Занепакоены карчмар, лісліва ўсміхаючыся, прыгладжваючы пэйсы, падышоў да важных гасцей.
- Ёсць расол, паночкі, ёсць... Усё ёсць. І расол, і гарэлка, і віно - якое толькі пан пажадае: рэйнскае, да прыкладу...
- Прынясі, жыдзе, гарэлкі... - праказаў Вусаціха.
Фогель не стаў пярэчыць. Пасля ўчарашняга ён займеў вэрхал у галаве. Гэта ж трэба - зрабіцца непасрэдным не толькі сведкам, але і ўдзельнікам страшэннай крамолы. Належала нешта рабіць, некага арыштоўваць, словам, дзейнічаць. Але каго арыштоўваць? Спраўніка? Прыстава? Мо самога сябе?
Павярнуўся да прыстава, пацікавіўся:
- А што, пан Урбановіч напраўду гэткі бязбацькавіч, як прызнаваўся?
- А то не, - матлянуў галавой прыстаў. - Маці ягоная, народжаная Буевіч, каб выгадаваць ды вывучыць яго, мусіла выдаткаваць пасажныя грошы. Згалела... Шукала па суседзях капейчыну ўзяць дзеля вучобы сына. Надакучыла сваімі просьбамі... То тады змушана была пашлюбавацца з Кавальцом.
- Халопам?! - здзівіўся жандар.
- Кавалец са збяднелых аднадворцаў. Падчас чарговага складання рэвізскіх спісаў, не помню ўжо, у якім годзе, прыпісаны да мяшчан. Гэта і вывела яго са шляхотнага стану. Ну і шляхцянка, якая пабралася з недваранінам, адпаведна пазбаўляецца дваранства.
- Выходзіць, што Ўрбановіч бязродны-беспародны? - зіркнуў на прыстава Фогель.
- Уга. Толькі якраз тады Ўрбановічыха, пані Цэцыля, аўдавела. Ад гора ці ад якой іншай прымхі ўзяла і ўсынавіла Ежы. Не, і квас дрэнь, і гарэлка дрэнь... Што яны толькі падмешваюць у яе?
- А маці, Буевічыха? - распытваў Фогель. - Так і засталася сялянкай?
Распытваў Фогель не ад цікаўнасці. Належала рабіць хоць нешта, каб і спраўнік, і прыстаў не падумалі, што ўчарашняе - ісціна і ён насамрэч гатовы замахнуцца на святыню - імператарскі прастол.
- Гэта цёмная гісторыя. Кажуць, - стаў гаварыць прыстаў, - пані Цэцыля хацела ўзяць яе ў таварышкі, каб яна ў каталіцтва перайшла. Буевічыха не згадзілася...
- Пахвальна, пахвальна, - адгукнуўся спраўнік. - Ведаеце, панове, шмат будуць гаварыць пра рэлігійную талерантнасць у нашым краі, а калі глянуць гісторыю - то яна прасякнута рэлігійнай барацьбой. Тут Захад скрыжаваў мячы з Усходам. Хрысціянства ўнутры сябе ваявала...
Спраўнік таксама не ведаў, што рабіць. Выглядаў, быццам нічога асаблівага не адбылося. Пасядзелі, пагаварылі ўчора і забыліся, бо прыйшоў новы дзень з новымі клопатамі.
- Старэнькая маці Ежы Ўрбановіча жыва і дагэтуль, - працягваў свой расповед прыстаў. - У свой час яна нарадзіла новаму мужу дзіця, Ясіка Кавальца. Вось даўся гэты малец мне ў знакі.
- Выходзіць, Ясь - зводны брат пана аканома? - здзівіўся Фогель.
- Так. Задзірысты, скажу я вам, свет не бачыў. У пушчы гаспадаром сябе адчувае.
- Пагляджу, яны тут усе задзірлівыя... Учора той Артур, таксама Буевічавага роду, чаго толькі не казаў... - задуменна праказаў капітан Фогель. - Гэта ж гатовы польскі падбухторшчык. Вяжы - і наўпрост у Сібір.
- Мала таго, - казаў Вусаціха, - я ўпэўнены, што гэта ён на прычале агітацыю зладаваў.
- Дык чаго ж пан не арыштаваў яго? - глянуў на прыстава спраўнік.
- Вельмі яго арыштуеш. Уцёк... - скрывіўся прыстаў. - Каб мне хацелася, даўно яго арыштаваў бы... Ды тады са старым Буевічам разбірацца. Трэба мне гэта?
- Стары Буевіч надта страшны? - пацікавіўся Фогель.
- Ён у мяне ў прыяцелях ходзіць. Тут, у гэтым краі, служба такая. Рыхтык, як на Каўказе. Там кунакоў заводзяць, і тут куміцца належыць, - расшчыраваўся прыстаў. - Перад аднымі робім выгляд, што за цара-бацюхну паліцэйскую справу пільнуем, і сумленне не мучыць, што сваіх жа ў Сібір запраторваем, а перад другімі - па-людску жывём. Тут, васпане, вам не Расея, не.
- Мудрая палітыка, - згадзіўся жандар. - Так ты сто гадоў пражывеш.
- І вам раю...
Дзверы рыпнулі, і ў карчму зайшоў ангелец. Той самы, учарашні. Ён агледзеўся, убачыў спраўніка і жандара, стрымана кіўнуў, сеў за незаняты стол. Карчмар спытаўся спачатку па-польску, потым - па-нямецку. Ангелец круціў галавой, нешта тлумачыў.
- Ды прынясі ты яму піва... - параіў карчмару спраўнік. - Ты што, не разумееш: бір - ён усюды бір! Ён біра хоча, а не тваёй гарэлкі... У Англіі піва найлепшае. Расказвалі, ёсць такое піва - Гінеса... На пене трэсачкай напішуць слова, піва выпіваюць, а надпіс застаецца... Во якое піва... Нам такое не піць.
Жандар і спраўнік асалавелі. Ангелец нават не пазіркваў на прадстаўнікоў улады, цморкаў піва, рыхтык для яго нічога больш не існавала.
- Бачыш, півахлёб, - незадаволена сказаў прыстаў. - Быццам і не ведае нас.
5. «Kastuś»
На вуліцы пачуліся крыкі фурманоў. Да пастаялага двара з аднаго боку пад'ехала карэта, а з другога брычка. Хутка ў карчму ўвайшлі маладыя, багата апранутыя людзі. Адзін высокі, голабароды, а другі нізенькі, з пушыстымі бакенбардамі. Высокі быў апрануты як студэнт - у сурдуце і высокіх ботах, невысокі - у пыльніку паверх адзення і франтаватым кацялку набакір.