Мондрык - была мянушка фурмана. Звалі яго Кандратам, было яму гадоў пад трыццаць. Чырванатвары, чарнавусы, з густымі чорнымі бровамі, меў прозвішча Гонта, а Мондрыкам празвалі, бо лічыўся з розумам, хоць часам, бывала, выдурняўся, зрэшты, як і кожны нежанаты. За розум, спрыт, талковасць пан Урбановіч трымаў Мондрыка пад рукой, і ён яму не столькі прыслугоўваў, колькі быў распарадчыкам. Злыя языкі ўвесь час тарочылі, што ў гаспадарцы ў Манкевічах усё да ладу дзякуючы Мондрыкавай руцэ. Гэта значыць, за што б ён ні браўся, усё ў яго выходзіла. З гэтымі плёткамі было цяжка не згадзіцца. Калі аканом быў сама лагода, мёд, ласкавасць, Мондрык мог у гневе хвастануць любога работніка плёткай. Калі хто скардзіўся - ішлі да аканома як да ксяндза, - пан прасіў прабачэння за Мондрыка, ад чаго апошняга аж выкручвала ад сораму. Увогуле, Урбановіч нечым выглядаў на ксяндза, - яшчэ пад сорак гадоў у яго з'явіўся жывоцік, плечы меў неразвітыя, рукі - дагледжаныя, белыя. Ён звыкла трымаў іх счэпленымі пад грудзямі, як святар, і, як святар, хутчэй не аддаваў загады па эканоміі, а прасіў. Непрыемныя ці часам нават жорсткія распараджэнні аддаваў праз Мондрыка. Валасы ў пана Ўрбановіча блішчэлі ранняй сівізной. Вочы, пранікнёныя, разумныя, заўжды, як у пільнага і руплівага гаспадара, свіціліся насцярожанасцю. За гэтыя неспакойныя вочкі аканома і баяліся, і не надта каб любілі. Хто любіць разумных, стрыманых, удачлівых і вечна маральных людзей? Гэта ўжо зусім зубожаныя, над якімі пан Урбановіч апекаваў, маліліся на пана аканома, як на абраз.
На цяперашні момант у вачах аканома свіціліся невымоўная пакута, боль аж да шалёнасці, раз'ятранасці. Момант - і ў іх загарыцца пякельнае полымя помсты.
- У парк, кажаш, пайшла. У чым яна?
- Хто?
- Не прыкідвайся дурнем.
- Пані? У чырвонай жакетцы, што пан падарыў на Вялікдзень. І белай сукенцы... З таго белага муару...
Твар пана Ўрбановіча перасмыкнула.
Ён счапіў зубы, буркнуў:
- Цыц! Чаму ты тут, а не каля лазні? Што Ганна?
- А што Ганна? Плакала Ганна цалюткі дзень... Цяпер, кажу ж, спіць.
- Прыедзе пані Цэцыля, няхай з ёй пагаворыць. Зрэшты, не. Я сам пані Цэцылі скажу... А цяпер ідзі са мной.
Аканом абагнуў дом, падышоў да акна, з якога нядаўна вылезла здрадніца.
- Ногі чыстыя? - спытаўся аканом у Мондрыка.
Прыслугач няўцямна паглядзеў спачатку на свае боты, потым на пана.
- Пытаюся, ногі, а не боты, боўдзіла?!
Так пан аканом да службы ніколі не звяртаўся.
- Чыстыя... Днём мыў на рацэ...
- Здымай боты і лезь у акно.
- Добрачка, васпане.
Мондрык скінуў боты, ускараскаўся ў акно. Хітрун. Адчуваў пана, як сабака. Вось залез у пакой, азірнуўся, чакаючы загаду.
- Ідзі да століка...
- Якога, васпане, століка? Іх тут два... тры...
- Эйш! Таго, дзе свечка, бачыш?
Мондрык падышоў да стала.
- Ну!
- Там кніга.
Узяў кнігу, зноў няўцямна азірнуўся.
- Падай яе сюды.
Кніга была французскім раманам. Закладзеным пасярэдзіне сухім зялёным лістом клёна. Пан Ежы адгарнуў, паўзіраўся. У прыцемках не разабрацца, паднёс кнігу да вачэй. Не відаць.
- Запалі свечку.
Мондрык паднёс запаленую свечку. Аканом заўважыў, што на старонцы тоненька, пазногцем, падкрэслены радок. Што гэта значыць? Ага... l'amur... Гэта ясна, што лямур... Але канкрэтна што? Ага... De bien fermer la porte. Першы абавязак жанчыны... Што? Porte? Дзверы... Добра зачыніць дзверы?!
Фраза як варам абдала аканома.
«Хм. Першы абавязак жанчыны - добра зачыніць дзверы... Ага, вось чаму французы паганыя вучаць...»
Горла схапіла сутарга.
«Усё, ужо ж гэта - канец, - падумаў аканом. - Калі яна гэткі сказ падкрэслівае - гэта ўжо пэўны канец...»
- Што далей, васпане? - гучна прашаптаў Мондрык.
- Задзьмухні свечку. На, занясі кніжку на месца... І вылазь...
Мондрык вылез.
- Цяпер... ідзі сабе, - загадаў пан. - Туды ідзі, да лазні... Стой!
Мондрык спыніўся. Твар пана, бледны, як месяц, што выплыў са смугі загарынскага балота, скамянеў.
- Кажаш, пайшла ў парк, так?
- Ге, васпане.
- Яна што-небудзь казала?
- Не... Хіба што... - Мондрык наморшчыў лоб. - Сказала, праходку зробіць, каля старога палаца.
Калі Мондрык зайшоў за вугал, пан Урбановіч, толькі знешне суровы аканом Манкевіцкай эканоміі, ледзь чутна заенчыў і знясілена прыхіліўся да сцяны - ну не моцны ён, як здаваўся і сабе і іншым.
3. Месца сустрэчы
Парк, колісь разбіты на высокім беразе Гарыні, быў дзівоснай мясцінай. Рака абягала бераг шырокай лукой, а на гары, на самай кручы стаяў магнацкі палац, які раней можна было бачыць за дзесяткі вёрст. Вакол палаца буялі самыя экзатычныя, заморскія пасадкі, што магла прыдумаць панская фанабэрыя і сялянскія дармавыя грошы. Цяпер ад палаца мала што засталося, а дзікая расліннасць глушыла здзічэлыя ружы, піхты, кедры, рададэндраны, Веймутавы сосны, глог і карчы бэзу. Усё гэта вясной зіхацела і стракацілася рознакалёрным кветам, напаўняла паветра чароўнымі пахамі.