На стук азвалася жанчына:
– Чаго вам?
– Адчыніце цётка, – сказаў Сяргей, – справа ёсць.
– У вас што справа, што злева – усё аднолькава, гаспадар спіць, кажыце, што трэба?
– Дык гаспадар нам і трэба. Мужчыны яго клічуць да Панцялея Леўчука, сабраліся там, нешта вырашаюць.
– Пачакайце, зараз пабуджу.
Жаночы твар знік за шыбаю, а Сяргей задаволена сказаў:
– Здаецца, угаварылі цётку.
Сапраўды, праз колькі хвілін выйшаў мужчына гадоў сарака з гакам, спытаў:
– Што вам, хлопцы, трэба?
– Клічуць цябе, дзядзька Цімох, мужыкі да Панцялея.
– Чаго гэта раптам? – насцярожыўся гаспадар.
– Не ведаю, нейкая тэрміновая справа.
– А ты чый?
– Антолі Клімчуковай сын, – адказаў Сяргей, як бы правяраючы, ці помняць яго тут.
– Дык казалі, што ты некуды быццам прапаў…
– Было, прападаў, а цяпер знайшоўся. Годзе размовы разводзіць. І не думай, дзядзька, уцякаць, мой аўтамат спраўна працуе, – папярэдзіў Удод Цімоха, нацэльваючы на арыштаванага рулю.
Цімох спрабаваў па дарозе даведацца, дзеля чаго сабраўся гурт у Панцялея, але Сяргей коратка адказаў:
– Сам усё ўбачыш. Я птушка малая, мне арлы пра свае задумы не кажуць.
– Дык вы якія: чырвоныя, белыя ці зялёныя?
– У цемры ўсе шэрыя, – аджартаваўся Сяргей. – Ты, дзядзька, паводзіш сябе, як цікаўная баба, мянташыш языком абы-што. Лепш глядзі, каб у багну не ўваліцца.
Калі падыходзілі да хутара Панцялея, пачулі два стрэлы. Ажно прыселі ўсе ад нечаканасці, пастаялі, прыслухаліся да крокаў. Нарэшце разгледзелі постаці Варнака і Голуба, пачакалі, пакуль тыя падышлі блізка.
– Ты страляў? – спытаў яго Сяргей.
– Я, а табе што? – адказаў Варнак.
– Нічога, проста падумаў, мо зноў на партызанаў напароліся. Не ведаў, што рабіць.
– Уласа застрэліў…
– Навошта? – здзівіўся Сяргей.
– Так атрымалася. Ён кінуўся ўцякаць – я і паклаў яго навечна…
– Мо і дарма?
– Не дарма, атаман казаў, што ўсе яны на партызанаў працавалі, твайго брата выдалі. Маю сям’ю з-за гэтых камітэтчыкаў вывезлі да белых мядзведзяў.
– Ну, калі так, дык што ж…
– Хлопцы, адпусціце мяне, – падаў голас Цімох.
– Ідзі ў хату, там з табою разбяруцца, – жорстка адказаў Варнак. – Бач, які ласкавы стаў, як ягня, а сам воўк ваўком.
– Ды што я вам зрабіў?
– Партызанам дапамагаў? Дапамагаў!
– Ды ў нас з кожнага хутара ўсе кормяцца, хто са зброяй прыходзіць. Ці можа бедны чалавек супрацьстаяць гвалту? І ніхто не цікавіцца, што будзе з намі пасля такога наведвання.
– Маўчаць! Ідзі і не азірайся! – прыкрыкнуў Варнак.
Цімох абразу стрываў, пасунуўся да хаты, патупаў на ганку, быццам цягнуў час. Салавей адчыніў дзверы і падштурхнуў яго плячом, каб хутчэй заходзіў у сенцы.
48
На Цімоха ад страху напала здранцвенне, ледзьве ногі перастаўляўючы ўвайшоў у хату, убачыў там яшчэ аднаго хутаранца Нупрэя Беразняка. Следам за імі пераступіў парог Сяргей, прасунулі галовы ў праём дзвярэй Варнак, Салавей і Голуб.
– Вось, атаман, я прывёў яго, – сказаў Сяргей.
– Добра, зараз будзем разбірацца. А дзе Улас? – спытаў Ціт.
– Застрэлі я яго пры спробе ўцячы, – абыякава азваўся Варнак.
– На смерць забіў ці толькі параніў і адпусціў?
– На смерць, я праверыў.
– Дзе пакінуў?
– Ды тут, зусім блізка, каля хутара ляжыць.
– Ну, няхай адпачне пасля цяжкай працы на чырвоных.
– Ці тых прывялі? – звярнуўся Ціт да Панцялея.
Той у адказ пацвердзіў кіўком галавы, што гэта менавіта тыя людзі.
– Што ж, справа зроблена, вядзіце, хлопцы, гэтых здраднікаў на двор, каб не паскудзілі чалавеку хату, – загадаў Ціт.
Страшная здагадка адкрылася Сяргею. Яны ішлі распраўляцца з Панцялеем, а той адвёў ад сябе бяду, назваў імёны трох суседніх хутаранцаў, адзін ужо забіты, астатніх тое ж самае чакае. А яму, даносчыку, нічога не пагражае, выйшаў сухі з вады. Вось табе і добрыя суседзі! Мо і чарку калі бралі на свята разам, і ў працы пасаблялі адзін аднаму, а калі пагроза смерці навісла, дык усе ворагамі сталі.
Цімоха і Нупрэя паставілі ля плота, Ціт і Салавей спыніліся насупраць, астатнія казакі назіралі збоку.
– Імем Самастойнай Украінскай дзяржавы і яе вялікага народа прыгаворваю здраднікаў да пакарання смерцю, – сказаў Камар і першы стрэліў у Цімоха з пісталета тры разы, Салавей разрадзіў вінтоўку ў Нупрэя.
Расстраляныя моўчкі пападалі. У цемры не было відно крыві, не чуліся стогны.
– Справа зроблена, – задаволена сказаў Ціт.