Праз паўгадзіны яны зноў апынуліся на ўзгорку, з якога відаць было двор старшынёвай. Пані Вансоўская нечакана павярнула каня і, пільна гледзячы на Вакульскага, спытала:
– Паміж намі мір ці вайна?..
– Ці магу я быць шчыры?
– Калі ласка.
– Я вельмі ўдзячны пані. За адну гадзіну я даведаўся ад пані больш, чым за ўсё жыццё.
– Ад мяне?.. Падалося пану. Я маю кроплю венгерскае крыві, дык, калі сяду на каня, шалею і вярзу недарэчнасці. Хоць я і не адмаўляюся ад сказанага, але, пан, памыляешся, калі думаеш, што ўжо мяне ведаеш. А цяпер пацалуй мне, пан, руку. Пан сапраўды цікавы.
Яна працягнула руку, якую Вакульскі пацалаваў з вялікімі ад здзіўлення вачыма.
XXVI. ПАД АДНЫМ ДАХАМ
У той час, пакуль Вакульскі з пані Вансоўскаю сварыліся або на злом галавы гойсалі па лугавіне, з маёнтка графіні ў Заславак ехала панна Ізабэла. Учора яна атрымала ад старшынёвай ліст, адпраўлены са спецыяльным пасланцом, а сёння, падпарадкоўваючыся выразнаму жаданню сваёй цёткі, з неахвотаю выехала. Яна была ўпэўненая, што ў Заслаўку сустрэне Вакульскага, якому старшынёва рабіла пратэкцыю. Дык гэтакі раптоўны выезд падаваўся ёй недарэчным.
“Каб нават мне і давялося некалі выйсці за яго, – казала яна сабе, – дык няма чаго спяшацца на павітанне”.
Але рэчы былі спакаваныя, каляска пад’ехала, пакаёўка ўжо заняла сваё месца, дык панна Ізабэла наважылася на ад’езд.
Яе развітанне з сям’ёю было шматзначным. Пан Ленцкі, цяпер увесь час расчулены, цёр вочы, а графіня, усунуўшы ёй у руку аксамітны мяшэчак з грашыма, сказала:
– Не раю і не адгаворваю. Маеш свой розум, ведаеш, у якім вы становішчы, дык мусіш вырашыць і быць гатоваю да наступстваў.
Што вырашыць?.. Да якіх рыхтавацца наступстваў?.. Пра гэта графіня не сказала.
Сёлетняе вясковае жыццё моцна змянілі некаторыя погляды панны Ізабэлы. Вінаватае было, аднак, не свежае паветра, не прыгожыя краявіды, а некаторыя выпадкі ды магчымасць спакойна пра іх падумаць.
Яна, падпарадкоўваючыся выразнаму жаданню цёткі, прыехала сюды дзеля Старскага, пра якога ўсе казалі, што ён атрымае ў спадчыну маёнтак старшынёвай. Тым часам, старшынёва, прыгледзеўшыся да свайго пляменніка, паведаміла, што адпіша яму не больш за тысячу рублёў пажыццёвае рэнты, якая, пэўна, вельмі прыдасца таму на старасць. А ўвесь маёнтак яна пастанавіла запісаць на дзяцей бязбацькавічаў ды іх няшчасных матак.
З гэтага моманту Старскі ў вачах графіні страціў усялякую вартасць. Страціў ён і ў вачах панны Ізабэлы, калі прызнаўся аднойчы, што замест “голай панны” хутчэй узяў бы замуж кітаянку або японку, абы тая мела некалькі дзясяткаў тысяч рублёў у год.
– За менш не варта рызыкаваць будучыняй, – заявіў ён.
З-за гэтых слоў панна Ізабэла перастала лічыць яго сур’ёзным прэтэндэнтам. Але, кажучы гэта, ён ціха ўздыхнуў і кінуў на яе імклівы позірк, дык панна Ізабэла вырашыла, што прыгожы Казік мусіць мець нейкую сардэчную таямніцу і, шукаючы багатую жонку, нечым ахвяруе. Чым?.. Можа, ёю… Бедны хлапчына, але што рабіць? Некалі, можа, знойдзецца спосаб падсаладзіць ягоныя пакуты, але сёння належыць трымаць яго на адлегласці. І гэта было нескладана, бо Старскі раптам пачаў заляцацца да багатае пані Вансоўскае і круціцца вакол панны Эвеліны Яноцкае, відаць, каб зусім схаваць сляды закаханасці ў панну Ізабэлу.
“Бедны хлапец, але што зробіш. Жыццё накладае абавязкі, якія трэба выконваць, хоць яны і цяжкія”.
Гэткім чынам, Старскі, магчыма, самы адпаведны для панны Ізабэлы, быў выкраслены са спісу прэтэндэнтаў. Ён не мог ажаніцца з беднаю паннаю і мусіў шукаць багатую жонку. Былі аж дзве бяздонныя прорвы паміж імі.
Другі яе прэтэндэнт, барон, выкрасліў сябе сам, калі заручыўся з паннаю Эвелінай. Панна Ізабэла адчувала агіду да барона, пакуль той стараўся ёй спадабацца, а калі ён гэтак раптоўна яе пакінуў, ёй стала трывожна. Як? На свеце ёсць кабеты, дзеля якіх можна вырачыся яе?! Аказваецца, можа надысці момант, калі панну Ізабэлу пакінуць аж такія старыя кавалеры?..
Ёй здавалася, што зямля ходырам захадзіла ў яе пад нагамі, і пад уплывам няяснае трывогі, якая яе ахапіла тады, панна Ізабэла сказала старшынёвай нешта больш зычлівае пра Вакульскага. Хто ведае, ці не сказала яна гэтымі словамі: “Што там робіцца з панам Вакульскі? Мне вельмі шкада, бо ён, можа, пакрыўдзіўся на мяне. Я часта дакараю сябе, што ён заслугоўваў лепшага стаўлення да сябе з майго боку”.
Яна апусціла вочы і гэтак пачырванела, што старшынёвай здалося неабходным запрасіць Вакульскага ў вёску.