. Вечная яму памяць, зямля пухам і царства нябеснае. А цяпер усім вольна.
З гэтага дня пачалося новае жыццё жаўнераў. Дробнымі гуртамі яны выходзілі на вялікія дарогі, сядзелі ў засадах, забівалі савецкіх вайскоўцаў, прыносілі трафеі: зброю, дакументы і вопратку забітых. Хутка гэтага дабра набралася даволі, што акаўцы маглі пераапранацца ў адзенне чырвонаармейцаў і хадзілі па мястэчках і гарадах, аббіралі крамы, рабавалі насельніцтва. Пра ўсё здзейсненае дакладвалі Каэтану Руткоўскаму. Ён моўчкі прымаў рапарты, іншы раз хваліў жаўнераў за асабліва дзёрзкія налёты, іншы раз нічога не казаў, а проста адсылаў людзей адпачываць. Тадзік на такія аперацыі не выязджаў. Быў увесь час пры штабе, што яму ўжо даволі надакучыла, хацелася і самому браць удзел у нейкай важнай аперацыі. Пра гэта ён сказаў Руткоўскаму, які абыякава зірнуў на ад’ютанта і прамовіў:
– У цябе, Базан, пасада такая – быць увесь час каля камандзіра. А калі яна табе не падабаецца, дык я цябе пашлю на кухню дапамагаць кухару.
– Ну, што вы такое кажаце, пан маёр? Я хачу ваяваць, а не бульбу абіраць.
– Ты пры штабе, тут тваё месца. Паглядзі на карту. Ведаеш, дзе праходзіць "лінія Керзона"?
– Прыкладна…
– Хм, прыкладна ён ведае! Гэта цяпер новая мяжа паміж СССР і Польшчай! Забудзь пра Крэсы! Тое, за што мы ваявалі, праглынуў вялікі драпежнік. Не ведаю, дзе магілы бацькоў, а мо яны яшчэ дажываюць век у сібірскай тайзе. Не ведаю, дзе магіла брата, недзе кінулі яго ў роў каля Брэста. Ніколі мне не вярнуць ягоную спадчыну – маёнтак Руту. Былое скончылася назаўсёды. Заўтра выступаем і рухаемся на нашу гістарычную радзіму за "лінію Керзона". Ідзі і перадай гэта брыгадзе, няхай пакуюць рэчы. І сам збірайся.