– Пэўна, гэта вельмі дарагая цацка, – заўважыла пані Місевічова.
– Што ж, мама, што яна дарагая. Хто ведае, ці змагу я даць ёй калі-небудзь столькі шчасця, колькі сёння – адна лялька, – адказала пані Стаўская.
– Здаецца мне, – сказаў я, – што ў нас знойдзецца менавіта такая лялька. І каб пані зрабіла ласку прыйсці ў краму…
Я не смеў прапанаваць прэзент, бо разумеў, як рада будзе маці сама справіць дзіцяці радасць.
Гэлюня, хоць і размаўлялі мы прыцішанымі галасамі, пачула, відаць, што гаворым пра ляльку, ды прыбегла ў пакой з зіхоткімі вачыма. Каб заняць яе іншым, я запытаўся:
– Што ж, падабаецца табе, Гэлюня, пані баранеса?
– Так сабе, – адказала дзіця, прыхінаючыся да маіх каленяў ды пазіраючы на маці. (Божа мілы, чаму я не яе бацька?)
– А размаўляе яна з табою?
– Няшмат. Раз толькі распытвала, ці надта песціць мяне пан Вакульскі?
– Так?.. І што ж ты ёй сказала?
– Я сказала, што не ведаю, які гэта пан Вакульскі. А тады пані баранеса кажа… Вой, як гучна цікае ў пана гадзіннік. Я хачу паглядзець.
Дастаў я гадзіннік і падаў яго Гэлі.
– Што ж пані баранеса кажа? – пытаюся.
– Пані баранеса кажа: “Як гэта ты не ведаеш, які пан Вакульскі? Гэта ж той, што бывае ў вас з тым рас… распустам Жэцкім…” Ха-ха-ха!.. Пан распуста… Няхай мне пан пакажа гадзіннік у сярэдзіне…
Зірнуў я на пані Стаўскую. Яна была гэтак уражаная, што нават не зрабіла Гэлюні заўвагу.
Пасля гарбаты з пустымі булачкамі (бо служанка сказала, што масла сёння няможна было дастаць), развітаўся я з шаноўнымі дамамі, прысягаючы сабе, што на месцы Стаха не прадаў бы баранесе камяніцу танней, чым за сто дваццаць тысяч рублёў!
Тым часам гэтая ведзьма, выкарыстаўшы ўсе свае пратэкцыі ды баючыся, каб Вакульскі не падняў цану або нават не прадаў камяніцу каму іншаму, наважылася купіць яе за сто тысяч рублёў.
Падобна, яна моцна раз’юшылася, некалькі дзён была ў істэрыцы, біла служанку, у натарыяльнай канторы лаялася на свайго адваката, але падпісала акт пакупкі.
Некалькі наступных дзён пасля продажу нашай камяніцы было ціха.
Ціха ў тым сэнсе, што не чуваць было баранесы, а толькі яе кватаранты прыходзілі да нас з прэтэнзіямі.
Першы прыбег шавец, той, з чацвёртага паверху афіцыны, і плакаў, што новая гаспадыня падняла яму кватэрную плату на трыццаць рублёў у год. Мне паўгадзіны давялося тлумачыць, што нас гэта не тычыцца, тады ён выцер вочы, скрывіўся і развітаўся са мною гэткімі словамі:
– Пан Вакульскі, відаць, не мае Бога ў сэрцы, каб прадаць дом таму, хто крыўдзіць людзей!..
Ці чулі, панства, нешта падобнае?..
На другі дзень з’явілася гаспадыня парыжскае пральні. Аксамітны салоп, шмат годнасці ў рухах і яшчэ больш рашучасці ў фізіяноміі.
Сядае яна ў фатэль і азіраецца, нібы мае намер купіць у краме некалькі японскіх ваз, а потым пачынае:
– А, дзякуй пану!.. Купіў пан камяніцу ў ліпені, а прадаў у снежні, рыхтык толькі дзеля гандлю, не папярэджваючы нікога…
Наліваецца яна чырванню і правіць далей:
– Сёння тая цюхцяйка адправіла да мяне нейкага драба з адмоваю ў памяшканні. Не ведаю, што ёй у галаву стрэліла, бо я плачу рэгулярна… А яна мне адмаўляе, гэтая шалашоўка, ды яшчэ цень кідае на маю пральню… Кажа, што мае панны да студэнтаў ходзяць. Лжэ і думае… Яна сабе думае, што я сярод зімы знайду новае памяшканне… што выеду з дому, да якога прызвычаіліся мае кліенты… А я ж магу страціць на гэтым тысячы рублёў, хто мне іх верне?..
Мяне то ў жар, то ў холад кідала, калі я слухаў гэту казань, што прылюдна прамаўлялася моцным кантральта. Ледзь зацягнуў я бабу да сябе і ўпрасіў, каб за шкоды і страты падавала на нас у суд.
Праз пару гадзін пасля бабы – бух! – забягае студэнт, той барадаты, які прынцыпова не плаціць за кватэру.
– А, як, пан, маешся? – кажа. – Ці праўда, што тая д’яблава дачка Кшэшоўская купіла ў вас дом?
– Праўда, – кажу я, перакананы, што гэты ўжо, хіба, будзе мяне біць.
– Ліха з ім!.. – кажа барадаты і шчоўкае пальцамі. – Гэткім добрым гаспадаром быў той Вакульскі (P.S. Стах не бачыў ад іх ані гроша за кватэру) і прадаў дом… Дык Кшэшоўская можа выгнаць нас з халупы?
– Гм, гм… – толькі і адказаў я.
– І выганіць, – уздыхнуў ён. – Ужо быў у нас нейкі смаркач з загадам, каб мы вымяталіся… Але трасцы! Не зрушаць нас з месца без суду, а калі зрушаць… Пацешым увесь дом. Развітваюся з панам.
“Ну, – думаю, – хоць гэты не мае да нас прэтэнзій. Аднак здаецца, сапраўды, яны гатовыя пацешыць баранесу…”
Нарэшце, на наступны дзень прыходзіць Вірскі.