“Годзе ўжо, панове, жартаў!” – крычыць каморнік двум калегам Паткевіча, якія яго апускалі.
“Але! У нас шнура не хапае…” – кажуць тыя.
“Ратуйся, Паткевіч!” – крычыць зверху Малескі.
На дзядзінцы гвалт. Бабы, усе як адна, моцна ўстрывожаныя, каб не скалечыўся Паткевіч, пачынаюць вішчаць, паліцыянты стаяць слупам, а каморнік зусім разгубіўся.
“Станавіся, пан, на парапет!.. Разбівай акно!..” – крычыць ён Паткевічу.
Майму Паткевічу двойчы паўтараць не трэба. Як пачаў ён барабаніць у акно баранесы, дык Марушэвіч не толькі сам адчыніў яму, але яшчэ і ўласнаручна ўцягнуў хлопца ў пакой.
Нават баранеса прыбегла занепакоеная ды кажа Паткевічу:
“Божа міласэрны! І трэба пану гэткае фіглярства?”
“Іначай я не меў бы прыемнасці развітацца з шаноўнай пані,” – адказвае Паткевіч, і, як я разумею, паказаў ёй гэткага нябожчыка, што звалілася баба на падлогу з лямантам:
“Няма каму мяне бараніць!.. Няма ўжо мужчын!.. Мужчыны!.. Мужчыны!..”
Галасіла яна так, што чуваць было на ўвесь двор, а каморнік зразумеў яе крык не так, як трэба, ды кажа паліцыянтам:
“Але ж і хваробу займела бедная кабета!.. Дзіва што, ужо гады два жыве без мужа”.
Паткевіч, будучы медыкам, памацаў баранесе пульс, загадаў даць ёй валяр’янкі ды спакойна пайшоў. А тым часам у іх кватэры слесар пачаў ламаць англійскую засаўку. Калі ён скончыў і добра папсаваў дзверы, Малескі раптам успомніў, што абодва ключы – ад замка і ад засаўкі – у яго ў кішэні.
Ледзьве баранеса апрытомнела, як адвакат пачаў намаўляць яе, каб яна падала ў суд і на Паткевіча, і на Малескага. Але баба ўжо так баіцца працэсаў, што толькі зганіла свайго дарадцу і прысягнула, што з гэтае пары аніводнаму студэнту не здасць кватэру, хай лепш пустая стаіць.
Потым, як мне казалі, яна плакала і прасіла Марушэвіча, каб той угаварыў барона перапрасіць яе ды вярнуцца.
“Я ведаю, – галасіла яна, – што ў яго не засталося ўжо ані гроша, за кватэру плаціць няма чым і нават харчуюцца яны са сваім лёкаем у крэдыт. Але я гатовая ўсё забыць і заплаціць яго даўгі, абы ён абдумаўся ды вярнуўся дадому. Без мужчыны не дам рады з гэтакім домам… сканаю я тут за год…”
– У гэтым я бачу кару Божую, – скончыў Вірскі, здзьмуваючы попел з цыгары. – А прыладаю тае кары будзе барон…
– А другая гісторыя? – спытаў я.
– Другая карацейшая, але яшчэ больш цікавая. Уяві сабе, пан, баранеса Кшэшоўская была ўчора з візітам у пані Стаўскае…
– Авой, ліха… – прамармытаў я. – Не чакай дабра…
– Ды не, – прамовіў Вірскі. – Баранеса прыйшла да пані Стаўскае, плакала аж заходзілася і ледзь не на каленях прасіла абедзвюх дам, каб даравалі ёй той працэс наконт лялькі, бо іначай не будзе ёй спакою да канца жыцця.
– І яны абяцалі ўсё забыць?
– Не толькі абяцалі, але пацалавалі яе і нават згадзіліся папрасіць, каб прабачыў ёй Вакульскі, якога баранеса вельмі хваліла…
– Ат жа д’ябал!.. – закрычаў я. – Нашто ж яны размаўлялі з ёю пра Вакульскага?.. Бяды не ставала…
– Дарэмна, пан, – супакойваў мяне Вірскі. – Кабета ў скрусе, каецца за грахі свае і абавязкова выправіцца.
Была ўжо поўнач, калі ён пайшоў. Я не затрымліваў яго, бо ён мяне сваёю верай у скруху баранесы раззлаваў. Уга! Зрэшты, хто яе ведае, можа, і праўда абдумалася?..
POSTSCRIPTUM. Я быў упэўнены, што ў Мак-Магона атрымаецца замах на карысць малога Напалеонка. Тым часам сёння даведваюся, што Мак-Магон зрынуты, прэзідэнтам рэспублікі стаў мешчанін Грэў, а малы Напалеонак паехаў на вайну ў нейкі Непал у Афрыцы.
Што зробіш, няхай хлапчына вучыцца ваяваць. Праз якіх паўгода вернецца праслаўлены, ажно французы гвалтам будуць цягнуць яго да сябе, а мы тым часам – ажэнім Стаха з паняю Гэленай.
О, бо я, калі вазьмуся за нешта, дык карыстаюся метэрніхаўскімі прыёмамі ды разумею натуральны ход рэчаў.
Няхай жыве Францыя з Напалеонамі, а Вакульскі з паняю Стаўскаю!..
XXXI. ДАМЫ І КАБЕТЫ
У прамінулы ўжо карнавал ды цяпер, падчас вялікага посту, фартуна зноў, трэці ці чацвёрты раз, ласкава зірнула на дом пана Ленцкага. Яго салон быў поўны гасцей, а ў вітальню візітоўкі сыпаліся, як снег. І зноў пан Тамаш апынуўся ў тым шчаслівым становішчы, калі не толькі меў візіцёраў, але нават мог абіраць, каго прымаць.
– Пэўна, хутка ўжо я памру, – казаў ён дачцэ. – Маю, аднак, тое пацяшэнне, што людзі ацанілі мяне хоць перад смерцю.
Панна Ізабэла слухала яго з усмешкаю. Яна не хацела развейваць бацькавы ілюзіі, але была ўпэўненая, што рой візіцёраў ушаноўвае яе, не бацьку.