Аб мясцовай апрацоўцы каляровых металаў сьведчаць нарыхтоўкi[83] i бракаваныя вырабы. У значнай колькасьцi знайдзены злiткi, абломкi i абрэзкi бронзы i iншых каляровых металаў, а таксама бронзавага дроту. На Малым Замку такiх знаходак было каля 150, на Замкавай гары больш за 60. Памеры i форма iх разнастайныя: ад дробных застылых кропель i абрэзкаў металу да буйных пласцiнак, злiткаў i скруткаў дроту[84]. Сыравiна для вырабу срэбных вырабаў сустракаецца адзiнкава. Адзначым срэбны злiтак у выглядзе лентападобнага бранзалета з дзяцiнца Замкавай гары. Аналогii яму маюцца ў скарбе XI ст. з Ладургi (Латвiя) i пахаваннi залатара XII ст. у магiльнiку Граўжай Лiтоўскай ССР[85]. Зрэдку сустракаюцца абломкi срэбных рубленных грыўнаў[86]. Сляды работы з золатам захавалiся толькi на Малым Замку. Там мела месца выплаўка гэтага металу, аб чым сведчыць запаўненне тыглю, аб якiм успамiналася, i кропля золата весам 5,4 грама. Аб выкарыстаннi золата для вырабу нелiтых вырабаў сведчаць асобныя знаходкi золата i яго абломкi[87].
У лабараторыi археалагiчнай тэхналогii ЛАIА зроблены хiмiчны аналiз разнастайных знаходак, связаныя з залатарствам Наваградка. Матэрыялы Малага Замка аналiзаваў Д.В. Навумаў, а Замкавай гары В.А. Галiбiн. З пяцi тыгляў Малага Замка ў запаўненнi чатырох аказалiся металы з меднай асновай i з розным дамескам волава, свiнца i цынку. Аналiз золата, што знойдзена ў пятым тыглi, паказаў, што гэта быў двухкампанентны сплаў золата i срэбра, састаўлены, прыкладна, у аднолькавых суадносiнах, з незначным дамескам іншых элементаў. Аплаўленыя кавалкi металу аказалiся па хiмiчным складзе блiзкiя металу тыгляў. Такiм чынам, можна заключыть, што ў Наваградку перапрацоўвалi i пераплаўлялi металы рознага хiмiчнага складу — медзь, сплавы медзi з волавам, свiнцом i цынкам, а таксама золата са срэбрам. Сярод 55 прааналiзаваных вырабаў, шмат якiя па сваім хiмiчным складзе аказалiся блiзкiя да металу ў тыглях i аплаўленых кавалках. Разам з тым сустракалiся вырабы з даволi складаным хiмiчным складам. Па заключэнню Д.В. Навумава, майстэрнi на тэрыторыi Малага Замка былi невялiя. Тут выраблялi прадметы побыту i ўпрыгожаннi, переплаўляючы выйшаўшыя з абiходу рэчы. Iзноў атрыманыя вырабы не заўсёды супадалi з тымi, якiя iшлi на пераплаўку, што надае iм незвычайнасьць хiмiчнага складу.
Хiмiчны аналiз зроблены для 40 знаходак з Замкавай гары. Вельмi цiкавае заключэнне В.А. Галiбiна аб тым, што 26 з iх, у тым лiку ўсе матрыцы, злiтак, а таксама культавыя вырабы былi з аднаго сплаву алавянiстай бронзы. Iх адрознiвае таксама падабенства iншых прымесяў — свiнцу, цынку i iнш., што дазваляе мяркаваць аб адным паходжаннi гэтых рэчаў.
У выніку раскопак вядома каля 600 знаходак з каляровых i шляхетных металаў, якія можна звязвать з мясцовым рамяством. На Малы Замак iх прыходiцца 412, на Замкавую гару 158, а на акругу каля 50. Вышей разглядалiся iнструменты, прылады працы, нарыхтоўкi i адходы вытворчасьці. Вырабы, што зроблены ў Наваградку i адносяцца да гандлю i духоўнага жыцьця, будуць характэрызаваны ў адпаведных главах. Зараз жа гутарка пойдзе аб упрыгожваннях i прадметах убору i бытавых вырабах, якiя можна разглядаць як прадукцыю наваградскiх рамеснiкаў.
Наiбольш шматлiкай катэгорыяй знаходак з’яўляюцца ўпрыгожваннi i прадметы ўбора (больш за 260). На Малым Замку такіх знайдзена 187, на Замкавай гары 26, у акрузе больш за 50. Пераходзiм да iх разгляду.
Павязка са срэбраных пазалочаных бляшак (12 экзэмпляраў). Аб гэтых бляшках, цiснёных з матрыцы Замкавай гары, успамiналася вышэй. Яны знайдзены на чэрапе жаночага касьцяка, адкрытага на могiлках Малага Замка. Падобныя бляшкi вядомыя ў Панямонні, у магiльнiку Дварчаны Скiдзельскага раёна Гродзенскай вобласьцi, дзе яны таксама ляжалi на чэрапе жаночага пахавання[88].
Паўкольцы ад ачельля (2 экзэмпляры). На Замкавай гары знайдзены бронзавыя бракаваныя паўкольцы. Знешняя паверхня iх аформлена ў выглядзе паўшароў, аддзеленых на адным з паўкалец паяскамi, “пад зернь”. Даследчык гэтых знаходак В.А. Назарэнка, лiчыць iх часткай ачэльля i мяркуе, што прататыпам для iх маглi служыць “аграфы” скарбу, што знайдзены ў Полацкай зямлi. Разам з тым, наваградскiя знаходкi блiзкiя дужкам кiеўскiх ачэльляў[89].
Вiсочныя (скроневыя) кольцы (46 экзэмпляраў). Характерны 9 бронзавых i срэбных кольцаў са спiральным завiтком, знайдзеныя ў першапачаковым паселiшчы Малага Замка i навагрудскім магiльнiку. У апошнім, акрамя целых экзэмпляраў, знайдзены i абломкi падобных калец. На тэрыторыi Беларусi такiя кольцы вядомыя ў курганным магiльнiку старажытнага Iзяслаўля. Вiсочныя кольцы са спiральнымi завiткамi цiкавыя сваім падабенствам з агульнаславянскiмi ўпрыгожваннямi трэцяй чвэрцi i канца 1 тысячагоддзя н.э.[90]
Палутараабаротныя кольцы з бронзы i срэбра (19 экзэмпляраў). Гэтыя ўпрыгожваннi былi распаўсюджаны ў Наваградку напрацягу ўсяго старажытнарускага перыяду i з’яўлялiся наiбольш частымi ўпрыгожваннямi жыхароў акругi. У заходнерускiх гарадах такiя кольцы вядомыя ў Гродне i Бярэсьцi[91].
Пярсьцёнкападобныя вiсочныя кольцы з зыходзячымiся канцамi (10 экзэмпляраў) зроблены з бронзы i таксама пабытавалi напрацягу ўсяго старажытнарускага перыяду як у Наваградку, так i ў ваколіцы. Гэтыя шырока распаўсюджаныя вырабы ў заходнерускiх гарадах рэдкiя. Аналогii iм у цiкавых для нас гарадах паходзяць з Бярэсьця[92].
Кольцы з крукападобнымi канцамi (2 экзэмпляры). Бронзавыя. Знайдзены ў раннім паселiшчы Замкавай гары i ў наваградскім магiльнiку. Такiя ж сустракаюцца ў магiльнiку Iзяслаўля (пад Мiнскам)[93].
Кольцы з завязанымi канцамi (2 экзэмпляры). Бронзавыя. Знайдзены толькi ў магiльнiку Гардзiлоўка 1. Паралелi вядомыя ў магiльнiку Iзяслаўля i ў Полацку[94].
Кольцы з напускнымi пацеркамi, апошнiя не захавалiся (2 экзэмпляры)[95]. Характэрныя старажытнарускiя ўпрыгожваннi.
Кальцо, аплеценае бронзавым дротам. Падобна да знаходкі ў магiльнiку ў Iзяслаўлі[96].
Завушнiца залатая драцяная гнутая[97]. Аналогii невядомыя.
Прывеска-крын срэбная, цiснёная з мясцовай матрыцы. Разгледжана вышэй.
Пацеркi залатыя (9 экзэмпляраў). За выключэннем адной знайдзены на Малым Замку. Па форме - бiканічныя, авальныя, шарападобныя. Даўжыня альбо дыяметр 5-8 мм. Адна пацерка прымацавана на залатым дроціку, другая да залатога ланцужка. Вытворчасьць iх адзначана ў пабудове 10, дзе побач з iнструментамi залатара знайдзены лiставое золата i мiнiяцюрны залаты шарык[98].
Бубеньчыкi бронзавыя (17 экзэмпляраў). У ваколіцы знайдзены толькi ў магiльнiку каля в. Суляцiчы. Дыяметр бубеньчыкаў 0,7 - 1,5 см. Чатыры з iх маюць крыжападобную прорезь. Астатнiя шчылепадобную. Тулавы бубеньчыкаў са шчылепадобнай прорэзьзю часам упрыгожаны нарэзкай[99].
Гузікi бронзавыя (18 экзэмпляраў). Дыяметр iх рэдка перавышае 0,5 см. Знайдзены гузікi, адлiтыя ў формачцы на тэрыторыi Малага Замка[100]. Бубеньчыкi i гузікi надзвычай папулярныя вырабы Старажытнай Русi. У гарадах на тэрыторыi Беларусi вядомыя ў Полацку, Ваўкавыску i Мiнску. У апошнім знайдзена не меньш за 200 формачак для адлiўкi гузікаў[101].
Прывескi бронзавыя (9 экзэмпляраў). Пяць з iх памерамi 1,2-3,5 см., прадстаўлены трапецэпадобнымi арнаментаванымi цісненнямi i гравiроўкай. Мяркуючы па нарыхтоўкам з Малага Замка, прывескi былi каваныя. Трапецэпадобныя прывескi — традыцыйныя ўпрыгожваннi жыхароў Прыбалтыкi, нярэдкiя ў гарадах Заходней Русi. Вялікім прывескам Наваградка даволі блiзкая знаходка з Лукомля[102].
Манетападобныя прывескi (2 экзэмпляры). Знайдзены ў адной пабудове, маюць дыяметр 3 см. На адной прывесцы выява сямiпялёсткавай разеткі, другая з геаметрычным арнаментам. Такiя прывескi па арнаменту блiзкiя знаходкам з Гродна i Полацка. У апошнім, а таксама ў Ваўкавыску знайдзены формачкi для адлiўкi манетападобных прывесак[103].
Фiгурны стрыжань даўжынёй 5,5 см. з адтулiнай, верагодна, з’яўляўся часткай булаўкi з кольцавой галоўкай, падобнай да знаходак з Ваўкавыска i Бярэсьця[104]. Адзначым таксама лiтую бронзавую дыскападобную прывеску з вушкам (дыяметрам 2 см.). Да мясцовых вырабаў златакавальства трэба далучыць частку залатога авальнага медальёна (даўжынёй 1 см.), запоўненага па вызначэнню Т.I. Макаравай чырвонай i зялёнай перегародчатай эмальлю. Гэта знаходка паходзiць з пабудовы 10 Малага Замка i знайдзена разам з залатымi пацеркамi i адходамi вытворчасьці[105].