Дадайце да гэтага яшчэ цьмянае святло лямпы, якая копціць, і… адчыненыя ралеты, дык кожны зразумее, якія пачуцці мяне ахапілі.
Пабачыўшы мяне, пані Місевічова пачала выліваць, хіба, апошні ўжо запас слёз.
– Ах, але ж прыйшоў, шляхетны пане Жэцкі… Не саромеешся бедных кабет зганьбаваных?.. Ох, не цалуй жа мне рукі!.. Няшчасная наша сям’я… Нядаўна Людвічак быў пад падазрэннем, а цяпер і да нас дайшла чарга… Мусім з’ехаць адсюль, хоць на край свету… У мяне пад Чанстаховам ёсць сястра, туды і паедзем бедаваць да скону…
Я шапнуў Вірскаму, каб той далікатна выправіў адсюль гасцей, і падышоў да пані Стаўскае.
– Лепш бы мне не жыць… – адказала яна на прывітанне.
Прызнаюся, за тыя некалькі хвілін, якія я тут знаходзіўся, ахапіла мяне поўнае здранцвенне. Прысягнуў бы нават, што пані Стаўская, яе матка і нават прысутныя тут прыяцелькі сапраўды зганьбаваныя, і што ўсім нам не застаецца нічога іншага, як толькі памерці. Прага смерці не перашкодзіла мне, аднак, паправіць лямпу, якая курэла і брудзіла пакой далікатнаю, але вельмі чорнаю сажаю.
– Ну, мае пані, – рашуча азваўся Вірскі, – пойдзем ужо, бо пан Жэцкі мусіць пагутарыць з пані Стаўскаю.
Дамы, у якіх спагадлівасць не аслабіла цікаўнасці, заявілі, што і яны могуць з намі пагутарыць. Але Вірскі гэтак рашуча пачаў падаваць ім салопы, што прысаромленыя небаракі пацалавалі пані Стаўскую, пані Місевічову, Гэлюню і пані Вірскую (я ўжо баяўся, каб не пачалі яны цалаваць крэслаў) ды, нарэшце, хацелі ўжо ісці, але пачалі і Вірскіх прымушаць ісці разам з імі.
– Як сакрэт, дык сакрэт, – сказала самая разважлівая з іх. – Панства таксама тут не патрэбныя.
Пачалася новая атака развітанняў, цалаванняў ды суцяшэнняў, і ледзь яны выкаціліся за парог усёю хеўраю, яшчэ і тут працягваючы свае цырымоніі. Ат гэтыя бабы!.. Часам я думаю, што пан Бог толькі на тое стварыў Еву, каб спаскудзіць Адаму жыццё ў раі.
Засталіся мы, нарэшце, у сямейным коле, але салон быў ужо такі закуродымлены ды прасякнуты смуткам, што я страціў апошнюю энергію. Жаласным голасам папрасіў я пані Стаўскую, каб дазволіла мне адчыніць фортку, і не стрымаўся, каб не нагадаць тонам вымовы пра неабходнасць зачыняць ралеты, хоць бы ўжо надалей.
– Памятае пані, – звярнуўся я да пані Місевічовае, – як я папярэджваў пра гэтыя ралеты?.. Каб яны былі зачыненыя, пані Кшэшоўская не магла б віжаваць, што ў паняў тут робіцца.
– Праўда, але хто ж мог падумаць? – адказала пані Місевічова.
– Гэткае ўжо наша шчасце, – ціха дадала пані Стаўская.
Сеў я ў фатэль, счапіў пальцы так, што косці затрашчалі, і з роспачнаю пакораю слухаў жальбы пані Місевічовай пра тую ганьбу, якая валіцца на іх сям’ю ўжо некалькі гадоў запар, пра смерць, якая з’яўляецца канцом людскіх пакутаў, пра нанкавыя штаны пана Місевіча і пра мноства падобных рэчаў. Не мінула і гадзіны, як я ўжо не сумняваўся, што справа з лялькаю скончыцца нейкім масавым самагубствам, а я, канаючы ў нагах пані Стаўскае, насмелюся прызнацца ёй у каханні.
Потым нехта моцна пазваніў у дзверы з боку кухні.
– Паліцыянт! – крыкнула пані Місевічова.
– Пані прымаюць? – запытаўся нехта ў Марыяны гэтакім упэўненым голасам, што мне адразу стала лягчэй.
– Прыйшоў Вакульскі, – сказаў я пані Стаўскай і падкруціў вус.
На цудоўным твары пані Гэлены паказалася чырвань, падобная на пяшчотны пялёстак ружы на снезе. Боская кабета!.. Чаму я не Вакульскі?.. Вось тады б…
Увайшоў Стах. Пані Гэлена паднялася яго прывітаць.
– Не пагарджае пан намі?.. – спытала яна даўкім голасам.
Вакульскі са здзіўленнем зірнуў ёй у вочы і… два разы, раз за разам – каб я так здаровы быў – два разы пацалаваў ёй у руку. А сведчаннем таму, што зрабіў ён гэта з пяшчотаю, была адсутнасць звычайнага ў такіх выпадках цмокання.
– Ах, дык прыйшоў, шляхетны пан Вакульскі, не саромеешся няшчасных зганьбаваных кабет?.. – завяла, не ведаю ўжо які раз, сваю прывітальную прамову пані Місевічова.
– Прашу прабачэння, – спыніў яе Вакульскі, – пані, сапраўды, у прыкрым становішчы, але я не бачу прычын адчайвацца. Праз некалькі тыдняў справа высветліцца, і тады ўжо давядзецца ўпадаць у роспач, але не паням, а той вар’ятцы баранесе. Як ты, Гэлюня? – дадаў ён, цалуючы дзяўчынку.
Голас яго быў такі спакойны і ўпэўнены, а паводзіны гэткія нязмушаныя, што пані Місевічова перастала енчыць, а пані Стаўсакая трохі жвавей зірнула на мяне.
– Дык што ж нам рабіць, шаноўны пане Вакульскі, які не стаў пагарджаць… – зноў пачала была пані Місевічова.
– Трэба чакаць суду, – не даў ёй працягваць Вакульскі. – Трэба даказаць у судзе, што пані баранеса хлусіць, абвінаваціць, у сваю чаргу, яе самую ў паклёпніцтве і, калі яна пойдзе ў вязніцу, не дараваць ёй аніводнае гадзіны. Нейкі месяц, праведзены ў турме, пойдзе ёй на карысць. Зрэшты, я ўжо гаварыў з адвакатам, ён заўтра прыйдзе да паняў.