– Добры дзень, пан Каэтан. Я вам сняданак прынесла.
– Добра, – буркнуў ён. – Прынясі мне расолу ці квасу, нешта галава баліць.
– Прынясу, пане, толькі хачу спытаць, ці не сорамна вам хлусіць? Што вы з маёю дачкою зрабілі?
– Якая дачка? Нічога не помню… П’яны моцна быў…
– Маладая служанка, якая вячэру ўчора прыносіла…
– Нічога не помню…
– Паглядзіце на пасцель, там крывавыя плямы. Гэта сведчанне цнатлівасці маёй дачкі, якую вы… – Юхімка заплакала.
Каэтан азірнуўся на пасцель, і абурана сказаў:
– Ты хіба не разумееш, што пану нельга паказваць такую брыдоту? Замяні зараз жа ўсё! Прэч! Якое нахабства! Сама падсылае мне дзеўку, а потым яшчэ папракае. Скажы дзякуй, што не выкінуў яе праз акно на мароз! Якое паскудства!
Юхімка ціха выйшла з пакоя, дакараючы сябе за наіўнасць: "Пайшла ў паноў праўды шукаць! Ды ў іх толькі хваробу на галаву знойдзеш! Каб вы спрахлі! Каб вам нашы слёзы крывёю адліліся…"
26
Пасля палудня Юхімка паклікала Тадзіка да пана Руткоўскага, які сустрэў яго ў сваім кабінеце ветліва, адразу прапанаваў сесці. У пакоі быў яшчэ адзін малады пан.
– Калі ласка, Каэтан, пазнаёмся, гэта Тадэвуш Сапранецкі з-пад Беластока. Дапамагае мне пакуль па гаспадарцы, браў удзел у адной акцыі, быў паранены, – сказаў пан Руткоўскі.
– Вельмі прыемна, – адказаў дзяцюк і моцна, быццам выпрабоўваючы, паціснуў Тадэвушаву руку.
– Гэта мой малодшы брат, паручнік Каэтан Руткоўскі, табе лепш запомніць ягоную клічку Парушына і звычайна гэтак звяртацца да яго пры якой патрэбе.
– Зразумеў, – адказаў Тадзік.
– Як твая рука? – спытаў гаспадар кабінета.
– Зажыла.
– Гатовы зноў далучыцца да барацьбы?
– Даўно чакаю.
– У хуткім часе нам належыць правесці адну вельмі складаную і важную аперацыю, ты маеш магчымасць узяць у ёй удзел, – працягваў пан Руткоўскі.
– Буду ўдзячны, калі даверыце мне якую справу, – усхвалявана адказаў Тадзік, баючыся, што раптам паны перадумаюць.
– А стараляць гэты хлопец умее? – спытаў Каэтан у брата.
– Не ведаю, але зброю мае.
– Хадзіў некалькі разоў у лес сам, страляў, ды шкада патронаў. У мяне іх амаль не засталося.
– Патронаў я табе дам. Чакай і рыхтуйся, па цябе прыйдуць у хуткім часе, – папярэдзіў Руткоўскі-старэйшы.
– Дзякую, – радасна адказаў Тадзік, бачачы, што яго сапраўды далучаюць да нейкай вельмі важнай справы. – Дык я пайду?
– Мо з намі каву пап’еш?
– Дзякую, пан Руткоўскі, вы даўно не бачыліся з братам, не буду вам замінаць.
– Што праўда, то праўда, маем пра што пагутарыць.
Тадэвуш развітаўся і ўзрадаваны паспяшаў за дзверы. Найперш ён накіраваўся ў свой пакойчык, узяў пісталет, паклаў у кішэню і падаўся ў лес. У двары сустрэў Альберта, які зграбаў са сцежак снег, што насыпаўся за ноч.
– Мо памагчы, – спытаў хлопец у аканома.
– Не трэба, сам люблю пагрэбціся на марозе, добра ўзбадзёрвае. А ты куды?
– Прагуляюся да лесу.
– Глядзі, каб ваўкі не з’елі. Усю ноч вылі.
– Ваўкі, як сапраўдныя рабаўнікі, працуюць ноччу, а ўдзень адпачываюць.
– Я пра тых ваўкоў, што на дзвюх нагах.
– Пра савецкіх партызанаў?
– Пра іх… Яны палякаў не надта любяць, а калі дазнаюцца, што ты з Руты, дык невядома, як зрэагуюць.
– Пан Альберт, дазвольце ўзяць вашы лыжы.
– Бяры, але будзь асцярожны, не паламай. Па ваенным часе такую цацку не купіш, хіба толькі ў вайскоўцаў на што выменяеш.
Тадэвуш падзякаваў, пайшоў у падсобку, узяў лыжы, вынес іх за вароты, прымацаваў да ботаў і радасна паімчаў з ветрам да лесу. Праўда, ад шырокіх узмахаў параненая рука пабольвала, але ён не звяртаў увагі. Лес чарнеў наперадзе, клікаў таямнічаю сховаю, абяцаў цікавыя сустрэчы з даверліваю вавёркаю ці звонкаю сініцаю. Раней некалькі разоў Тадзік наведваўся сюды, але далёка не заходзіў, нейкі прытоены страх утрымліваў яго на ўскраіне. Яліны з пышнымі лапамі, упрыгожаныя снегам, здаваліся пекнымі паненкамі, якія завіталі на баль і напружана чакалі тае хвіліны, калі нарэшце зайграюць музыкі, каб распачаць вясёлае кружэнне. Лясныя шаты, як надзейнае сховішча, прымалі чалавека, гатовыя акрыць яго ад ліха. У гэтай заспакоенасці і ледзь чутным гуле (лес ніколі не маўчыць), чулася тонкае птушынае ціўканне. Шкада было парушаць гэты лад, аднак Тадэвуш прыцэліўся ў самую вяршыню елкі і стрэліў. Здаецца, трапіў, бо куля атрэсла снег з галін. Другую кулю паслаў у шышку, што была трохі ніжэй, але куля прасвістала міма, збіла снежную шапку з галіны, а шышку не кранула. Засталася апошняя куля, але яе Тадэвуш пашкадаваў, пакінуў на ўсялякі выпадак, развярнуўся і паціху, абмінаючы юныя дрэўцы падлеску, накіраваўся зноў у Руту не па ўласнай лыжні, а па цаліку. Падабалася яму пакідаць свежы след на снезе, каб яшчэ каму захацелася прайсціся гэтаю часоваю дарогаю. Вярнуўся пад вечар, трохі стомлены, але разгарачаны, ружовашчокі, зайшоў на кухню, каб папіць гарачай гарбаты, застаў там Юхімку і Веру, павітаўся, спытаў: