XIV
Раніцой у роту прыбег усхваляваны, задыханы Голубеў:
— Бяда, хлопцы...
— Што такое? — спытаўся Юшкоў.
— З Оршы нейкі гад падаслаў пяць цыстэрнаў са спіртам. Прастаялі яны спакойна ўсю ноч, а сёння іх знайшлі. Ну і... Адным словам, усе салдаты на вакзале п'яныя. Ды і нашы дружыннікі ад іх не адстаюць.
Амаль бягом узнятая па трывозе рота рушыла ў бок Аляксандраўскага вакзала. Ужо здалёк Кузьма заўважаў тое, што нагадала яму кірмаш у Чмялях на Пятра. Абняўшыся, ішлі па рэйках п'яныя людзі, спатыкаліся, падалі, спявалі песні. Некалькі чалавек, як мёртвыя, ляжалі, уткнуўшыся галовамі ў снег. Пажылы васпаваты салдат сядзеў проста на рэйцы. Яго вінтоўка валялася побач. Твар у салдата быў жоўта-зялёны, галава хілілася на грудзі.
«Не, тут не так, як у нас на Пятра, — падышоўшы бліжэй, падумаў Кузьма. — Тут страшней. Гэтыя п'яныя ўсе з вінтоўкамі».
Верхам на цыстэрнах сядзелі салдаты. Знізу ім падавалі вёдры, кацялкі, бутэлькі, конаўкі, нават шапкі. І ўсё гэта вярталася назад, да краёў напоўненае бледна-сінім спіртам. Адзін з салдатаў, ледзь трымаючыся на нагах, паіў спіртам каня, са злоснай стараннасцю ўпіхваў конскую галаву ў вядро. Конь не хацеў піць, рэзка матнуў галавой, і вядро пакацілася па рэйках.
— Ах ты, воўчае мяса! — Салдат брыдка вылаяўся і з усяго маху прыкладам вінтоўкі хвастануў па гарбаносай конскай пысе. З ноздраў свіснула кроў, конь пярэднімі нагамі паваліўся на шпалы.
Непадалёку прыгожая чырванашчокая мяшчаначка, п'яная і вясёлая, сядзела на каленях у барадача, як кошка клубком нітак, забаўлялася ягонымі доўгімі вусамі. Барадач прагна цалаваў яе.
Юшкоў даў каманду роце ачапіць цыстэрны, а сам рушыў у самае пекла.
— А ну разыдзіся! — урэзаўся шырокім плячом у п'яны натоўп Юшкоў. — Разыдзіся, кажу вам...
Ён падбег да цыстэрны, потым, падцягнуўшыся, ускочыў на вузенькую металічную лесвічку, што была збоку цыстэрны, схапіў аднаго з салдатаў за нагу:
— Злазь, дурань!
Але салдат шмаргануў нагой, і ў руках у Юшкова застаўся толькі вялізны стаптаны бот.
Наўкол цыстэрны спачатку засмяяліся, але потым вельмі хутка зразумелі, што гэты даўгалыгі і даўгавусы, які трымае ў руках бот, хоча адабраць у іх спірт. Натоўп зароў:
— Хто ты такі?
— Змывайся адсюль, маць тваю...
— Шакалад у тыле жрэш...
— Змажце яму, хлопцы!
Юшкоў, размахнуўшыся, шпурнуў бот далёка ад сябе, выцягнуў з доўгага скуранога кабура рэвальвер, крыкнуў:
— Хто хоча спірту? Лезьце сюды — напаю...
На імгненне ўсё заціхла, але потым п'яныя салдаты, выскаліўшы зубы і лаючыся, заляскалі замкамі вінтовак.
Юшкоў пабялеў, стрэліў уверх над галавою, крыкнуў:
— Прапаную здацца, інакш вам канцы!
Рота акружыла салдат, наставіўшы на іх штыкі. Салдаты неахвотна кідалі на рэйкі зброю, проста ў снег пачалі выліваць спірт. Той, што сядзеў на цыстэрне без аднаго бота, скокнуў уніз і прапаў у натоўпе. Голубеў раптам прыкусіў губу, схапіў за каўнер зусім маладога хлопца з чырвоным бантам на замасленай чорнай спяцоўцы. Хлопец разгублена міргаў п'янымі вачамі.
— Чаго ты тут, Юзік? — спытаўся Голубеў і, не дачакаўшыся адказу, так піхнуў ад сябе хлопца, што той потырч носам паляцеў у снег: — Смаркач п'яны! Каб сёння ж і духу твайго не было ў дружыне.
Хлопец сядзеў на снезе, рукавом размазваў па твары кроў, п'яна плакаў.
— Усіх п'яных — у камендатуру! — яшчэ раз стрэліўшы, загадаў Юшкоў.
— Гэта можна, — засмяяўся Беланогаў і штыком паказытаў чорнабародаму акопніку спіну. — Ідзі, ідзі, пяхота. Там табе ўжо салёненькіх гуркоў нарыхтавалі.
— Што будзем рабіць з цыстэрнамі? — спытаўся Голубеў у Юшкова.
Юшкоў пачухаў патыліцу:
— Усю гэту атруту трэба было б знішчыць... Але ж гэта народнае дабро.
— Правільна кажаш. Трэба схаваць, — падтрымаў яго Кузьма.
У гэты час, гукнуўшы клаксонам, на вакзале спыніўся аўтамабіль. З яго вываліўся таўсцячок у ярка-жоўтым паліто і ў акулярах, па шпалах пабег да цыстэрнаў. Адсопваючыся, сказаў Юшкову:
— Хто тут старшы? Вы? Я ад гарадской думы, ад грамадзяніна Ванштэйна. У нас бальніцы, аптэкі! Мы забіраем гэты спірт.
У яго на шчоках блішчэў пот. Тоўстыя грудзі хадзілі ходырам. Юшкоў уважліва глянуў на яго, спахмурнеў:
— А можа, гэта вы са сваім грамадзянінам Бакштэйнам нам і падсунулі сюды спірт? Каб падняць дух арміі, га?
Таўсцяк крывіў губы, усё яшчэ не мог аддыхацца.
— Пасля з вамі пагаворым. А цяпер вось што, хлопцы, — таргануў сябе за вус Юшкоў. — Пасля перамогі сусветнай рэвалюцыі можна будзе і выпіць. А зараз трэба гнаць цыстэрны ў тупік. І паставіць ахову.