— Ты ж глядзі, Іван, пра Кандрата ёй ні слова. Жывы, здаровы, прывітанне перадаваў. Вось і ўсё, — нагадаў ён Юшкову.
Праскоўя мыла падлогу. Яна так і застыла з мокрай анучай у руках, босая, расчырванелая. Малы сядзеў на ложку і з яловых шышак рабіў звяроў і птушак.
— Прымай гасцей, гаспадыня, — сказаў Кузьма, прыпыніўшыся на парозе.
Яна яшчэ больш пачырванела, хуценька кінула ім пад ногі анучу.
— Заходзьце... заходзьце...
— Юшкоў, — стукнуўшы абцасамі, пакланіўся і падаў Праскоўі руку Юшкоў.
Праскоўя, відаць было, рада прыходу гасцей, і радасць гэтая разлівалася чырванню па шчоках, маладзіла яе, рабіла рухавай і дужа прыгожай. Кузьма не мог адарваць ад яе вачэй. Ён з нейкай незвычайнай цеплынёй і вастрынёй адчуў, што ў ім загараецца, напаўняе сэрца радасць. Колькі ж ён не быў тут, у гэтым маленькім ціхім пакоі? Месяцы са два. Значыць, увесь гэты час, можа, незаўважна для сябе, падсвядома, ён чакаў вяртання сюды, чакаў сустрэчы. І яму было прыемна бачыць тыя самыя фікусы на акне, самаробныя зэдлікі і крэслы, белыя фіранкі, бярэмца сухіх дроў каля печы. Столькі за гэтыя месяцы адбылося змен на свеце, столькі пралілося слёз і крыві, столькі было гора і шчасця, а тут усё заставалася такім, як тады, быццам чакала яго.
— Які ж ты, брат, жоўценькі, — падышоў да Праскоўінага сына Юшкоў і ўзяў яго на рукі. — Цягай дзядзьку за вусы. Не хочаш? А як завуць цябе?
— Сяргейка, — адказаў малы.
— Бяры цукеркі, Сяргей.
Селі за стол. Праскоўя прынесла на закусь усё, што магла: агуркі, капусту, хлеб. Паставіла бутэльку з чырвонай наліўкай.
Кузьма глянуў на Юшкова.
— Можна, — сказаў Юшкоў. — За знаёмства і за ўсё добрае можна...
Выпілі. Кузьма адчуў, як па ўсім целе пакацілася мяккая цёплая млявасць.
— А дзе ж Анюта? — спытаўся ён.
— Няма яе, — спахмурнела Праскоўя.
— Можа ў Піцер паехала?
— Няма. Атруцілася. У нас на фабрыцы сушыльная печ ёсць, дзе табаку сушаць. Дык яна ў абед залезла туды, зачынілася... Калі знайшлі рабочыя, ужо мёртвая была.
Гэтая навіна аглушыла Кузьму. Не хацелася паверыць, што ўжо няма на свеце гэтай ціхмянай, сумнай, няшчаснай і прыгожай дзяўчыны. Ён успомніў, як яна гаварыла з ім, як усё старалася не глядзець у твар, а калі ён пайшоў з барака, доўга пазірала ўслед, прытаіўшыся за фіранкай. Некалькі хвілін усе маўчалі, бо навіна абдала холадам, замарозіла вусны. Потым Кузьма пацікавіўся:
— А як у цябе справы? Праскоўя ўспыхнула:
— У мяне ўсё пакуль што добра. Я ўжо начальства. У рабочым кантролі на фабрыцы саетаю.
— Ого! — прыгладзіў вусы Юшкоў. — Дык мы з табой, Праскоўя, абое ў людзі выбіліся пры Савецкай уладзе. Кузьма вось толькі адстае.
— А хіба дрэнна быць чырвонагвардзейцам? — глянула Праскоўя на Юшкова і на Кузьму. Кузьма маўчаў. Яму думалася: чаму яна нічога не пытае пра свайго мужа? Даведацца пра ягоную смерць не магла. Значыць, проста забылася пра яго. Убачыла новых кавалераў, новых бугаёў — і забылася. Няўжо яна такая?
Ён нахмурыўся і сказаў:
— Кандрат табе прывет шле. І Сяргею. Праскоўя перамянілася з твару, дакранулася рукой да шчакі, ціха прамовіла:
— Дзякую...
І нават не пацікавілася — як у мужа справы, як са здароўем. «Праўду кажуць, кароткая бабская памяць, — толькі мужык за парог, а яна з другім на палок... І гэтая, пэўна, з такіх жа...»
Кузьма шумна ўздыхнуў і сказаў Юшкову:
— Давай, Іван, яшчэ па адной вып'ем. За светлую памяць Анюты...
У гэты час загрукалі ў калідоры — нехта абіваў снег з ног. Адчыніліся дзверы, і ў пакой увайшоў — не, хутчэй за ўсё ўскочыў — Васька Шворан. Быў ён расчырванелы, вясёлы. Шапка збіта на патыліцу. З-пад шапкі тырчаць мокрыя і таму бліскучыя валасы. Ён глянуў на Кузьму і адразу, задыхаючыся, спытаўся:
— Ты шапку абяцаў салдацкую з фронту прывезці. Прывёз?
— А ў нас здароўкаюцца, браце мой, — строга глянуў на яго Юшкоў і нават пагрозліва выскаліў зубы, як гэта ён умеў рабіць, жартуючы.
Васька, глянуўшы на такога сярдзітага дзядзьку, зрабіў крок назад, да дзвярэй.
Кузьму зрабілася вельмі няёмка — як гэта ён, сапраўды, забыўся. Словы на вецер пусціў, паабяцаў і забыўся. А хлопец чакаў. Хто ж яму болей прывязе? Можа, нават ноччу снілася гэтая шапка.
Ён узняўся з крэсла, падышоў да Ваські, паклаў яму руку на плячо.
— Прабач. Забегаўся я па службе, закруціўся. Шапку я табе ў наступную нядзелю прывязу, абавязкова. Добра?
У цёмных Васькавых вачах трапятала такое расчараванне, такая крыўда, здавалася, вось-вось слёзы пырснуць. Але ён пракаўтнуў у горле камяк крыўды, згодна кіўнуў галавой:
— Добра. Хай у тую нядзелю. Дык я пабягу на вуліцу.