Гук распадаецца на аскепкі.
Адтуліны цэляцца ў целы.
У свеце, што здзейеніўся, вы пачатак, i свет перад вамі трымае сваю справаздачу, выносячы сам сабе свой прысуд.
XV
Дзеліцца вамі мясціна з мясцінаю, i адна пара перадае вас другой пары.
Быццам праліўся дождж i бягуць, паглынаючыся зямлёю, бурлівыя ручаіны, вас усё менш —
i ці хопіць урэшце на ўсіх i на ўсё?!.
Часткі ўпадаюць у цэласнасць, час — у наступнасць:
там ужо нехта заўсёды ёсць.
XVI
З усіх канцоў свету збіраюцца госці на свята, i свята спявае.
Паспеў небывалы ўраджай, i час, завяршаючыся, падрыхтаваў усім падарунак.
Апошнім прыходзіць жаніх i смерць бярэ за нявесту.
Расплюшчылася — i з груды старога рыззя глядзіць відушчае вока.
І
Раскопваюць гарадзішча.
Выкопваюць рэчы.
Вось рэч-рука, вось рэч-нага, вось рэч-моц, вось рэч-улада...
Рэчы — апошняе цела людзей, якое жыве найдаўжэй.
За рэчы трымаюся, аб рэчы абапіраюся, атрымліваю ўспадчыну рэчы...
Рэчамі мераецца мой час, акрэсліваецца мая прастора, без ix я губляюся, без ix я знікаю, без ix я нічога не значу сам.
На торжышчы, дзе ўсё набываецца i прадаецца, пытаюся ў рэчаў, як ix завуць.
Яны называюць мае імёны.
ІІ
У крамных вітрынах павыстаўляны рэчы — мо для сустрэчы, а можа, для развітання.
Нібы ля сваіх дарагіх нябожчыкаў, мы спыняемся каля ix, аглядаем ix, убіраем ix у душу i ў памяць.
I адчуваем, хвалюючыся, што з імі нас звязвае тайнае падабенства, бы некалі, напачатку, калі Бог тварыў свет, мы былі гэтаксама рэчамі i будзем некая! зноў.
Усё, чым багаты мы,— гэта рэчы, i ўсё, перад чым мы аказваемся багамi,— яны.
Мы адыходзім далей.
Але застаюцца ў вітрынах рэчы, a ў рэчах — мы.
IIІ
Знікаюць знаёмыя рэчы.
Я з імі звыкся, i мне ix шкада.
Шукаю — аднак у прасторы няма ix, a ў часе, бы ён пастарэў, паўтвараліся звіліны i, напэўна, схавалі ix.
Рэчы — ўцялесненае маё, але як загадаць мне, каб звіліны зніклі, а рэчы, якія зніклі, знайшліся зноў?!.
IV
У гэтым горадзе Ян незнаёмец: ніхто не бярэ яго на работу i не мае ніякай патрэбы ў ім.
Доўжацца дні, не прыносячы зменаў, i тады Ян становіцца на ўзвышэнне i прыкідваецца, што ён — рэч.
I гэтая рэч пачынае ў марудных рухах пераступаць з нагі на нагу, паварочваць галаву, падымаць то адну, то другую руку, нахіляцца, абмацваць твар,
i ўсе, хто ні ёсць на пляцы, здзіўляюцца ёй, захапляюцца, пляскаюць ёй у ладкі, заахвоч-ваючы, каб паказала, на што яна здатна яшчэ, i, у аддзяку, кладуць у пакладзеную побач шапку хто марку, хто дзве.
V
У спадзяваннях, блуканнях,стратах мінае наш час і, мінаючы, здабывае з нас, бы з руды, адказ.
Яшчэ мы не здзейсненыя, i змены трывожаць наш розум: мы нават не ведаем, што нам належыць думаць i што — жадаць.
Мы — спроба, i знакі, якія накрэсліваем, сціраем.
I Бог, пакідаючы нас, нам укладае ў рукі прыладу, якою парадкуецца рэчаіснасць,—
рэч.
VI
Палічаны нашы патрэбы, магчымасці змераны, i чалавек чалавеку не брат i не вораг, а — рэч.
Нібы засыхае карэнне ці высыхае студня, мы гінем, паволі i незаўважна, у месца, пазначанае на паверхні, i свет, скарыстаны i зведаны, не знаходзіць слова для нас.
Самотнымі доўгімі вечарамі Ян думае пра Айчыну i песціць у сэрцы мальву:
«Прыйдзі i ўсталюй сваё валадарства i выбаві нас з абдымкаў нашых набыткаў, нябыт!..»
VII
На святы ці так, з нагоды, дорым адно аднаму падарункі — рэчы.
Страцілі нашы думкі даўно ўжо сілу, а словы — вагу, i рэчы — самае большае, што мы можам даваць i браць.
Мы ў рэчах вычэрпваемся, i калі, быццам сціраемся, мы знікаем, на свеце яшчэ нейкі час застаюцца нам прыналежныя некалі рэчы —
як напамінак пра нешта, чаго няма.
VIII
З бязлюднага храма ўваходзім у людную краму.
Так i павінна быць: люднаю крама, а храм бязлюдным?!.
Нам цяжка, амаль немагчыма, даўмецца, чаму нас пакінуў s не бярз сабе нанава Бог: магчыма, мы надта належым сабе i Бог для нас нехта ці нешта, як рэч ці асоба,—
але ніякі, нат самы разумны, адказ, які вынаходзіцца намі, не ў стане ўкласціся ў паварот.
Калі-нікалі нас наведвае адчуванне, што мы на парозе: хвіліна — й абвесціцца перамога, дзе пераможцаў няма, але мы ступаем далей — i нас разбіраюць рупна знаёмыя нам заняткі, i рэчы, адна за адною, купляюць нас.
IX