Калі чалавек сустрэнецца з чалавекам?
У бездані памяці мгліцца бяссонны ліхтар.
Пачакай, памарудзь, адпусці жаданне — i ты перастанеш быць часткай, нацэленай супраць усіх, i вернуцца да цябе тыя птушкі, якія не ловяцца, калі ix ловіш, якія хаваюцца, калі ix шукаеш, i ты пачуеш: у кожнай птушкі — твой голас, i ўбачыш: у кожнай птушкі — твой твар.
На рыжай ссохлай траве спіць тыгр.
Раптам стаў небяспечным час i пагрознай — знаёмая балацінка.
Прывязаныя позіркамі да таго, што бачым, мы паварочваем з Тэкляй назад — да знямелых далёкіх людскіх сяліб, але мляўкія сцежкі расслізгваюцца пад нагамі,
i — абуджаецца тыгр.
У каморы, на ўслоне, я заўважаю поўныя ночвы фарбы: белай, чырвонай, зялёнай, сіняй...
Яна не змешваецца між сабой, i вабіць мой позірк, i выклікае вялікую Прагу — хоць i не ведаю, што — маляваць.
Я адчыняю шуфляды, заваленыя рознаю драбязою, і калі выпадкова знаходжу ў адной з ix стары, але спраўны, яшчэ не ўжываны пэндзаль, радуюся, што ўсё атрымліваецца акурат.
Аднак фарбы — ці яны перастоялі, ці пера-сохлі — насуперак маім спробам не хочуць брацца да пзндзля і, быццам гумовыя, сцягваюцца назад.
Ну не, я ўсё роўна не адступлюся, ну не, я ўсё роўна зраблю па-свойму, я намалюю ўсё роўна сваю карціну i, запусціўшы пэндзаль на ўсю даўжыню дзяржальна ў глыб фарбаў, пачынаю ix перамешваць-варушыць.
І вось уся маса ў ночвах устрывожылася, заварушылася, захадзіла, i знутры яе пачалі выварочвацца, падымацца наверх, паўзці — быццам жывыя яны!.. — вантробы, з белай, чыр-вонаю, сіняю афарбоўкай — мне на здзіўленне i мне на жах.
Я адкідаю пэндзаль i, спатыкаючыся аб начынне, зваленае на падлозе, уцякаю з каморы прэч — ад моташных гэтых ночваў i ад карціны, якую намерваўся намаляваць.
Яна выходзіць следам за мною з дому.
Зжоўк яе твар, валасы ссівелі, i на ўсім свеце не засталося ніводнага чалавека, хто з ёю дзяліў бы яе дні i ночы, апроч нерухомага, мёртвага, распятага на крыжы Ісуса Хрыста,
Яна доўга дзівуецца, дзе я падзеўся, i, бы разважае з собою ўголас, раз-пораз нягучна кліча мяне, аднак я маўчу, я не хачу ёй трапляцца на вочы, i гаварыць з ёй аб мёртвых рэчах, i прымушаць сябе быць такім, як яна.
Я хаваюся ў жоўтым асеннім тразрыстым кустоўі i з ім станаўлюся адзіным суцэльным зрокам, адзінай суцэльнай душой.
Не ведаю, дзеля чаго, але яна мяне любіць, не ведаю, ад чаго, але яна стараецца выратаваць маю душу.
Пазіраючы па баках, праходзіць яна цяпер зусім побач са мною i — дзіўна — не распазнае, што я тут.
Яна паволі вяртаецца ў дом, а я застаюся ў садзе, дзе кожнае дрэва, дзе кожны куст свецяц-ца, як на свяце, i бачаць, i разумеюць мяне да самых глыбокіх куткоў маёй чалавечай, не ўратаванай — як Бог на крыжы — душы.
Учора была сустрэча з пісьменнікамі з Ма-равіля — суседняй краіны, суседняй літаратуры...
Сёння — працяг сустрэчы, i сёння прыйшлі газеты, i ўсе, хто ўчора дзяліўся ўспамінамі, чытаў пераклады ці звязваў у вузлы красамоўства ніткі ўзаемасувязяў, вышукваюць у газетах, што пішацца ў ix пра ix.
Дзіўна: хіба не самі яны казалі ўчора гэтыя словы,
хіба не іхнія твары адлюстраваліся на гэтых здымках,
хіба не іхнія прозвішчы складаюцца з гэтых літар,—
каб зараз вось гэтак заўзята, уважліва, з хваляваннем распазнаваць у газетах адно i тое ж — саміх сябе?!.
У пасажыраў сумкі, валізкі, торбы. Калі пасажыры, спяшаючыся, бягуць да свайго вагона, сумкі, валізкі, торбы ўчаперваюцца ім у рукі i ўпарта ix цягнуць назад.
Калі пасажыры ўладкоўваюцца ў вагоне, сумкі, валізкі, торбы займаюць бесцырымонна іхнія месцы і, робячы ix сваімі вартаўнікамі, не адпускаюць ix ад сябе.
Пасажыры турбуюцца, пасажыры хвалю-юцца, пасажыры шчыруюць, пасажыры слугу-юць, нібы яны — сумкі, валізкі, торбы, a сумкі, валізкі, торбы — сапраўдныя пасажыры.
Ад царквы да царквы, ад леснічоўкі да леснічоўкі ідзём з Арабейкам Іванам, напытва-ючы сцяжыну да той крыніцы, з якой піў святы.
Мы знемагліся, нас паліць смага, але мы адмаўляемся ад піцця, i людзі, бачачы нашу адданасць святой ідэі, шчырае наша імкненне, нам кажуць, кудою ісці.
Апоўдні гарачага дня мы прыходзім да мэты. Крыніца ўвабрана ў зруб, i Іван Арабейка першы, схілягочыся над зрубам, зачэрпвае ў конаўку, што мы знайшлі тут, вады.
Гэта, аднак, не зусім i вада, а — жоўта-чырвоная вадкасць, бы недзе глыбока, адкуль выцякае крыніца, у надземных нетрах, точыцца бесперапынна нейкая бітва i сплывае гэтакаю крывёй.