але, то западаючы ўдалеч, то аб'яўляючыся паблізу, вы, нібы досвед, зведаны некалі намі, знаходзіце нас i моўчкі ўводзіце нас у айчыну, намі накінутую незнарок.
Ляснік Амелька чытае ўначы старую святую кнігу i ў ёй вычытвае, што ён сёння памрэ.
Ён зачыняе наглуха дубовыя аканіцы, замыкав на засаўку i завалу дзверы, убівае ў сцяну лесніковы свой нож i кладзецца на лаву спаць.
I чуе праз сон, як нехта настойліва стука-ецца ў дзверы i ў аканіцы, як за сцяною блукаюць трывожныя галасы, але абудзіцца не можа.
Ён спіць i не ведае, што з-пад зямлі прабілася раптам чырвоным вірлівым патопам крыніца, што навакольныя вёскі ў ад'ездзе i што яго хата ў крыві.
Драпежная птушка садзіцца на плот i ўсчынае ca мною сваю размову.
Блішчыць яе цёмнае вока, i востра ў дрэва ўцінаюцца кіпцюры.
Яна прыцягнулася ўладна абсягам, дзе я пільную пакінутыя сядзібы, i я ёй прыношу ежы, якою жыўлюся i сам.
Аднак яна не бярэ яе: гэта не тая ежа, якую яна асягае ў сваім неспасціжным палёце i якая яе вызваляе з-пад цёмнай улады зямлі.
Тады я наломваю ў жменю i падаю ёй сярнічных галовак: пэўна, гэта зусім не ежа, але адну за адною драпежная птушка здзёўбвае ix.
«Ляцім!..» — яна ускліквае, зрушваючыся, i з дзюбы, бы корміць нядужае птушаня, у рот мне ўкладае часцінку прынятага ёй пачастунку —
i я, супадаючы з нечым, дагэтуль утоеным, бачу: нібы ў зярнятах, прасгора ў зыркіх іскрынах,
i чую: сядзібы — у галасах.
Грувасткія важкія камяні ўклаліся ў дол...
I калі я прыходжу да ix, паволі яны скранаюцца з месца i за абсягі знямелых стагоддзяў вядуць сустрэчу, i ў ёй супадае, дзелячыся сабою, тое, што ўмее назвацца i што без назвы зусім.
Гэтак складаецца верш, i для паэта ён — перамога, а дзе перамога — там Рым, але той, хто прыходзіць да крайняга каменя рымскай дарогі, сябе забірае з пройдзенага,
i нічога не ведае ўжо нават верш аб ім.
Белая ціша ўслала палі i пагоркі.
Цямнее ўдалечы лес.
Нібы загарнуліся спісаныя старонкі i адгарнулася новая, адступілі ў мінулае вабныя краявіды i занямелі дзеі, што ўражвалі навіною,
a з імі таксама людзі, каб услухоўвацца моўчкі цяпер у тое, што, не спытаўшыся ў ix, настала i авалодала наваколлем.
Запальваюцца ў невідушчых дамах агні.
Чыйсьці самотны голас, агортваючыся ў адгалоссе, кліча кагосьці дамоў.
Ля дарогі — капліца.
Спачатку Ян думаў, што гэта крылатыя бомбы, i міжволі памкнуўся пад шаты блізкага дуба, a ўгледзеўся — убачыў, што гэта ляцяць да зямлі шэрыя гусі.
Такое пасланне паслалі нябесныя караблі, што нейкі час нерухома, нібы разважаючы, што ім рабіць, віселі над сціхлым, гатовым прыняць сваю долю, мястэчкам.
A ryci, ледзь апусціўшыся, падаліся ўсёй чарадою да Яна i, абступіўшы яго, як брата, што быў згубіўся i вось адшукаўся раптам, выкліквалі-вымаўлялі свае безназоўныя словы, якія, на дзіва, Ян разумеў.
«Неба спусцілася на зямлю, i першапачатак з намі. У ім вызваленне, у ім ратунак, у ім жыццё»,— сказаў, што спазнаў i чым сам ужо стаўся, Ян самапершым людзям, з якімі спаткаўся,
i шчаснай, зарослай травою мурожнай, сцяжынаю рушыў насустрач шынкам i бажніцам з гусінаю чарадою ў блізкі, утулены ў лета, свет.
Зямля нахіляецца.
За паветра хапаецца чорны агонь.
У сведкі просіцца камень.
Глядзяць то ў адно, то ў друтое люстэрка маскі.
«Паўторым, што мы праходзілі ўчора»,— вядзецца пад небам адкрытым адкрыты ўрок.
На іконе святы ўздымае руку.
Каля дзвярэй — падзея.
Яны зрасліся з травой,
яны зрасліся з зямлёй,
яны зрасліся з няпамяццю i нябытам...
Мястэчка пашырылася i ўвабрала ix у свае абсягі, i напалам раскроіла ix дарога, a камяні з йезразумелымі літарамі местачкоўцы пабралі сабе — хто ў падмурак, хто ў мур.
I з гэтага боку, i з гэтага, i з таго ix атуляюць падворкі i агароды.
Пасвяцца гусі на ix i козы знаходзяць спажытак, a дзеці, калі збіраюцца разам, гуляюць на ix у сваю лапту.
На ix не водзяцца здані страху, i над нікім не маюць яны аніякай улады, а час — над імі.
Так, яны ёсць, але ёсць у няма.
Так, ix няма, але ў ёсць.
Выспела жыта, i перайшло поле паволі з нізіны ва ўзвышша.