Спыніўшыся на дарозе, адны з нас будуюць на ёй жытло. Мы ўжо знайшлі,— яны кажуць,— месца сваё пад сонцам.
Другія, збаяўшыся, што ix у канцы не стане, падаюцца назад, ва ўсё большы цень.
Трэція, аддаўшы дарозе, што ix затрымлі-вала i цямніла, уваходзяць, быццам у браму новага свету, у сонца, i самі становяцца сонцам, i ў людзях зямлі прадбачаць сонцалюдзей.
Госці прыйшлі ў мой дом.
Пытаюся, што ім трэба.
Адказваюць госці: мы хочам узяць свой скарб.
Пытаюся, хто яны.
Адказваюць госці: гаспадары.
Відаць, памыліліся госці i забрылі не ў той дом. Я жыву тут ад нараджэння i ведаю ўсё да апошняй драбніцы: вунь — столь, вунь — падлога, вунь — рэчы, бо ўсё, што ні ёсць тут,— яно мае.
Ды госці ўзрываюць маснічыны — i даста-юць з-пад ix куфар,
вымаюць пару цаглін ca сцяны — i ўжо трымаюць шкатулку ў руках,
лезуць пад столь — i выцягваюць з нейкай шчыліны нейкі скрутак...
I вось я стаю ў сваім доме — госць.
Напружваецца цеціва: паўакружнасць лука ўраўнаважваецца паўакружнасцю цецівы.
Упарцься, лук!
Супрацьдзейнічай, цеціва!
Вы ўтрымліваеце ў сабе звышвыйсце: палёт стралы.
Я ў хаты ўваходзіў i з хат выходзіў, уваходзіў у гарады i выходзіў з ix — i ўсё адно апынаўся то ў паўакружнасці дня, то ў паўакружнасці ночы, самім сваім існаваннем дзелячы свет надвое i з'ядноўваючы ў адно.
Пакуль я жыву, я абкружаны небакраем,
пакуль я жыву, не магу дасягнуць небакраю:
ён — там, дзе спынюся,
ён — там, дзе ўпаду.
Жыццё ідзе кругам, вяртаючыся да пачатку,
смерць — нацянькі.
I ляціць нацянькі страла, вынікаючы безупынна з сябе самое, вызваляючыся ад сябе самое, каб зрэшты зрабіцца палётам самім.
Збіраюцца парушэнні.
Мяшаюцца поры года.
Як дым, па наўколлі паўзе трывога.
У лужынах млее вада — a людзі не вераць вадзе,
у лужынах грае сонца — a людзі не вераць сонцу,
у лужынах плёхкаюцца аблокі — а людзі не вераць аблокам.
Яны пазіраюць, куды ўжо зайсці немагчыма,— удалечыню.
Там, па дарозе, па лузе, ад лужы да лужы, пасля дажджу, бягуць басаногай чародкаю дзеці, смяюцца, нагамі намацваюць неба, вясёлку, плыты аблок i не баяцца нічога.
Гэта было да таго, як выпаў аднаго разу шкляны дождж,
гэта было да таго, як павыступалі з зямлі нажы i іголкі,
гэта было да таго, як свет стаў раптам дарослым.
Заплыўшы ў затоку, лягу-замру між карчоў кашлатых.
Будуць закідваць рыбакі ў затоку блешні, кручкі, запускаць браднікі, бучы, будуць выцягваць рыбакі з затокі падманутых рыб...
Старая мудрая рыбіна, я прадчуваю ў сабе чалавека, i разважаю пра сэнс жыцця, i пытаюся ў сэнсу, чаму ў сваім рыбіным целе не можа быць рыбіна чалавекам, i не паддаюся на хітрыкі рыбакоў.
Некалі, ужо нежывы, я выплыву на паверхню затокі — i ўсе рыбакі, што ўбачаць мяне, пашкадуюць уголас: авох!..
Такая вялікая рыбіна — i прапала!..
Такая вялікая рыбіна — i не дасталася анікому!..
I я гэтаксама тады пашкадую пра гэта сэнсам, агульным для рыбін i для людзей.
Прымаю тое, што ёсць, i не прымаю таго, што ёсць.
Перашкодаю, што ўва мне, наштурхоўваюся на перашкоду, што прада мною.
А за маімі плячамі стаіць мая неадольная абарона — смерць —
i кажа: змагайся,
i кажа: перамагай.
Што можа ўва мне паражацца, бярэ параза.
Бярэ, што можа ўва мне памерці, смерць.
Знаходжу выйсце ў бязвыйсці. Пакуль не шукаю ратунку — не маю страты.
Пакуль не турбуюся аб сабе — магутнейшы за сябе.
П'ю з кубка нябёсаў нектар, п'ю з кубка зямлі атруту.
Зычу сабе асалоды i зычу сабе пакуты, зычу дабра i зычу таксама зла.
А прад маімі вачамі цвіце i хаваецца за сябе самое, i разнастайваецца жыццё — мая неадольная перашкода —
i кажа: змагайся,
i кажа: перамагай.
Яшчэ з лагчын не сышла вада, а тут, дзе гарыць цяпельца, ужо досыць суха.
Прысеўшы каля цяпельца, чакаю, калі ад далёкага статка прыйдзе мой даўні сябра, з якім я не бачыўся шмат гадоў.
Тут стойбішча пастухоў: хто падыходзіць сюды, а хто адыходзіць, хто прышывае да світкі латку, хто самакрутку няспешна курыць, хто дастае з торбы харч...
«Калі сабраліся ў іхнім двары, каб рэзаць тую карову,— апавядае стары пастух пра аднаго з пастушкоў,— ён раптам збялеў быццам смерць, заплакаў, схапіў, што было пад рукою,— шкліну i кінуўся з ёй на людзей.