— Баішся за ўладу... Можа, гэта і добра, што баішся. Значыць, перажываеш, думаеш. А я адно скажу: не сон гэта. Тысячы людзей крывёю і жыццём сваім на катаргах і на барыкадах плацілі за гэта. І мы не аддадзім назад тое, што заваявалі. Народ не аддасць.
Калі выйшлі на вуліцу, ужо цямнелася. Бацюта падняў угору твар. З чорнага неба ляцелі сняжынкі, садзіліся на лоб, на шчокі. Ён на хвіліну ўявіў, якая страшная вышыня над ім, і ўсюды снег, снег...
Ззаду пачуліся крокі. Яго даганяў Мішка Сырамалот. Параўняўся, аддыхаўся, сказаў, гледзячы ў твар:
— Дык ты, праўда, Андрэй, думаеш, што мы дарэмна там, у маёнтку, песні і вершы развучваем?
Снег раставаў у яго на шчоках, і Мішка быў падобны на мокрае разгубленае шчаня. Бацюта засмяяўся, весела таўхнуў яго пад бок:
— Ды ты што, Міша? Ні ў якім разе не кідайце гэтага занятку. Мне казалі, што ты там самы лепшы акцёр. Зайду як-небудзь пагляджу.
Мішка чамусьці зняў шапку, твар ягоны пасвятлеў.
— Ну то я пайду дадому, — шчасліва выдыхнуў ён. — Да заўтра, Андрэй.
Бацюта адзінока ішоў па вуліцы. Снег мякка свяціўся ў цемры. У снега быў нейкі незвычайны колер, колер маладзіка, што ўзыходзіць над вясенняй зямлёю.
«Харошыя людзі, — думаў Бацюта, — як яны хочуць жыць лепей, разумней, святлей. Як хінуцца яны да праўды».
Ён раптам спыніўся. Да шчымлівай сліны ў роце яму захацелася чамусьці закурыць, хоць ён кінуў курыць яшчэ ў сібірскай ссылцы. Маўчала вёска. Жоўтыя скрылькі акон былі рассыпаны ў глухой цемры. Там, за вокнамі, жылі людзі, якія паверылі яму.
«Я тут пакуль усяго толькі адзін бальшавік, — трывожна падумалася яму, — як будзе жыць і працаваць Бацюта, так людзі будуць думаць пра партыю, пра Леніна».
Ён наддаў кроку. Тэкля даўно ўжо зачакалася яго дома. Бацюта спяшаўся да яе, і зноў яму ўспаміналіся словы Рыгора Крываноса, словы Яўхіма Сцепанюгі. І пад чорным начным небам ён падумаў: «Будзе бой, і будзе кроў, але мы пераможам. Чаму ўсе прывыклі думаць, што сіла павінна быць толькі жорсткай? Сіла можа быць і добрай. Вось чалавечыя душы — абедзве з граніту. Але адзін граніт чорны, а другі белы як снег...»
Назаўтра ў валасной управе, над дзвярыма якой яшчэ віднеўся след ад арла, пачаўся сход. Народу найшло з усіх вёсак. Сядзелі на лавах, на табурэтах, на падаконніках, сядзелі проста на падлозе. Даўно ўжо не збіраліся вось так, грамадою, і таму ўсе былі вясёлыя, узбуджаныя, шмат гаварылі. Здавалася, ад тытунёвага дыму не вытрымаюць сцены.
— Меней бы вы, мужыкі, смакталі гэту атруту! — крыкнула круглашчокая салдатка Агапка Шамаль і, зняўшы з галавы стракатую паркалёвую хустку, махнула цяжкой русявай касой.
— А я думаў, Агапка, што толькі бабы атрута, — грукнуў аб падлогу сваёй мыліцай Сямён-артылерыст.
— Бач ты, які гарачы, — павяла плячом Агапка, — ці не бабы гэта табе адну нагу адкруцілі?
— Пачынайце, — тоненькім галаском заверашчала Аўдоцця Крыванос, па вулічнай мянушцы — Сойка. — Пачынайце, а то карова шчэ не доена.
— А можа, пойдзем Сойцы карову паможам даіць, — падміргнуў суседзям Васіль Гаранок.
— Сойцы карову паможам даіць, — перадражніла яго Аўдоцця. — Каб цябе на тым свеце даіла.
— Грамадзяне, цішэй! Пачынаем сход, — наўмысна нізкім голасам крыкнуў Мішка Сырамалот і паважна адкашляўся. Быў ён у прыгожай светлай паддзёўцы, зграбны, тонкі; чуб, каб не рассыпаўся, змазаны маслам.
— Ну і хвацкі гэты арэхаўскі хлапец! — сказала старая падслепаватая Зайчыха.
— Дык і ты ж, бабка, шчэ нічога, — рагатнуў Сямён-артылерыст.
— Мяне ўжо, дзеткі, моль з'ела, — строга сказала Зайчыха і сцяла тонкія губы.
— Ціха, грамадзяне мужыкі і бабы! — зноў крыкнуў Мішка. Стол, за якім ён сядзеў, быў пакрыты чырвоным абрусам. Мішка ўстаў з-за стала, дачакаўся цішыні, пачаў гаварыць, зморшчыўшы лоб:
— Нам трэба выбраць уладу, сваю Савецкую ўладу, свой рэўком. Так, як усе мы хочам новай жызні і не жадаем зноў вярнуцца ў рабства да паноў-буржуяў, мы павінны са сваіх людзей вызначыць сабе кіраўнікоў, каб яны гарой стаялі за народнае дзела. Такія людзі ў нас ёсць, і я прашу вас іх называць, а са свайго боку называю каваля Андрэя Бацюту, бальшавіка, якога ўсе вы добра ведаеце, які за народ насіў жалезныя кайданы ў Сібіры.
— Бацюту! — дружна закрычала адразу некалькі галасоў.
— Сцепанюгу Яўхіма!
— Сцепанюга маўчун. Рыгора Крываноса пішы!
— Пятра Зайца!
— Запішы, Міхал, сябе, — трасянуў мыліцай Сямён-артылерыст.