- Вы чаго прысталі?! - закрычаў Вусаціха, але і сам убачыў, што дубок вось-вось сутыкнецца з чоўнам. - Я табе зараз пыку начышчу!
«Гэта так?!» - мільганула ў галаве Яся, і ён так грабянуў, што човен яшчэ больш наблізіўся на ход дубка.
- Куды! - зароў прыстаў, але было позна.
Ясеў човен апынуўся папярок ходу дубка. Сяляне забілі вёсламі па вадзе, каб не ўрэзацца...
- Хам! Арыштую! - роў прыстаў.
- Пане прыстаў! - заявіў Кавалец. - У мяне маці - шляхцянка.
- Я на спіне выцырую тваё шляхецтва! Дубцамі! - роў прыстаў.
«Раві, раві, - думаў Ясь. - Пакуль размінёмся - не адна хвіліна пройдзе...»
І напраўду, уцекачам можа якраз хвіліны не хапіць, каб схавацца ў прыбярэжнай лазе, выпхацца дзе да берага... Па сушыні ўцякаць - не па вадзе.
Дубок аб'ехаў човен і, трэба ж, зачапіўся за вяроўчыну, за якую быў навязаны пусты рыбны саж. Зачапіўся, бо прытоплены саж падперла пад бок дубка. Човен і дубок счапіліся ў адно цэлае, закруціліся па цечы.
- Адыдзіся! Адплывай! - крычаў прыстаў, адпіхваючы нагой Ясеў човен.
Весляры зразумелі, што нешта падчапілі, сталі лавіць вяроўчыну вёсламі, каб адчапіцца ад яе. Урэшце падпхнулі саж пад ніз дубка, праслізгнулі паверх вяроўкі наперад.
- Дабяруся да тваёй нюхаўкі! - устрасянуў кулаком прыстаў, у якім заціскаў рэвальвер. - Я табе яе начышчу. Будзе як новы пятак!
- Глядзіце, каб у вашэці ў самога што не заззяла часам... - прабурчэў Кавалец.
- Што ты мармычаш, хаме?! Ты яшчэ агрызаешся?
- Не, васпане, я кажу: едзьце сабе. Я - нічога. Гладкай вам дарогі...
Добра, што прыстаў падкі на гарэлку. Любую справу можна залатвіць. І шляхта, і мужыкі смяюцца: каб браў грашыма, то даўно разбагацеў бы. У іншых месцах бяруць, а тутэйшым пашанцавала на п'яніцу.
- Вяслуйце! Чаго спыніліся? Дагнаць, хутка! - зароў трубным голасам Вусаціха. - Ну хто ж так грабе! Таўчацё ваду, як таўкачамі! Вяслуйце!
Ясь зірнуў у той бок, куды паплылі ўцекачы. Толькі галовы мільгаюць за купамі падтопленай лазы... Значыць, дапамог, выходзіць - уцяклі. Няхай людзі ўцякаюць, няхай ім добра будзе. Калі і бунтаўшчыкі, падбухторшчыкі - самі адкажуць за сваё перад Богам.
3. «Магнацкі» дом
Ясь прывязаў човен да абадранай вярбы, апрануў сурдут і боты, пераклаў гаманец у сурдут, падняўся па абрыве ўверх, з гары ўгледзеў, што і лодка, і дубок схаваліся за лазой, не відаць нікога. Уздыхнуў з палёгкай і пайшоў праз стары парк да сядзібы аканома Ўрбановіча.
Старыя высозныя дубы падстаўлялі далонькі сваіх цвёрдых лістоў пад гарачае сонца. Сонечныя касулі прабівалі вершаліны, святло стаяла слупамі паміж укарэлых ствалоў, высвечвалі леташняе сшэрхлае дубовае лісце. Месцамі дубы расступаліся, і на палянах весела глядзелі жоўтыя і цагляныя кветкі сонечных дзьмухаўцоў, якія тут, у прыцемкавым парку, толькі ў жніўні і зацвіталі.
Вось між таўсцюрных дубоў відаць і панскі дом. Архітэктар крыху перамудрыў, перарабляючы колішнюю афіцыну пад прадстаўнічы будынак. Пры фасадзе, справа і злева ганка, былі пастаўлены цагляныя і затынкаваныя пад белы мармур калоны, крытыя драўлянай стрэшкай. У астатнім дом быў афіцына афіцынай, гэта значыць доўгай нізкаватай аднапавярховай будынінай. Затое вакол дома было ажно некалькі альтанак. І драўляных, і цагляных. Матэрыялу хапала - у гушчыні парку хаваўся разбураны палац - рэшткі графскай колішнасці. Ад сцен палаца адбівалі цэглу, з пакояў выдзіралі падлогі, каб дабудаваць афіцыну, муравалі, дзе трэба і дзе не трэба, калоны, утыкалі вакол дома патрэсканыя гіпсавыя скульптуры антычных багоў ды розных наядаў.
Вонкава афіцына набыла нейкае падабенства з палацам, але ўсярэдзіне пакоі засталіся катушкамі. Вакол дома аканом разбіў роўненькія дарожкі, загадаў пасыпаць рачным пяском ці бітай цэглай, выпісаны садоўнік насадзіў кветнікі, кусты ружаў... Стараннямі і клопатамі пана Ўрбановіча гэты куток парку ператварылі ў сапраўдны батанічны сад. Пад падрэзанымі дрэвамі і па пастрыжанай па ангельскай модзе траве бегалі аблезлыя харты, хоць гаспадар ні палявання не любіў, ні сабак асабліва не мілаваў; лічыў, што лепш трымаць добрую курыцу, бо знясе за год трыста яек, а хорт з'есць харчу, як добры парсюк, а карысці з яго ніякай.
Ясь мусіў аддаць пані Аксане прачытаныя кніжкі і ўзяць новыя. І пры гэтым пажадана не сутыкнуцца з гаспадаром. Зноў аканом стане вучыць жыць: як належыць хадзіць, як гжэчна смаркацца, як правільна стаяць каля паненкі... Ты не вучы жыць, дапамажы капейчынай.
Ясь успомніў пра цыдулку, схаваную ў глыбокай кішэні сурдута. «Абавязкова перадаць Аксане. Але ж што ў ёй напісана?» - мільганула спакуслівая думка. «Нельга, ты - высакародны чалавек, - паспрабаваў змагацца са спакусай, - чужыя лісты, няхай сабе і цыдулкі, чытаць нельга...» Але рукі, вялікія, нязграбныя рукі, быццам самі па сабе палезлі ў сурдут па гаманец.