Хто з бліжэйшых паноў? Бароўскія... У яго сыны. Старэйшы недзе вучыцца, а меншы, Людовік, хваравіты. Ды і замалы. Яны нават мала і сустракаліся. Хіба некалькі разоў на вячорках - Аксана сама расказвала. Малы, далікатны занадта, сарамлівы... Не... Не падыходзіць. Далей, Пратасавіцкія... У старога ажно чатыры сыны. Два, лічы, малыя, самы старэйшы жанаты. Другі хлопец таксама пад Аксанін узрост... Казалі, вучоны надта, у Пецярбург збіраецца...
Да раніцы пан аканом не спаў, варочаўся на сваёй канапе, сіліўся заснуць, - прынцып ніколі не перамолваць у галаве тое, што раніцай можа аказацца глупствам, не дзейнічаў. Ды і як тут заснеш? Ускокваў, хадзіў, як ходзіць у сутарэнні асуджаны на смерць. Калі яго ўсё ж змарыў сон, то сасніў, як ягоная жонка, узяўшыся за рукі з тоўстым панам Таўкачом, круціцца ў скоках.
Аканом пракінуўся ад сну. Адчуў - увесь у кроплях халоднага поту... Ну, сапраўдную вакханалію сасніў, што часам ладавалі цёмныя сяляне ў лесе на Столінскіх хутарах, дзе была Лысая гара - яе яшчэ называлі Белая гара - і на якой на Святога Яна запальваўся паганскі агонь. Перажагнаўся. Што за нячысцік яго душыць?
РАЗДЗЕЛ VII. Першы абавязак жанчыны
1. Сонца на захадзе
Развідняла, надыходзіў панядзелак, належала заняцца тым, чым звычайна займаўся, што запланоўваў. Але якая работа, якія планы! Урбановіч ледзь дачакаўся раніцы і цяпер зразумеў, што ніякай работы не будзе, а будзе пакута чакання, калі прыйдзе вечар. Абражаным, з увярэджаным гонарам час здаецца іншым.
Вонкава ў жыцці нічога не змянілася, але ў партманеце ляжала цыдулка, якая не давала ні жыць, ні дыхаць. Добра, што хоць Ганна сядзела ў лазні пад пільным вокам Мондрыка і клопат з ёю адсоўваўся на нявызначанае «потым».
Каб не бачыць жонкі, аканом сказаў, што паснедаў адзін, і пайшоў па службах. Пахадзіў па людзях хутка, бязмэтна.
Вось ужо прайшла і раніца, і людзі даўно рабілі свае работы, але да часу, на які было прызначана спатканне, - заход сонца, - усё яшчэ было далёка.
Сонца марудна кацілася па небасхіле. І хаду ягоную, бег - не прыспешыць. Хоць крычы, хоць валашэй. Урбановіч спрабаваў прымусіць сябе заняцца гаспадаркай. Належала паслаць людзей да карэты, якая прывезла доўгачаканы груз з Англіі, з сельскагаспадарчай выставы, але не даехала, зламалася. Карэту рамантавалі, але яна зноў, цяпер канчаткова, разламалася зусім блізка ад Манкевічаў.
Гаварыў з людзьмі і дзіваваўся са свайго змененага голасу, потым зачыніўся ў кабінеце, спрабаваў чытаць і нават драмануў крыху. Паклікалі абедаць. Сказаў, што паедзе да карчмы, і сапраўды сеў у брычку, але далёка ад эканоміі не ад'ехаў. Спыніў жарэбчыка і прастаяў мо з гадзіну, раз-пораз зіркаючы на сонца. Не, куды там. Яшчэ толькі поўдзень. І куды падзецца?
Вярнуўся ў фальварак, пайшоў у парк, пагладзіў аблезлых хартоў, паназіраў у сажалцы за таўстагубымі карасямі.
Выйшаў з-пад старых дрэў і абрадаваўся - сонца пачало жаўцець, ружавець, заблішчэлі ад ягоных касуляў лісты дрэў. Неўзабаве свяціла пачырванела, зрабілася, як налітае, і марудна стала хіліцца да небакраю. Аканом пазіраў на яго і ў думках усімі сіламі прыспешваў яго хаду. Яму здавалася, што ён ніколі не дачакаецца, калі сонца ўрэшце завісне над далёкімі лясамі Графскай пушчы, схаваецца за імі. І тады...
Што тады?! Думка, што адбудзецца далей, была такой страшнай, што ён і не дапускаў яе, адганяў прэч.
У Манкевічах спаць клаліся рана - часам да заходу сонца, і таму аканом не здзівіўся, калі яму далажылі, што пані Аксана ўжо зачынілася ў спальні.
- Пані што, спіць?
- Запалілі свечку і чытаюць.
«Чытае... Хм... Чытае...»
Аканом прайшоў у афіцыну, на мысачках прабраўся да дзвярэй Аксанінага пакоя, зазірнуў у шчыліну. Так, якраз добра відаць, што робіць. Востры боль працяў сэрца пана Ежы. Ён убачыў натхнёныя вочы жонкі. Яна ляжала і нешта крэмзала на старонках... Відавочна - твар закаханай.
Аканом сціснуў кулакі. Яму захацелася ўварвацца ў спальню сужэніцы, здзерці з яе коўдру, звалачы за валасы на падлогу, ударыць...
Не, гэтага рабіць нельга. Зрабіць гэтак - спудзіць рыбку.
Хто яе абраннік? Тут за сто вёрст нікога больш-менш прыстойнага не знойдзеш. Хто яшчэ стане пісаць лацінкай на мове хлопаў? Да гэтага яшчэ дарасці трэба. Толькі ён, пан Ежы Ўрбановіч, адукаваны, богабаязны, багаты і, зрэшты, прыгожы, часам пісаў у сваіх каетах па-хлопску. Так, дзеля цікаўнасці. Ну ці прыдумаеш лепшую пару пані Аксане? Шкада, дзяцей пакуль няма. Пойдуць дзеці - зажывуць ціха і спакойна... Няўжо зблыталася з фурманам якім, каторы сяк-так асіліў абецадла? Як у якім-небудзь паганым французскім рамане. Не, не...